Ana sayfa › Klinik Rehber › Üst Gastrointestinal Kanama

ACİL ALGORİTMA

Üst Gastrointestinal Kanama — Acil Yaklaşım

Hasta başı karar akışı · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

60 Saniyede Hastalık Yönetimi

Üst GİS kanama - hasta başı karar akışı

1Stabil mi?

ABC, aspirasyon riski, bilinç, aktif hematemez, ortostaz/şok ve idrar çıkışı aynı anda değerlendirilir.

Şok, senkop, aktif hematemez, hematokezya + hipotansiyon veya konfüzyon varsa skor beklenmez; resüsitasyon ve erken endoskopi hazırlığı başlar.

İki geniş damar yolu, monitörizasyon, kan grubu/cross-match, TKS, üre-kreatinin, elektrolit, PT/INR, aPTT, karaciğer testleri ve laktat gecikmez.

→ Stabil değilse önce resüsitasyon, hava yolu güvenliği ve kaynak kontrol ekibi.

2Üst kaynak / varis ayrımı

Hematemez, kahve telvesi kusma, melena, rektal tuşede melena ve yüksek BUN/kreatinin üst kaynak lehinedir.

Siroz, asit, splenomegali, trombositopeni, sarılık veya portal hipertansiyon bulgusu varsa varis kanaması dışlanana kadar varis protokolü düşünülür.

Hematokezya + instabilite masif üst GİS kanama kabul edilene kadar üst kaynak dışlanmadan alt GİS kanama diye rahatlanılmaz.

→ Varis olasılığında ayrıntılı akut akış için Varis Kanaması acil kartına geç.

3Skor hesapla

GBS erken triyaj içindir; 0-1 çok düşük riskli hastada ayaktan takip/endoskopi planı düşünülebilir.

AIMS65 ve Rockall mortalite/tekrar kanama risk iletişimini destekler; Forrest endoskopi sonrası ülser kanamasında yeniden kanama ve tedavi kararını netleştirir.

Hipotansiyon, taşikardi, senkop, aktif hematemez, ciddi Hb düşüşü, karaciğer/kalp hastalığı veya antikoagülan kullanımı varsa skor sonucu beklenmeden yatış/üst düzey izlem düşünülür.

→ Bu kartın Hesapla düğmeleriyle GBS, AIMS65, Rockall ve Forrest aynı ekranda hesaplanır.

4PPI ne zaman?

Varis dışı üst GİS kanama olasılığında PPI endoskopi öncesi başlanabilir; endoskopik yüksek risk stigmasını azaltabilir ama ÖGD kararının yerine geçmez.

Hazır order - pantoprazol: yükleme 80 mg = 2 flakon 40 mg IV yavaş/kısa infüzyon; devam 200 mg = 5 flakon 40 mg + %0.9 NaCl 250 mL, 10 mL/saat = 8 mg/saat, torba 24 saatte yenilenir; toplam 72 saat.

Endoskopi sonrası: başarılı hemostazlı yüksek riskli ülserde yoğun PPI 72 saat tamamlanır; sonra oral rejim lezyona göre düzenlenir.

Siroz/portal hipertansiyon olasılığında PPI yerine varis protokolü öncelenir: vazoaktif tedavi + antibiyotik + erken endoskopi.

→ PPI başlanması endoskopiyi erteleme gerekçesi değildir.

5Endoskopi / kaynak kontrol

Stabil üst GİS kanamada ÖGD genellikle ilk 24 saat içinde, resüsitasyon tamamlandıktan sonra planlanır.

Varis şüphesi, masif aktif kanama veya instabilite varsa endoskopi daha erken hedeflenir; anestezi/YBÜ ve kan bankası hazırlığı eş zamanlı yapılır.

Endoskopik hemostaz başarısızlığı veya tekrar kanamada tekrar endoskopi, transkateter arteriyel embolizasyon ve cerrahi erken konuşulur.

→ Hedef sadece Hb düzeltmek değil, kanama odağını kapatmaktır.

6Yatış / taburculuk

Şok, aktif hematemez, hızlı Hb düşüşü, transfüzyon ihtiyacı, varis şüphesi, koagülopati, ciddi komorbidite veya güvenli takip yoksa yatış gerekir.

GBS 0-1, stabil vital bulgular, aktif kanama yokluğu, ciddi komorbidite olmaması ve hızlı endoskopi/geri başvuru erişimi varsa ayaktan plan düşünülebilir.

Taburculukta PPI/H. pylori/NSAİİ-antikoagülan planı, kontrol Hb, endoskopi sonucu ve tekrar kanama uyarıları yazılı verilmelidir.

→ Klinik kötüleşme skor düşük olsa bile yatış kararını öne alır.

Tanım / Klinik Ayrım

Tanım: Treitz ligamanının proksimalinden kaynaklanan özofagus, mide ve duodenum kanamaları üst GİS kanama olarak değerlendirilir.

Hematemez veya kahve telvesi kusma üst GİS kanama lehinedir; parlak kırmızı hematemez aktif/orta-ağır kanamayı, kahve telvesi daha yavaşlamış veya sınırlanmış kanamayı düşündürür.

Melena çoğunlukla üst GİS kanamayı düşündürür; yaklaşık 50 mL kan bile melena yapabilir. Sağ kolon/ince barsak kaynaklı kanamada da melena görülebilir.

Hematokezya çoğunlukla alt GİS kanama bulgusudur; ancak hematokezya + hipotansiyon/ortostaz/şok masif üst GİS kanama kabul edilene kadar üst kaynak dışlanmalıdır.

Üst kaynak ipuçları: melena öyküsü, rektal tuşede melena, nazogastrik aspiratta taze/kahve telvesi kan, BUN/kreatinin oranının belirgin yüksekliği ve hematokezya ile hemodinamik instabilite.

Olası neden ipuçları: epigastrik ağrı/NSAİİ/H. pylori peptik ülser; sarılık-asit-splenomegali varis; öğürme sonrası hematemez Mallory-Weiss; kilo kaybı-erken doyma malignite; küçük ama arteriyel kanama Dieulafoy olabilir.

İlk 10 Dakika

ABC, aspirasyon riski, bilinç durumu, aktif hematemez ve hemodinamik stabilite aynı anda değerlendirilir.

İki geniş damar yolu açılır; pratikte en az 18G periferik damar yolu veya gerekiyorsa santral venöz erişim planlanır.

Monitörizasyon, oksijen, idrar çıkışı, seri vital bulgular ve kan hazırlığı gecikmeden başlatılır.

Şok, hipotansiyon, ortostaz, senkop, soğuk-nemli ekstremite, göğüs ağrısı, konfüzyon veya oligüri ağır kanama/hipoperfüzyon lehinedir.

Aspirasyon riski yüksek aktif hematemez, ileri ensefalopati veya bilinç bozukluğunda endoskopi öncesi entübasyon/anestezi desteği düşünülür.

Peritonit, defans-rebound veya ani şiddetli karın ağrısı varsa endoskopi öncesi perforasyon/akut batın dışlanır.

Kritik Tetkikler

TKS ve seri Hb/Hct: ilk Hb hemokonsantrasyon veya sıvı sonrası hemodilüsyon nedeniyle gerçek kaybı yansıtmayabilir; aktif kanamada 2-8 saatte bir tekrar gerekebilir.

Üre, kreatinin, elektrolitler; BUN/kreatinin yüksekliği üst GİS kaynak lehine yardımcı ipucudur.

AST/ALT, ALP/GGT, bilirubin, albümin; siroz/varis ve karaciğer rezervi açısından.

PT/INR, aPTT, trombosit ve gerekli hastada fibrinojen.

Kan grubu ve cross-match; yüksek riskli/aktif kanamada yeterli eritrosit hazırlığı yapılır.

Laktat/kan gazı şok, hipoperfüzyon, sepsis veya masif kanamada.

EKG ve troponin; ileri yaş, koroner arter hastalığı, göğüs ağrısı, dispne, hipotansiyon veya ciddi anemi varsa.

Skor / Risk

Glasgow-Blatchford skoru (GBS) erken triyajda kullanılır; GBS 0-1 çok düşük riskli hastada ayaktan takip/endoskopi planı düşünülebilir.

AIMS65 ve Rockall mortalite/tekrar kanama riskini konuşmak için yardımcıdır; klinik şok veya aktif hematemez varsa skor beklenmez.

Yüksek risk: hipotansiyon, taşikardi, senkop, melena, aktif hematemez, Hb düşüklüğü, üre yüksekliği, kalp hastalığı, karaciğer hastalığı, antikoagülan/antiagregan kullanımı.

Endoskopi sonrası Forrest sınıflaması peptik ülser kanamasında yeniden kanama riskini ve endoskopik tedavi gereğini belirler.

Resüsitasyon / Transfüzyon

Hemodinamik instabil hastada endoskopi değil resüsitasyon önceliklidir; endoskopi stabilizasyon ve hava yolu güvenliği sağlandıktan sonra yapılır.

İzotonik kristalloid olarak Ringer laktat veya %0.9 NaCl kullanılabilir; kalp yetmezliği, kronik böbrek hastalığı ve sirozda volüm yükü açısından sık yeniden değerlendirme gerekir.

Çoğu stabil üst GİS kanamada kısıtlayıcı eritrosit stratejisi uygundur; Hb yaklaşık 7 g/dL altı transfüzyon eşiği olarak düşünülür.

Aktif şok, masif kanama, devam eden hipoperfüzyon veya belirgin kardiyak iskemi varsa daha yüksek eşik ve bireyselleştirilmiş transfüzyon gerekir.

Varis kanaması olasılığında aşırı transfüzyon portal basıncı ve tekrar kanamayı artırabileceği için Hb'yi gereksiz şekilde 10 g/dL üzerine çıkarmaktan kaçınılır.

Trombosit, TDP, PCC veya antidot kararı aktif kanama şiddeti, girişim planı, ilaç tipi, son doz zamanı, INR/trombosit/fibrinojen ve tromboz riskiyle birlikte verilir; sirozda INR tek başına kanama riskini iyi yansıtmaz.

Masif kanama/şokta kurumun masif transfüzyon protokolü, kalsiyum, ısıtılmış kan ürünü, hipotermi-asidoz-koagülopati üçlüsü ve kaynak kontrolü eş zamanlı düşünülür.

Masif Transfüzyon / Kaynak Kontrolü

Tanım: masif transfüzyon klasik olarak 24 saatte ≥10 Ü eritrosit süspansiyonu verilmesi/öngörülmesidir; acil pratikte devam eden kanamada 1 saatte ≥3-4 Ü eritrosit gereksinimi veya şokla seyreden hızlı kan ürünü ihtiyacı MTP eşiği kabul edilir.

MTP tetikleyicileri: persistan şok, devam eden masif hematemez/hematokezya, hızlı Hb düşüşü, vazopressör ihtiyacı, ilk 1 saatte ≥3-4 Ü eritrosit gereksinimi veya 24 saatte yüksek hacimli kan ürünü gerekeceği öngörüsü.

MTP aktive edilirse kan bankası, gastroenteroloji/endoskopi, anestezi-YBÜ, girişimsel radyoloji ve cerrahi aynı anda haberdar edilir; tek tek kan istemiyle zaman kaybedilmez.

Balanced resüsitasyon: eritrosit, plazma, trombosit, fibrinojen/kriyopresipitat, kalsiyum, sıcaklık ve asidoz takibi kurum protokolüne göre birlikte yürütülür.

Üst GİS kanamada kaynak kontrolü gecikmemelidir: acil endoskopik hemostaz, başarısız veya tekrarlayan kanamada tekrar endoskopi, transkateter arteriyel embolizasyon ve cerrahi sıralaması önceden konuşulur.

Peptik ülser kanamasında iki endoskopik girişime rağmen kontrol sağlanamazsa veya kanama MTP gerektirecek kadar sürüyorsa IR/cerrahi bekletilmez.

Klinik hedef: kan basıncını geçici düzeltmek değil; kanama odağını kapatmak, koagülopatiyi hedefli düzeltmek ve hipotermi-asidoz-koagülopati döngüsünü kırmaktır.

İlaç / Endoskopi Öncesi

Varis dışı üst GİS kanama şüphesinde PPI başlanabilir; örnek yüksek doz yaklaşım pantoprazol 80 mg IV bolus ardından 8 mg/saat infüzyon veya kurumun eşdeğer yüksek doz rejimidir.

Endoskopi öncesi PPI endoskopik stigmaları azaltabilir; ancak endoskopi gereksinimini ortadan kaldırmaz.

Yüksek riskli ülserde başarılı endoskopik hemostaz sonrası yüksek doz PPI genellikle 72 saat sürdürülür; sonrasında oral PPI planı lezyona göre düzenlenir.

H2 reseptör blokerleri akut ülser kanamasında PPI yerine temel tedavi olarak düşünülmez.

Mide içeriğini azaltmak ve görüşü artırmak için seçilmiş hastada eritromisin 250 mg IV, endoskopiden 30-120 dakika önce düşünülebilir; QT ve ilaç etkileşimi kontrol edilir.

Nazogastrik lavaj rutin değildir; üst-alt ayrımı için duyarlılığı sınırlıdır. Aktif kusma/aspirasyon riski veya erken endoskopide görüşü artırma amacıyla seçilmiş hastada düşünülebilir; negatif aspirat üst GİS kanamayı dışlamaz.

Siroz/varis olasılığı varsa vazoaktif ajan ve antibiyotik endoskopi beklenmeden başlanır; ayrıntılı akış Varis Kanaması kartındadır.

Kılavuzdan Karar Noktaları

Glasgow-Blatchford skoru 0-1 olan çok düşük riskli hastada ayaktan izlem/endoskopi planı düşünülebilir.

Stabil üst GİS kanamada kısıtlayıcı transfüzyon stratejisi çoğu hastada Hb yaklaşık 7 g/dL eşiğiyle düşünülür; aktif şok, masif kanama veya belirgin kardiyak iskemi varsa bireyselleştirilir.

Endoskopi genellikle başvurudan sonraki ilk 24 saat içinde, resüsitasyon tamamlandıktan sonra yapılmalıdır.

Forrest Ia/Ib/IIa ve uygun IIb lezyonlarda endoskopik hemostaz gerekir; temiz tabanlı ülserde endoskopik tedavi gerekmez.

Başarılı endoskopik hemostaz sonrası yüksek doz PPI rejimi ve tekrar kanama izlemi planlanır.

Varis kanaması olasılığında vazoaktif tedavi ve antibiyotik endoskopi beklenmeden başlanır; endoskopi tercihen ilk 12 saat içinde hedeflenir ve ayrıntılı akış için Varis Kanaması acil kartına geçilir.

Tekrar kanamada önce tekrar endoskopik tedavi; başarısızlıkta transkateter arteriyel embolizasyon veya cerrahi değerlendirilir.

Endoskopik Karar / Kurtarma

Üst endoskopi tanı ve tedavide altın standarttır; kanama odağı, endoskopik stigmalar ve yeniden kanama riski aynı seansta değerlendirilir.

Forrest Ia/Ib/IIa lezyonlarda endoskopik hemostaz gerekir; Forrest IIb pıhtı yıkama/kaldırma sonrası alttaki stigma ve teknik riskle değerlendirilir; Forrest IIc/III genellikle endoskopik hemostaz gerektirmez.

Epinefrin enjeksiyonu tek başına yeterli hemostaz yöntemi olarak bırakılmamalıdır; klips, termal koagülasyon veya diğer mekanik/termal yöntemlerle kombine edilir.

Mallory-Weiss, Dieulafoy, anjioektazi, malignite ve post-prosedür kanamada lezyon tipine göre klips, termal yöntem, APC, hemostatik toz veya kombine tedavi seçilir.

Endoskopide odak bulunamaz veya kanama devam ederse BT anjiyografi, anjiyografik embolizasyon, enteroskopi/kapsül veya cerrahi klinik bağlama göre planlanır.

Tekrar kanamada çoğu hastada önce tekrar endoskopi; başarısızlıkta transkateter arteriyel embolizasyon, ardından cerrahi düşünülür.

Yatış / Konsültasyon

Klinik olarak anlamlı üst GİS kanama şüphesi olan hastada gastroenteroloji/endoskopi ekibi erken haberdar edilir.

Yatış: aktif kanama, Hb düşüşü, transfüzyon ihtiyacı, komorbidite, antikoagülan kullanımı, yüksek GBS/AIMS65/Rockall veya güvenli ayaktan takip olmaması.

GBS: 0-1 çok düşük risk; stabil, aktif kanaması olmayan ve hızlı geri dönüş/erken endoskopi erişimi olan hastada ayaktan takip düşünülebilir. GBS ≥2 yatış/endoskopi ihtiyacı açısından değerlendirilir.

AIMS65: ≥2 mortalite ve üst düzey izlem riski artar; tek başına taburculuk skoru değildir, yatış/monitörizasyon lehine kullanılır.

Rockall: pre-endoskopik 0 veya komplet Rockall ≤2 düşük risk lehine; ≥3 yeniden kanama/mortalite riski artışı nedeniyle yatış/izlem lehine yorumlanır.

YBÜ: şok, vazopressör ihtiyacı, masif transfüzyon, bilinç değişikliği/aspirasyon riski, laktat/asidoz, ciddi kardiyak iskemi veya çoklu organ yetmezliği.

Girişimsel radyoloji ve cerrahi: endoskopik kontrol sağlanamazsa, tekrar kanama yüksekse veya BT anjiyografi/embolizasyon gereksinimi varsa erken dahil edilir.

Nihai Konsültasyon Notu

Hematemez, kahve telvesi kusma, melena veya instabil hematokezya üst GİS kanama kabul edilerek ABC, iki geniş damar yolu, kan grubu/cross-match, seri Hb-Hct, koagülasyon ve böbrek-karaciğer testleri başlatılmalıdır.

Hemodinamik instabilite varsa endoskopiden önce resüsitasyon, hava yolu güvenliği ve gerektiğinde masif transfüzyon protokolü önceliklidir; stabilizasyon sağlanınca endoskopi genellikle ilk 24 saat içinde planlanır.

Varis şüphesi yoksa yüksek doz IV PPI başlanır; siroz/portal hipertansiyon bulgusu varsa varis kanaması gibi vazoaktif tedavi + antibiyotik profilaksisi endoskopi beklenmeden başlanmalıdır.

Endoskopik hemostaz başarısızlığı, tekrarlayan kanama, MTP ihtiyacı veya devam eden şokta girişimsel radyoloji ve cerrahi aynı anda haberdar edilmelidir.

Bu not karar desteği içindir; hasta özelindeki vital bulgular, komorbiditeler, ilaçlar, gebelik durumu, böbrek/karaciğer fonksiyonu ve kurum protokolü hekim tarafından ayrıca gözden geçirilir.

Başlıca Kaynaklar

Sağlık & Bilim-2022: İç Hastalıkları Acilleri, Gastrointestinal Sistem Kanamaları bölümü.
ACG Clinical Guideline: Upper Gastrointestinal and Ulcer Bleeding, 2021.
ESGE guideline: diagnosis and management of non-variceal upper gastrointestinal hemorrhage, 2021.
Baveno VII - Renewing consensus in portal hypertension.

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.

Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.

Uygulamada aç Planları gör

Diğer Acil Algoritmalar

Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com