Ana sayfa › Klinik Rehber › Gastroenteroloji Skorları ve Sınıflamaları

SKORLAR / SINIFLAMALAR

Gastroenteroloji Skorları ve Sınıflamaları

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Hızlı Yaklaşım

Kullanım Prensibi

Skor ve sınıflamalar tanının yerine geçmez; klinik kararın ortak dilini, risk düzeyini ve takip standardını belirler.

Her skor için önce şu soru sorulur: tanı mı destekliyor, şiddet mi belirliyor, prognoz mu veriyor, girişim/yatış/transplant kararını mı yönlendiriyor?

Skor, yalnızca hesaplandığı klinik bağlamda anlamlıdır; örneğin MELD transplant/ölüm riski için, Roma V/DGBI klinik kriterleri beyin-bağırsak etkileşimi bozuklukları için, Tokyo kolanjit/kolesistit şiddeti için kullanılır.

Eksik veriyle skor hesaplanıyorsa sonuç rapora 'eksik veriyle yaklaşık' olarak yazılmalı; karar tek sayıya bağlanmamalıdır.

Alarm bulgusu, hemodinamik instabilite, sepsis, aktif kanama, organ yetmezliği veya malignite şüphesi varsa düşük riskli skor klinik değerlendirmeyi geçersiz kılmaz.

Roma V / DGBI Klinik Kriterleri

Amaç: IBS, fonksiyonel dispepsi, kronik kabızlık, fonksiyonel diyare ve diğer DGBI başlıklarında pozitif klinik tanı çerçevesi sağlar.

IBS klinik maddesi: son 3 ayda ayda en az 3 gün karın ağrısı veya rahatsızlığı; defekasyon, dışkılama sıklığı veya dışkı formu değişikliğiyle ilişkili olmalıdır. Sürekli kesintisiz ağrı varsa santral aracılı abdominal ağrı ve diğer nedenler ayrıca düşünülür.

Roma V klinikte 6 aylık araştırma süresini mutlak eşik yapmaz; yeterli değerlendirmeyle organik hastalık dışlandıysa rahatsız edici patern yaklaşık 8 haftadan itibaren yönetilebilir.

Fonksiyonel dispepsi/DGBI: postprandiyal dolgunluk, erken doyma, epigastrik ağrı veya yanma semptomlarından en az biri; yapısal, sistemik veya metabolik hastalıkla açıklanmamalıdır.

Puanlama: klasik puan skoru değildir; semptom paterni + rahatsız edicilik + alarm bulgusu yokluğu ile pozitif klinik tanı mantığı kurar.

Alarm varsa kriter geçici olarak geri plana alınır: anemi, kanama, kilo kaybı, gece semptomu, ateş, ailede kanser/IBD/çölyak, ileri yaşta başlangıç veya yüksek fekal kalprotektin ileri değerlendirme gerektirir.

Klinik anlam: gereksiz geniş tetkiki azaltır; ancak hedefli TKS, CRP/fekal kalprotektin, çölyak taraması veya kolonoskopi kararı klinik bağlama göre verilir.

Kyoto Gastrit Sınıflaması

Amaç: endoskopide H. pylori ilişkili gastrit, atrofi, intestinal metaplazi ve gastrik kanser riski için yapılandırılmış yorum sağlar.

Endoskopik maddeler: atrofi, intestinal metaplazi, enlarged folds, nodülarite ve diffüz kızarıklık sistematik raporlanır.

Puan mantığı: atrofi 0-2, intestinal metaplazi 0-2, enlarged folds 0-1, nodülarite 0-1, diffüz kızarıklık 0-2; toplam skor genellikle 0-8 aralığında yorumlanır.

Klinik anlam: skor arttıkça aktif/geçirilmiş H. pylori, yaygın gastrit ve gastrik kanser riski açısından dikkat artar.

Sınır: Kyoto endoskopik ipucu verir; kesin risk tabakalama için H. pylori testi, Sydney biyopsileri ve OLGA/OLGIM ile desteklenmelidir.

Karar: eradikasyon, biyopsi haritalama ve surveillans gereksinimini daha bilinçli seçmeye yardım eder.

Sydney Sistemi / Gastrit Biyopsi Haritalaması

Amaç: gastrit, atrofi, intestinal metaplazi ve H. pylori değerlendirmesinde standart biyopsi yerlerini ve histolojik raporu düzenler.

Biyopsi maddeleri: antrum küçük kurvatur, antrum büyük kurvatur, incisura, korpus küçük kurvatur ve korpus büyük kurvatur ayrı örneklenir.

Histoloji maddeleri: kronik inflamasyon, aktivite, atrofi, intestinal metaplazi ve H. pylori yoğunluğu raporlanır.

Puan/grade mantığı: her histolojik özellik genellikle yok-hafif-orta-belirgin şeklinde derecelenir; bu doğrudan klinik puan değil, haritalama standardıdır.

Klinik anlam: tek biyopsi ile yaygınlık ve risk doğru anlaşılmayabilir; özellikle atrofi/metaplazi şüphesinde haritalama gerekir.

Karar: OLGA/OLGIM evrelemesine temel sağlar; surveillans aralığı ve malignite risk değerlendirmesinde kullanılır.

OLGA / OLGIM Evrelemesi

Amaç: gastrik atrofi ve intestinal metaplazi yaygınlığını evreleyerek mide kanseri riskini sınıflar.

Kısaltma: OLGA = Operative Link on Gastritis Assessment; OLGIM = Operative Link on Gastric Intestinal Metaplasia Assessment.

Girdi maddeleri: antrum/incisura ve korpus biyopsilerinde atrofi veya intestinal metaplazi şiddeti ve yaygınlığı değerlendirilir.

Evre mantığı: OLGA atrofiye, OLGIM intestinal metaplaziye odaklanır; evre 0-IV arasında raporlanır.

Klinik anlam: OLGA/OLGIM 0-II daha düşük risk; III-IV ileri evre ve daha yüksek mide kanseri riski kabul edilir.

Karar: H. pylori eradikasyonu, aile öyküsü/sigara/etnik risk değerlendirmesi ve endoskopik surveillans aralığı planlanır.

Not: endoskopi kalitesi, NBI/kromoendoskopi ve hedefli biyopsi riski doğru okumak için önemlidir.

Marsh Sınıflaması

Amaç: çölyak hastalığında duodenal histolojik hasarı sınıflar.

Tip: histolojik sınıflama; puan toplanmaz.

Lenfosit/enterosit oranı: intraepitelyal lenfosit artışı çoğu pratikte ≥25 IEL/100 enterosit; klasik Marsh-Oberhuber yorumunda >40 IEL/100 enterosit eşiği de kullanılabilir. Patoloji raporunda kullanılan eşik ve yöntem belirtilmelidir.

Marsh 0: normal mukoza.

Marsh 1: intraepitelyal lenfosit artışı.

Marsh 2: intraepitelyal lenfosit artışı + kript hiperplazisi.

Marsh 3: villöz atrofi; 3a parsiyel, 3b subtotal, 3c total atrofi olarak alt sınıflanabilir.

Kullanım: glutenli diyet altında alınan bulbus ve ikinci kıta biyopsileriyle değerlendirilir.

Prensip: intraepitelyal lenfositoz, kript hiperplazisi ve villöz atrofi derecesi birlikte yorumlanır.

Klinik karar: seroloji, total IgA, klinik ve histoloji birlikte tanı koydurur; sadece Marsh değişikliği tek başına çölyak demek değildir.

Los Angeles Özofajit Sınıflaması

Amaç: reflü özofajitinin endoskopik şiddetini A-D olarak sınıflar.

LA A: bir veya daha fazla mukozal kırık ≤5 mm; kıvrım tepeleri arasında devamlılık yok.

LA B: bir veya daha fazla mukozal kırık >5 mm; kıvrım tepeleri arasında devamlılık yok.

LA C: mukozal kırıklar en az iki kıvrım tepesi arasında devamlıdır; özofagus çevresinin <%75'i tutulur.

LA D: özofagus çevresinin ≥%75'i tutulur.

Klinik anlam: LA C-D ağır özofajit kabul edilir; Barrett, striktür, kanama ve tedavi sonrası kontrol endoskopisi açısından dikkat gerektirir.

Karar: PPI süresi/dozu, alarm bulgusu araştırması ve komplikasyon takibini yönlendirir.

Hill Gastroözofageal Kapak Sınıflaması

Amaç: retrofleksiyonla gastroözofageal bileşkedeki flap valve yapısını I-IV olarak değerlendirir.

Tip: endoskopik anatomik sınıflama; puan toplanmaz.

Grade I: belirgin, sıkı flap valve; gastroözofageal bileşke çevresinde iyi kapanma.

Grade II: daha gevşek ama çoğu zamanda kapanan valve yapısı.

Grade III: gevşek valve, endoskop çevresinde açıklık ve belirgin reflü/hiatal herni ilişkisi olabilir.

Grade IV: açık gastroözofageal bileşke, belirgin hiatal herni veya sürekli açıklık; reflü anatomik zemini güçlüdür.

Kullanım: hiatal herni ve reflü hastalığı bağlamında endoskopik anatomi bilgisini standartlaştırır.

Prensip: Hill III-IV reflü/hiatal herni ile ilişkili olabilir; tek başına GERD tanısı koydurmaz.

Klinik karar: dirençli reflü, regürjitasyon ve antireflü girişim planında pH-impedans/manometri ile birlikte yorumlanır.

Prague C&M Sınıflaması

Amaç: Barrett özofagusta sirkumferensiyel ve maksimum segment uzunluğunu standart raporlar.

Ölçüm referansı: Z çizgisi değil; gastroözofageal bileşke/proksimal gastrik kıvrımlar esas alınır.

C değeri: gastroözofageal bileşkeden itibaren tüm çevreyi tutan sirkumferensiyel Barrett taban segmentinin cm cinsinden dikey uzunluğudur; yatay taban genişliği değildir.

M değeri: gastroözofageal bileşkeden itibaren en proksimal Barrett dilinin ucuna kadar olan maksimum cm uzunluğudur.

Puanlama: puan skoru değildir; C ve M sayısal uzunluk raporudur. Örn: C2M5.

Kritik ayrım: <1 cm düzensiz Z çizgisi Barrett olarak aşırı tanılanmamalıdır; tanı endoskopik bulgu + histolojik intestinal metaplazi ile desteklenir.

Klinik anlam: segment uzunluğu arttıkça biyopsi protokolü, displazi riski ve surveillans planı daha dikkatli yapılır.

Chicago Özofagus Motilite Sınıflaması

Amaç: yüksek çözünürlüklü manometri ile akalazya, EGJOO, spazm, hiper kontraktil özofagus ve hipomotilite paternlerini sınıflar.

Akalazya tip I: IRP yüksek + aperistaltizm + belirgin panesofageal basınç yok.

Akalazya tip II: IRP yüksek + aperistaltizm + panesofageal pressürizasyon.

Akalazya tip III: IRP yüksek + spastik/prematür kontraksiyonlar.

EGJOO: IRP yüksekliği tek başına yeterli değildir; semptom ve timed barium/EUS/EndoFLIP gibi destekleyici test gerekir.

Diğer paternler: distal özofageal spazm, hiper kontraktil özofagus, ineffective motility ve absent contractility klinik bağlamla yorumlanır.

Klinik anlam: POEM, Heller, pnömatik dilatasyon veya konservatif izlem seçimini yönlendirir; semptomsuz izole manometri bulgusu invaziv tedavi nedeni değildir.

Child-Pugh Skoru

Amaç: sirozda karaciğer fonksiyon rezervini ve dekompansasyon riskini sınıflar.

Ne zaman kullanılır: siroz hastasında işlem/cerrahi riski, hepatik rezerv, dekompansasyon ağırlığı, transplant değerlendirme ihtiyacı ve tedavi toleransı konuşulurken kullanılır.

Tip: puanlı skor; 5 parametrenin her biri 1-3 puan alır, toplam 5-15 puandır.

Parametreler:

Bilirubin: <2 mg/dL = 1 puan; 2-3 mg/dL = 2 puan; >3 mg/dL = 3 puan. Kolestatik hastalıkta bilirubin eşiği klinik bağlamla yorumlanır.

Albümin: >3.5 g/dL = 1 puan; 2.8-3.5 g/dL = 2 puan; <2.8 g/dL = 3 puan.

INR / PT uzaması: INR <1.7 veya PT uzaması <4 sn = 1 puan; INR 1.7-2.3 veya PT 4-6 sn = 2 puan; INR >2.3 veya PT >6 sn = 3 puan.

Asit: yok = 1 puan; hafif veya diüretikle kontrollü = 2 puan; orta-ağır, belirgin veya dirençli = 3 puan.

Hepatik ensefalopati: yok = 1 puan; evre I-II = 2 puan; evre III-IV = 3 puan.

Yorum:

Child A: 5-6 puan; genellikle daha iyi hepatik rezerv, daha düşük işlem riski.

Child B: 7-9 puan; belirgin fonksiyon kaybı, orta-yüksek işlem riski ve transplant değerlendirme eşiği.

Child C: 10-15 puan; ağır dekompansasyon, yüksek mortalite ve elektif invaziv işlem için ciddi uyarı.

Klinik kullanım: varis tedavisi, HCC tedavi seçimi, cerrahi uygunluk, TIPS/transplant tartışması ve ilaç güvenliği kararlarında MELD ile birlikte okunmalıdır.

Uyarı: asit ve ensefalopati klinik olarak subjektiftir; akut enfeksiyon, GİS kanama, sedatif/opioid kullanımı ve böbrek yetmezliği skoru geçici olarak kötüleştirebilir.

Uyarı: antikoagülan kullanan hastada INR karaciğer rezervini olduğundan kötü gösterebilir; klinik karar tek başına Child puanına bağlanmaz.

MELD-Na / MELD 3.0

Amaç: ileri karaciğer hastalığında kısa dönem mortalite ve transplant önceliği için objektif risk tahmini sağlar.

Ne zaman kullanılır: siroz/dekompanse kronik karaciğer hastalığında transplant önceliği, 90 günlük mortalite, yatış ve yakın izlem ihtiyacını konuşurken kullanılır.

Tip: formül temelli prognostik skor; manuel toplama skoru değildir.

MELD-Na değişkenleri: bilirubin, INR, kreatinin ve sodyum.

MELD 3.0 değişkenleri: bilirubin, INR, kreatinin, sodyum, albümin ve kadın cinsiyet değişkeni; kreatinin-albümin ve bilirubin-sodyum etkileşimleri de formülde yer alır.

MELD 3.0 formül mantığı: 1.33×kadın + 4.56×ln bilirubin + 0.82×(137-Na) - 0.24×(137-Na)×ln bilirubin + 9.09×ln INR + 11.14×ln kreatinin + 1.85×(3.5-albümin) - 1.83×(3.5-albümin)×ln kreatinin + 6; sonuç yuvarlanır.

Hesaplama notu: bilirubin, INR ve kreatinin çok düşükse genellikle 1.0 altına indirilmez; MELD 3.0'da kreatinin üst sınırı daha düşüktür ve albümin/sodyum sınırları hesaplayıcıya göre uygulanır. Pratikte güvenilir güncel hesaplayıcı kullanılmalıdır.

Yorum:

MELD <10: kısa dönem risk görece düşüktür; ancak refrakter asit, tekrarlayan HE, HCC veya varis kanaması varsa düşük MELD güvenli anlamına gelmez.

MELD 10-19: komplikasyonlar ve dekompansasyon öyküsüyle birlikte izlem sıklığı ve transplant merkezi görüşmesi değerlendirilir.

MELD 20-29: yüksek risk; yakın izlem, komplikasyon kontrolü ve transplant değerlendirme süreci aktif tutulur.

MELD ≥30: çok yüksek kısa dönem mortalite uyarısı; yatış/yoğun izlem ve transplant merkeziyle hızlı değerlendirme klinik bağlama göre düşünülür.

MELD 35-40: kritik risk ve yüksek transplant önceliği düzeyi; hasta tercihen transplant merkezi düzeyinde yönetilmelidir.

Nakil değerlendirme eşiği: MELD/MELD-Na ≥15 veya ilk dekompansasyon bulgusu (asit, hepatik ensefalopati, varis kanaması) varsa transplant merkezi değerlendirmesi düşünülür.

Acil nakil uyarısı: akut karaciğer yetmezliği, fulminan tablo, akut dekompanse Wilson, primer greft non-fonksiyonu gibi durumlarda karar yalnız MELD sayısıyla verilmez.

Uyarı: AKI, diyaliz, antikoagülan kullanımı, laboratuvar dalgalanması, hiponatremi ve enfeksiyon skoru hızla değiştirebilir; seri trend tek ölçümden daha değerlidir.

Baveno VII Kriterleri

Amaç: portal hipertansiyon ve varis taramasında noninvaziv risk sınıflaması sağlar.

Tip: noninvaziv karar kriteri; puan toplanmaz.

Maddeler: karaciğer sertliği ölçümü LSM çoğunlukla transient elastografi/FibroScan-VCTE ile kPa cinsinden ölçülür; trombosit sayısı, siroz etiyolojisi, klinik dekompansasyon ve portal hipertansiyon bulguları birlikte yorumlanır.

Kural: LSM <15 kPa ve trombosit ≥150.000/mm³ ise CSPH olasılığı düşük kabul edilebilir.

Kural: LSM ≥25 kPa birçok etiyolojide CSPH lehine güçlü kanıt sağlar.

Endoskopiden kaçınma kuralı: kompanse sirozda LSM <20 kPa ve trombosit >150.000/mm³ ise yüksek riskli varis olasılığı düşük olduğundan tarama endoskopisi ertelenebilir.

Klinik anlam: eşiklerin dışındaki hastada endoskopi, NSBB veya uzman değerlendirmesi klinik bağlama göre planlanır.

Prensip: akut hepatit, kolestaz, konjesyon ve teknik ölçüm hataları elastografi yorumunu bozabilir.

Klinik karar: endoskopi taraması, non-selektif beta bloker ve portal hipertansiyon izlemini yönlendirir.

FIB-4 / APRI

Amaç: kronik karaciğer hastalığında ileri fibroz olasılığını basit laboratuvarlarla tarar.

Tip: formül temelli noninvaziv fibroz skorları.

FIB-4 maddeleri: yaş, AST, ALT ve trombosit.

FIB-4 yorum: <1.3 çoğu erişkinde düşük ileri fibroz riski; 1.3-2.67 gri alan; >2.67 ileri fibroz açısından yüksek risk olarak kullanılabilir.

Yaş notu: >65 yaşta FIB-4 eşikleri farklı yorumlanır; yalancı pozitiflik artabilir.

APRI maddeleri: AST/AST üst sınırı ve trombosit.

APRI yorum: belirgin yüksek APRI ileri fibroz/siroz olasılığını artırır; düşük değer ileri fibroz olasılığını azaltır ama dışlamaz.

Prensip: yaş, akut hepatit, trombositopeni nedeni ve kas hasarı sonucu yanıltabilir.

Klinik karar: düşük riskte takip; gri alan veya yüksek riskte elastografi, hepatoloji değerlendirmesi veya ileri test.

PAGE-B / HCC Risk Skorları

Amaç: kronik HBV hastasında HCC riskini tahmin etmeye yardım eder.

PAGE-B maddeleri: yaş, cinsiyet ve trombosit sayısı.

Yaş puanı: 16-29 yaş 0, 30-39 yaş 2, 40-49 yaş 4, 50-59 yaş 6, 60-69 yaş 8, ≥70 yaş 10 puan.

Cinsiyet puanı: kadın 0, erkek 6 puan.

Trombosit puanı: ≥200.000/mm³ 0, 100.000-199.999/mm³ 6, <100.000/mm³ 9 puan.

Klinik anlam: ≤9 düşük risk, 10-17 orta risk, ≥18 yüksek risk olarak pratikte kullanılır.

Sınır: skor HCC taramasının yerine geçmez; siroz, aile öyküsü, HDV, ileri fibroz ve etnik/coğrafi risk ayrıca değerlendirilir.

Karar: USG ± AFP tarama disiplinini ve hasta bilgilendirmesini güçlendirir.

Maddrey DF / Lille Skoru

Amaç: alkol ilişkili hepatitte şiddet ve steroid yanıtını değerlendirmede kullanılır.

Tip: prognostik ve tedavi yanıt skorları.

Maddrey DF maddeleri: protrombin zamanı uzaması ve total bilirubin.

Maddrey DF yorum: ≥32 ağır alkol ilişkili hepatit lehine kabul edilir; steroid uygunluğu ancak enfeksiyon, kanama ve kontrendikasyonlar dışlandıktan sonra değerlendirilir.

Lille maddeleri: yaş, albümin, kreatinin, protrombin zamanı/INR ve bilirubin değişimi gibi değişkenlerle steroid yanıtını değerlendirir.

Lille karar eşiği: genellikle 4-7. günde hesaplanır; Lille ≥0.45 steroid yanıtsızlığı lehinedir ve kortikosteroidin kesilmesi/alternatif yaklaşım tartışılır.

Lille yorum: Lille <0.45 yanıt lehine yorumlanır; enfeksiyon, kanama ve yan etki yoksa steroidin planlanan süreye tamamlanması düşünülebilir.

Prensip: enfeksiyon, GİS kanama, böbrek yetmezliği ve tanı belirsizliği tedavi kararını değiştirir.

Klinik karar: steroid başlanması, kesilmesi, yoğun izlem ve transplant tartışmasını yönlendirir.

King's College Kriterleri

Amaç: akut karaciğer yetmezliğinde kötü prognoz ve acil transplant ihtiyacını belirlemeye yardım eder.

Parasetamol ilişkili ALF: pH <7.30 kötü prognoz kriteridir; alternatif olarak INR >6.5 + kreatinin >3.4 mg/dL + evre III-IV ensefalopati birlikte yüksek risk kabul edilir.

Non-parasetamol ALF: INR >6.5 tek başına yüksek risk kabul edilir.

Non-parasetamol alternatif kombinasyon: yaş <10 veya >40, etiyoloji non-A non-B hepatit/ilaç reaksiyonu, sarılıktan ensefalopatiye >7 gün, INR >3.5, bilirubin >17.5 mg/dL kriterlerinden ≥3'ü kötü prognoz lehinedir.

Kritik bağlam: laktat/asidoz, hipoglisemi, böbrek yetmezliği, serebral ödem ve enfeksiyon riski eş zamanlı değerlendirilir.

Klinik anlam: kriter pozitifliği transplant merkeziyle erken iletişim ve yoğun bakım izlem eşiğini güçlendirir.

Uyarı: kriter negatifliği güvenli taburculuk anlamına gelmez; akut karaciğer yetmezliği dinamik ve hızla kötüleşebilir.

West Haven Ensefalopati Evrelemesi

Amaç: hepatik ensefalopatinin klinik şiddetini evreler.

Evre 0/minimal: belirgin bilinç değişikliği yok; dikkat/psikomotor testlerde bozulma olabilir.

Evre I: uyku ritmi değişikliği, dikkat azalması, irritabilite veya hafif konfüzyon.

Evre II: letarji, dezoryantasyon, kişilik değişikliği, asteriksis belirginleşebilir.

Evre III: somnolans, belirgin konfüzyon, uyarana yanıt var ama iletişim bozuk.

Evre IV: koma.

Klinik anlam: evre III-IV aspirasyon ve yoğun bakım riski taşır; hipoglisemi, sepsis, sedatif/opioid, intrakraniyal olay ve elektrolit bozukluğu dışlanmalıdır.

Karar: yatış, hava yolu güvenliği, laktüloz/rifaksimin, tetikleyici neden araştırması ve transplant uygunluğu değerlendirilir.

Milan / UCSF Transplant Kriterleri

Amaç: HCC (hepatoselüler karsinom)'de karaciğer transplant uygunluğunu tümör yüküne göre sınıflar.

Milan kriterleri: tek lezyon ≤5 cm veya en fazla 3 lezyon ve her biri ≤3 cm.

Milan için dışlama: makrovasküler invazyon veya ekstrahepatik yayılım olmamalıdır.

UCSF (University of California San Francisco) kriterleri: tek lezyon ≤6.5 cm veya 2-3 lezyon; en büyük ≤4.5 cm ve toplam tümör çapı ≤8 cm.

Puanlama: klasik toplam puan yoktur; tümör sayısı/çapı/eşlik eden invazyon üzerinden uygunluk çerçevesidir.

Klinik anlam: kriter içi hasta transplant adayı olabilir; kriter dışı ama biyolojisi uygun hastada downstaging ve bridging tedaviler değerlendirilir.

Sınır: Milan/UCSF sadece tümör yükünü gösterir; karaciğer rezervi, MELD (Model for End-Stage Liver Disease)/Child-Pugh, portal hipertansiyon, komorbidite, AFP (alfa-fetoprotein) dinamiği ve konsey kararı ayrıca belirleyicidir.

BCLC / Barcelona HCC Evrelemesi

Amaç: HCC (hepatoselüler karsinom)'de tümör evresi, karaciğer rezervi ve performans durumunu tedavi seçimine bağlar.

BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) 0/A: çok erken/erken evre; iyi performans ve uygun karaciğer rezervinde rezeksiyon, ablasyon veya transplant değerlendirilir.

BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) B: intermediate evre; genellikle multifokal, karaciğer sınırlı hastalıkta TACE (transarteriyel kemoembolizasyon) / TARE (transarteriyel radyoembolizasyon) gibi lokorejyonel tedaviler düşünülür.

BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) C: ileri evre; vasküler invazyon, ekstrahepatik yayılım veya semptomatik hastalıkta sistemik tedavi öne çıkar.

BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) D: terminal evre; kötü performans veya ileri karaciğer yetmezliğinde destek/palyatif yaklaşım öne çıkar.

Puanlama: tek sayı skoru değildir; tümör yükü + Child-Pugh/MELD-Na/ALBI (albumin-bilirubin) ile karaciğer rezervi + ECOG (Eastern Cooperative Oncology Group) performans + portal hipertansiyon birlikte okunur.

Klinik anlam: HCC (hepatoselüler karsinom) yönetim algoritmasının ana iskeletidir; multidisipliner konsey kararı gerekir.

LI-RADS / mRECIST

Amaç: LI-RADS HCC tanısal görüntüleme kategorisini, mRECIST tedavi yanıtını standardize eder.

LI-RADS temel kategoriler: LR-1 kesin benign, LR-2 olası benign, LR-3 ara olasılık, LR-4 olası HCC, LR-5 HCC için yüksek özgüllük.

Ek kategoriler: LR-M HCC dışı malignite olasılığı; LR-TIV tümörün ven içinde invazyonu.

Görüntüleme maddeleri: arteriyel faz hipervaskülarite, washout, kapsül görünümü, eşik büyüme ve lezyon çapı.

mRECIST yanıtı: canlı tümörün arteriyel kontrastlanan kısmına göre tam yanıt, parsiyel yanıt, stabil hastalık veya progresyon değerlendirilir.

Klinik anlam: LR-5 çoğu riskli zeminde biyopsisiz HCC tanısını destekler; LR-M/atipik lezyonda biyopsi veya ek görüntüleme gerekebilir.

Sınır: LI-RADS esas olarak siroz/kronik HBV gibi riskli karaciğer zemininde kullanılır; her fokal lezyona otomatik uygulanmaz.

Tokyo Guidelines

Amaç: akut kolanjit ve akut kolesistitte tanı, şiddet ve drenaj/cerrahi zamanlamasını standardize eder.

Tip: tanı + şiddet sınıflaması; puan toplanmaz.

Kolanjit tanı maddeleri: sistemik inflamasyon, kolestaz ve görüntüleme bulgusu birlikte değerlendirilir.

Kolanjit Grade III: kardiyovasküler, nörolojik, solunum, renal, hepatik veya hematolojik organ disfonksiyonu vardır.

Kolanjit Grade II: WBC >12.000 veya <4.000, ateş ≥39°C, yaş ≥75, bilirubin ≥5 mg/dL veya düşük albüminden en az iki kriter bulunur.

Kolanjit Grade I: Grade II/III kriterleri yoktur.

Klinik anlam: Grade II-III kolanjitte erken biliyer drenaj; Grade III veya sepsis/organ yetmezliğinde yoğun bakım ve acil kaynak kontrolü düşünülür.

Kolesistit tanı maddeleri: lokal inflamasyon, sistemik inflamasyon ve görüntüleme bulgusu birlikte değerlendirilir.

Klinik anlam: şiddet derecesi antibiyotik, erken laparoskopik kolesistektomi, perkütan drenaj veya üst merkeze sevki yönlendirir.

Prensip: sepsis/organ yetmezliği varsa kaynak kontrolü geciktirilmez; görüntüleme beklenirken resüsitasyon ve antibiyotik başlar.

Klinik karar: antibiyotik, erken ERCP/PTBD, cerrahi ve yoğun bakım kararını destekler.

Revised Atlanta / Akut Pankreatit

Amaç: akut pankreatit tanısı, lokal komplikasyonları ve hastalık şiddetini sınıflar.

Tanı maddeleri: tipik karın ağrısı, amilaz/lipazın üst sınırın ≥3 katı olması, görüntüleme bulgusu; 3 kriterden en az 2'si gerekir.

Hafif pankreatit: organ yetmezliği ve lokal/sistemik komplikasyon yoktur.

Orta-ağır pankreatit: geçici organ yetmezliği (<48 saat) veya lokal/sistemik komplikasyon vardır.

Ağır pankreatit: persistan organ yetmezliği >48 saat sürer.

Lokal komplikasyonlar: akut peripankreatik sıvı koleksiyonu, psödokist, akut nekrotik koleksiyon ve walled-off nekroz.

Klinik anlam: yatış, yoğun bakım, erken enteral beslenme, ERCP ve nekroz yönetimini yönlendirir.

Sınır: erken BT her hastada gerekli değildir; klinik kötüleşme veya tanı belirsizliğinde değer kazanır.

HISORt / ICDC Otoimmün Pankreatit Kriterleri

Amaç: otoimmün pankreatit tanısını pankreas kanseri ve kronik pankreatitten ayırmaya yardım eden yapılandırılmış kriter setidir.

Tip: kriter seti/sınıflama; puan toplanmaz.

HISORt açılımı: Histology, Imaging, Serology, Other organ involvement, Response to steroid.

H - Histoloji: lenfoplazmositik sklerozan pankreatit, storiform fibrozis, obliteratif flebit ve IgG4 pozitif plazma hücreleri tip 1 AIP lehinedir.

I - Görüntüleme: diffüz pankreas büyümesi, sausage-shaped pankreas, kapsül benzeri rim, uzun segment pankreatik kanal daralması ve belirgin upstream dilatasyon olmaması AIP lehinedir.

S - Seroloji: serum IgG4 yüksekliği destekleyicidir; IgG4 >2× üst sınır daha güçlü kanıt kabul edilir, ancak tek başına tanı koydurmaz.

O - Diğer organ tutulumu: sklerozan kolanjit, tükürük/lakrimal bez tutulumu, retroperitoneal fibrozis, böbrek lezyonları ve diğer IgG4 ilişkili hastalık bulguları tanıyı güçlendirir.

Rt - Steroid yanıtı: kısa sürede klinik, biyokimyasal ve görüntüleme yanıtı AIP lehinedir.

Kritik uyarı: steroid denemesi pankreas kanseri yeterince dışlanmadan yapılmamalıdır; fokal kitle, kilo kaybı, obstrüktif sarılık veya CA 19-9 yüksekliği varsa EUS-biyopsi/ileri görüntüleme önceliklidir.

ICDC mantığı: tipik görüntüleme + seroloji/diğer organ/histoloji/steroid yanıt düzeylerine göre tip 1 ve tip 2 AIP için kesin veya olası tanı sınıflaması yapılır.

Klinik anlam: tanı güçlü ise steroid tedavisi ve nüks izlemi planlanır; tanı belirsizse EUS, core biyopsi, MRCP/BT ve malignite dışlama önceliklidir.

Yönlen: Otoimmün Pankreatit / IgG4 İlişkili Hastalık, Pankreas Kanseri, Sklerozan Kolanjit, Kolestatik Patern.

EREFS / Eozinofilik Özofajit Endoskopik Skoru

Amaç: eozinofilik özofajitte endoskopik aktiviteyi ve fibrostenotik bulguları ortak dille raporlar.

Açılım: Edema, Rings, Exudates, Furrows, Stricture.

Edema: vasküler paternin kaybı veya mukozal solukluk şeklinde değerlendirilir.

Rings: halkalanma/trakealizasyon hafiften ciddi daralmaya kadar derecelenir.

Exudates: beyaz plak veya eksüda odakları eozinofilik inflamasyon lehine destekleyicidir.

Furrows: longitudinal oluklanmalar hastalık aktivitesiyle ilişkili olabilir.

Stricture: fokal darlık veya dar kalibrasyonlu özofagus tedavi ve dilatasyon kararını etkiler.

Klinik anlam: tedavi yanıtını ve endoskopik gidişi izlemeye yardım eder; tanı için biyopsinin yerine geçmez.

Yönlen: Eozinofilik Özofajit ve Eozinofilik GİS Hastalıkları, Disfaji / Odinofaji.

GCSI / Gastroparezi Semptom İndeksi

Amaç: gastroparezide semptom yükünü ve tedavi yanıtını izlemek için kullanılır.

Ana alanlar: bulantı-kusma, postprandiyal dolgunluk/erken doyma ve şişkinlik semptomları birlikte değerlendirilir.

Kullanım: hasta takibinde semptom şiddetini standartlaştırır; tek başına gastroparezi tanısı koydurmaz.

Tanı notu: mekanik obstrüksiyon dışlandıktan sonra objektif mide boşalma gecikmesi gösterilmelidir.

Klinik anlam: diyet, glisemik kontrol, prokinetik tedavi ve ileri tedavi yanıtının izlenmesini kolaylaştırır.

Yönlen: Gastroparezi / Gastrik Motilite Bozuklukları, Bulantı ve Kusma, Dispepsi.

Hinchey Sınıflaması / Divertikülit

Amaç: komplike divertikülitte apse ve peritonit yaygınlığına göre şiddeti sınıflar.

Klasik mantık: perikolik inflamasyon/apse, pelvik veya uzak apse, pürülan peritonit ve fekal peritonit arasında ayrım yapar.

Pratik kullanım: BT bulguları ile birlikte antibiyotik, perkütan drenaj, cerrahi ve yatış kararını yönlendirir.

Düşük evre: sınırlı perikolik inflamasyon veya küçük apse çoğu hastada konservatif veya seçilmiş girişimsel yaklaşımla izlenebilir.

Yüksek evre: yaygın peritonit, serbest perforasyon veya fekal peritonit acil cerrahi değerlendirme gerektirir.

Yönlen: Divertiküler Hastalık / Divertikülit, Karın Ağrısı.

Leipzig Skoru / Wilson Hastalığı

Amaç: Wilson hastalığı tanısını klinik, biyokimyasal, genetik ve histolojik verilerle yapılandırır.

Değerlendirilen alanlar: Kayser-Fleischer halkası, nörolojik bulgular, serüloplazmin, Coombs negatif hemolitik anemi, 24 saat idrar bakırı, hepatik bakır ve ATP7B mutasyonu.

Yorum: toplam puan tanı olasılığını destekler; yüksek puan Wilson hastalığı lehinedir, ara değerlerde ileri test gerekir.

Klinik uyarı: genç hastada açıklanamayan hepatit, akut karaciğer yetmezliği, hemoliz, nöropsikiyatrik bulgu veya düşük ALP/bilirubin oranı Wilson açısından önemlidir.

Yönlen: Wilson Hastalığı, Akut Karaciğer Yetmezliği, Karaciğer Enzimlerine Tanısal Yaklaşım.

GİST Risk Sınıflaması

Amaç: GİST'te nüks/metastaz riskini tümör özelliklerine göre belirler.

Temel değişkenler: tümör çapı, mitotik indeks, primer yerleşim yeri ve tümör rüptürü.

Klinik anlam: düşük, orta ve yüksek risk ayrımı adjuvan imatinib, takip sıklığı ve multidisipliner kararları etkiler.

Patoloji notu: KIT/DOG1 pozitifliği, mutasyon analizi ve rezeksiyon sınırı tedavi planında ayrıca önemlidir.

Yönlen: GİST / Gastrointestinal Stromal Tümör.

NET Grade / Ki-67

Amaç: gastroenteropankreatik nöroendokrin neoplazilerde proliferasyon hızını ve biyolojik davranışı sınıflar.

Temel değişkenler: Ki-67 indeksi, mitotik hız ve tümör diferansiyasyonu birlikte yorumlanır.

Yorum: iyi diferansiye NET G1/G2/G3 ile kötü diferansiye NEC ayrımı tedavi seçiminde kritiktir.

Klinik anlam: evre, fonksiyonel hormon sendromu, somatostatin reseptör görüntülemesi ve grade birlikte tedavi yolunu belirler.

Yönlen: GİS ve Pankreas Nöroendokrin Tümörleri.

BISAP / Ranson / APACHE II

Amaç: akut pankreatitte erken şiddet ve mortalite riskini tahmin etmeye yardım eder.

Tip: puanlı prognostik skorlar.

BISAP maddeleri: BUN >25 mg/dL, mental durum bozukluğu, SIRS, yaş >60, plevral efüzyon; her biri 1 puan.

BISAP yorum: 0-1 düşük risk; ≥3 artmış mortalite/şiddet riski ve yakın izlem ihtiyacı; 5 puan çok yüksek risk.

Ranson: başvuru ve 48. saat parametreleriyle hesaplanır; klasik kullanımı daha zahmetlidir ve erken klinik kararı geciktirmemelidir.

APACHE II: yoğun bakımda dinamik izlem için değerlidir; pratik poliklinik/acil ilk karar için BISAP kadar kolay değildir.

Prensip: skorlar klinik gidişin yerine geçmez; persistan organ yetmezliği en kritik belirleyicidir.

Klinik karar: yakın takip, yatış yeri, yoğun bakım ve erken multidisipliner yaklaşımı destekler.

Glasgow-Blatchford Skoru

Amaç: üst GİS kanamada erken dönemde müdahale/yatış ihtiyacını tahmin eder.

Tip: puanlı, endoskopi öncesi risk skoru.

Ne zaman kullanılır: hematemez, melena veya üst GİS kanama şüphesiyle gelen stabil hastada endoskopi öncesi taburculuk/yatış kararını desteklemek için kullanılır.

Puan Maddeleri:

BUN/üre azotu: 18.2-22.3 mg/dL = 2; 22.4-27.9 = 3; 28-69.9 = 4; ≥70 = 6 puan.

Hemoglobin erkek: 12.0-12.9 g/dL = 1; 10.0-11.9 = 3; <10 = 6 puan.

Hemoglobin kadın: 10.0-11.9 g/dL = 1; <10 = 6 puan.

Sistolik kan basıncı: 100-109 mmHg = 1; 90-99 = 2; <90 = 3 puan.

Diğer maddeler: nabız ≥100/dk = 1; melena = 1; senkop = 2; bilinen karaciğer hastalığı = 2; kalp yetmezliği = 2 puan.

Yorum:

GBS 0-1: çok düşük risk; aktif kanama/instabilite yoksa ayaktan takip ve erken poliklinik endoskopi düşünülebilir.

GBS ≥2: hastane temelli müdahale, transfüzyon, endoskopi veya yatış ihtimali artar; klinik bağlama göre yatırılarak değerlendirme öne çıkar.

Yüksek skor: skor arttıkça transfüzyon, endoskopik tedavi, tekrar kanama ve mortalite riski artar.

Uyarı: aktif hematemez, hipotansiyon, şok, masif hematokezya veya bilinç bozukluğu varsa skor beklenmez; resüsitasyon ve acil endoskopi önceliklidir.

Klinik karar: acilde düşük risk taburculuk filtresi için en yararlı üst GİS kanama skorlarından biridir.

Rockall Skoru

Amaç: üst GİS kanamada mortalite ve tekrar kanama riskini sınıflar.

Tip: puanlı risk skoru; klinik Rockall ve tam Rockall olarak kullanılır.

Ne zaman kullanılır: endoskopi öncesi kaba risk için klinik Rockall; endoskopiden sonra tekrar kanama/mortalite riskini konuşmak için tam Rockall kullanılır.

Klinik Rockall Maddeleri:

Yaş: <60 = 0; 60-79 = 1; ≥80 = 2 puan.

Şok: şok yok (SBP ≥100 ve nabız <100) = 0; taşikardi (SBP ≥100 ve nabız ≥100) = 1; hipotansiyon (SBP <100) = 2 puan.

Komorbidite: majör komorbidite yok = 0; kalp yetmezliği, iskemik kalp hastalığı veya majör komorbidite = 2; böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği veya metastatik malignite = 3 puan.

Tam Rockall Ek Maddeleri:

Endoskopik tanı: Mallory-Weiss veya lezyon yok = 0; diğer tanılar = 1; üst GİS malignitesi = 2 puan.

Majör kanama stigması: stigma yok veya yalnız koyu leke = 0; üst GİS içinde kan, yapışık pıhtı, görünür damar veya aktif kanama = 2 puan.

Yorum:

Rockall 0-2: düşük riskli seyir lehine; ancak taburculuk kararı vital stabilite ve Hb trendiyle birlikte verilir.

Rockall 3-4: orta risk; yatış/izlem süresi, komorbidite ve endoskopik bulgulara göre belirlenir.

Rockall ≥5: yüksek tekrar kanama/mortalite riski; yakın izlem, yatış ve tekrar kanama planı güçlendirilir.

Uyarı: GBS taburculuk filtresi için daha kullanışlıdır; Rockall özellikle endoskopi sonrası risk konuşmasında değerlidir.

AIMS65

Amaç: üst GİS kanamada mortalite ve yoğun bakım ihtiyacını hızlı öngörmeye yardım eder.

Tip: puanlı mortalite/risk skoru; her madde 1 puan.

Ne zaman kullanılır: üst GİS kanamada mortalite, yoğun bakım ihtiyacı ve genel kırılganlığı hızlı görmek için kullanılır; taburculuk filtresi olarak GBS kadar güçlü değildir.

Puan Maddeleri:

A: Albümin <3.0 g/dL = 1 puan.

I: INR >1.5 = 1 puan.

M: Mental durum bozukluğu veya GCS <14 = 1 puan.

S: Sistolik kan basıncı ≤90 mmHg = 1 puan.

65: Yaş >65 = 1 puan.

Yorum:

AIMS65 0-1: daha düşük mortalite riski; yine de aktif kanama varsa klinik önceliklidir.

AIMS65 2: orta risk; yatış seviyesi ve erken uzman değerlendirmesi daha dikkatli planlanır.

AIMS65 ≥3: yüksek mortalite/yoğun bakım ihtiyacı açısından belirgin uyarıdır.

Klinik anlam: yüksek AIMS65 resüsitasyon, yatış seviyesi, yoğun bakım, komorbidite optimizasyonu ve erken endoskopi planını güçlendirir.

Uyarı: transfüzyon ve endoskopik tedavi ihtiyacını tek başına belirlemez; GBS ve klinik kanama şiddetiyle birlikte okunmalıdır.

Forrest Sınıflaması

Amaç: kanamalı peptik ülserde endoskopik stigmaya göre tekrar kanama riskini belirler.

Tip: endoskopik sınıflama; puan toplanmaz.

Ne zaman kullanılır: üst GİS endoskopisinde peptik ülser kanaması görüldüğünde hemostaz gereksinimi ve tekrar kanama riskini belirlemek için kullanılır.

Sınıflar ve Karar:

Forrest Ia: fışkırır tarzda aktif arteriyel kanama; çok yüksek risk, endoskopik hemostaz gerekir.

Forrest Ib: sızıntı/oozing tarzında aktif kanama; yüksek risk, endoskopik hemostaz gerekir.

Forrest IIa: kanamayan görünür damar; yüksek risk, endoskopik hemostaz gerekir.

Forrest IIb: yapışık pıhtı; pıhtı yıkama/kaldırma sonrası altta Ia/Ib/IIa stigma varsa tedavi edilir, teknik riskli lokalizasyonda karar bireyselleştirilir.

Forrest IIc: düz pigmente leke; düşük risk, endoskopik hemostaz genellikle gerekmez.

Forrest III: temiz ülser tabanı; çok düşük risk, endoskopik hemostaz gerekmez.

Tedaviye çeviri: Ia/Ib/IIa için kombine endoskopik tedavi veya mekanik/termal yöntemler; tek başına adrenalin kalıcı tedavi olarak yeterli kabul edilmez.

İzlem: yüksek riskli stigma sonrası yüksek doz PPI, yatış ve tekrar kanama izlemi; IIc-III seçilmiş stabil hastada erken oral alım/taburculuk planına izin verebilir.

Uyarı: Forrest yalnız peptik ülser stigmalarını sınıflar; varis, malignite, Dieulafoy veya anjioektazi için farklı karar mantığı gerekir.

Oakland Skoru / Alt GİS Kanama

Amaç: akut alt GİS kanamada güvenli ayaktan izlem olasılığını değerlendirmeye yardım eder.

Ne zaman kullanılır: hematokezya veya alt GİS kanama şüphesi olan, resüsitasyon sonrası stabil hastada major/minor kanama ayrımı için kullanılır.

Maddeler: yaş, cinsiyet, önceki alt GİS kanama yatışı, rektal muayenede kan, nabız, sistolik kan basıncı ve hemoglobin.

Yorum: Oakland ≤8 ve kanama kendini sınırlamışsa, başka yatış nedeni yoksa acil dışı/ayaktan hızlı kolonoskopi planı düşünülebilir.

Yorum: Oakland >8 major kanama veya hastane içi müdahale ihtimalini artırır; yatış, BT anjiyografi/kolonoskopi ve transfüzyon ihtiyacı klinik bağlama göre değerlendirilir.

Uyarı: şok indeksi >1, hemodinamik instabilite, devam eden parlak kanama, belirgin Hb düşüşü veya üst GİS kaynak şüphesi varsa skor beklenmez; stabilizasyon ve kaynak araştırması önceliklidir.

Klinik karar: alt GİS kanamada düşük riskli hastayı ayaktan izlem için ayırmaya yardım eder; kanser dışlama ve kolonoskopi planı yine yapılmalıdır.

Zargar Koroziv Hasar Sınıflaması

Amaç: koroziv madde alımında endoskopik mukozal hasar derecesini sınıflar.

Tip: endoskopik hasar sınıflaması; puan toplanmaz.

Grade 0: normal mukoza.

Grade I: ödem/eritem; genellikle düşük komplikasyon riski.

Grade IIa: yüzeyel ülser, erozyon, eksüda; yatış ve beslenme planı klinik bağlama göre yapılır.

Grade IIb: derin veya çevresel ülserasyon; striktür riski daha yüksektir, yakın takip gerekir.

Grade IIIa: fokal nekroz; Grade IIIb: yaygın nekroz; perforasyon, mediastinit ve cerrahi risk belirgindir.

Klinik anlam: Grade 0-I kısa gözlem/ayaktan takip için uygun olabilir; Grade II-III genellikle yatış ve uzman yönetimi gerektirir.

Prensip: perforasyon, mediastinit, peritonit veya hava yolu riski varsa önce BT/cerrahi/anestezi değerlendirmesi gerekir.

Klinik karar: yatış, beslenme, antibiyotik/cerrahi ve striktür takibini yönlendirir.

Mayo Skoru / Ülseratif Kolit

Amaç: ülseratif kolitte klinik ve endoskopik aktiviteyi standartlaştırır.

Ne zaman kullanılır: ÜK aktivitesini başlangıçta, tedavi yanıtında ve klinik çalışma/raporlamada ortak dille ifade etmek için kullanılır.

Tip: puanlı aktivite skoru; 4 alt başlığın her biri 0-3 puan alır.

Alt Skorlar:

Dışkılama sıklığı: normal = 0; normalden 1-2 fazla/gün = 1; 3-4 fazla/gün = 2; >4 fazla/gün = 3.

Rektal kanama: yok = 0; dışkının yarısından azında çizgi şeklinde kan = 1; çoğu dışkıda belirgin kan = 2; yalnız kan gelmesi = 3.

Endoskopik Mayo: 0 normal/inaktif; 1 hafif eritem, damar paterninde azalma, hafif frajilite; 2 belirgin eritem, damar paterninin kaybı, frajilite/erozyon; 3 spontan kanama ve ülserasyon.

Hekimin global değerlendirmesi: klinik durum, muayene, laboratuvar, kilo, karın hassasiyeti ve genel hastalık izlenimiyle 0 normal, 1 hafif, 2 orta, 3 ağır.

Yorum:

Total Mayo: 0-12 arasıdır; 0-2 remisyon, 3-5 hafif, 6-10 orta, 11-12 ağır aktivite olarak pratikte yorumlanabilir.

Parsiyel Mayo: endoskopi alt skoru olmadan 0-9 arasıdır; poliklinik izlem ve tedavi yanıtında kullanılır.

Endoskopik hedef: Mayo endoskopik 0 ideal mukozal iyileşme; Mayo 1 hafif aktivite kabul edilebilir görünse de nüks riski ve tedavi hedefi açısından ayrıca tartışılır.

Tedavi yanıtı: klinik çalışmalarda sık kullanılan yanıt tanımı total Mayo'da en az 3 puan ve en az %30 azalma + rektal kanama alt skorunda anlamlı düzelme şeklindedir.

Klinik anlam: remisyon hedefi yalnız semptom kontrolü değildir; CRP/fekal kalprotektin ve gerektiğinde endoskopik iyileşme ile desteklenir.

Uyarı: semptom ve endoskopi ayrışabilir; enfeksiyon, C. difficile, CMV, IBS benzeri semptomlar veya ilaç uyumsuzluğu aktivite yorumunu değiştirebilir.

Klinik karar: 5-ASA/steroid yanıtı, biyolojik/JAK/S1P tedaviye geçiş, yatış gereksinimi ve treat-to-target takibini yönlendirir.

Truelove-Witts Kriterleri

Amaç: ülseratif kolitte akut şiddetli koliti tanımak için kullanılır.

Tip: klinik şiddet kriter seti; puan toplanmaz.

Ağır ÜK kriteri: ≥6 kanlı dışkılama/gün ve sistemik toksisite bulgularından en az biri.

Sistemik toksisite: ateş >37.8°C, nabız >90/dk, Hb <10.5 g/dL veya ESR >30 mm/saat; pratikte CRP de şiddet takibinde kullanılır.

Klinik anlam: bu kriterleri karşılayan hasta akut şiddetli ülseratif kolit kabul edilir ve yatırılarak değerlendirilir.

Klinik anlam: 3. gün steroid yanıtı yetersizse kurtarma tedavisi veya kolektomi açısından erken karar gerekir.

Prensip: akut şiddetli kolit hospitalizasyon endikasyonudur; enfeksiyon ve C. difficile dışlanır.

Klinik karar: IV steroid, 3. gün yanıt, kurtarma tedavisi veya kolektomi konsültasyonunu yönlendirir.

CDAI / Harvey-Bradshaw İndeksi

Amaç: Crohn hastalığında klinik aktiviteyi ölçer.

Tip: puanlı klinik aktivite indeksleri.

CDAI maddeleri: dışkılama sayısı, karın ağrısı, genel durum, ekstraintestinal bulgular/komplikasyonlar, antidiyareik kullanımı, abdominal kitle, hematokrit ve kilo.

CDAI yorum: <150 remisyon, 150-220 hafif, 220-450 orta-ağır, >450 ağır/fulminan aktivite olarak kullanılır.

Harvey-Bradshaw maddeleri: genel iyilik hali, karın ağrısı, sıvı dışkılama sayısı, abdominal kitle ve komplikasyonlar.

HBI yorum: ≤4 remisyon, 5-7 hafif, 8-16 orta, >16 ağır aktivite olarak pratikte kullanılabilir.

Prensip: klinik indeksler mukozal inflamasyonu her zaman yansıtmaz; CRP, fekal kalprotektin, endoskopi ve görüntüleme ile desteklenir.

Klinik karar: tedavi yanıtı, alevlenme ve remisyon takibini destekler.

Montreal Sınıflaması

Amaç: IBD'de yaş, lokalizasyon, davranış ve yayılımı standart raporlar.

Crohn yaş: A1 <16 yaş, A2 17-40 yaş, A3 >40 yaş.

Crohn lokalizasyon: L1 ileal, L2 kolonik, L3 ileokolonik, L4 üst GİS tutulumu.

Crohn davranış: B1 inflamatuvar, B2 striktüran, B3 penetran; p eki perianal hastalığı belirtir.

Ülseratif kolit yayılımı: E1 proktit, E2 sol kolon, E3 yaygın/pankolit.

Puanlama: toplam puan yoktur; hastalığın fenotip haritasını çıkarır.

Klinik anlam: prognoz, tedavi yoğunluğu, cerrahi risk, perianal yaklaşım ve kolon kanseri surveillans planını etkiler.

Not: hastalık davranışı zamanla değişebilir; sınıflama takipte güncellenmelidir.

SES-CD / Rutgeerts Skoru

Amaç: Crohn hastalığında endoskopik aktivite ve postoperatif nüksü standartlaştırır.

SES-CD maddeleri: ülser boyutu, ülserli yüzey, etkilenen yüzey ve darlık; ileum ve kolon segmentlerinde 0-3 puanlanır.

SES-CD pratik yorum: 0-2 remisyon/inaktif, 3-6 hafif, 7-15 orta, >15 ağır endoskopik aktivite olarak kullanılabilir.

Rutgeerts i0: nüks yok; i1: az sayıda aftöz ülser; i2: daha belirgin aftöz lezyonlar/anastomoz lezyonu; i3: diffüz aftöz ileit; i4: diffüz inflamasyon, büyük ülser veya darlık.

Klinik anlam: i2 ve üzeri postoperatif nüks riski açısından önemlidir; profilaksi/tedavi optimizasyonu düşünülür.

Sınır: semptomu az olan hastada da endoskopik aktivite olabilir.

Karar: treat-to-target, biyolojik optimizasyon ve postoperatif profilaksi kararlarını destekler.

Paris / Kudo / NICE / JNET Sınıflamaları

Amaç: kolorektal lezyonların morfoloji, pit/vasküler patern ve invazyon şüphesini standart raporlar.

Paris morfoloji: 0-Ip pedinküllü, 0-Is sessil, 0-IIa hafif kabarık, 0-IIb düz, 0-IIc deprese, 0-III ülseratif görünüm.

Kudo pit pattern: I-II genellikle non-neoplastik, III-IV adenomatöz, V invaziv kanser şüphesini artırır.

NICE: tip 1 hiperplastik/SSL lehine, tip 2 adenomatöz, tip 3 derin submukozal invazyon lehine yorumlanır.

JNET: tip 1 non-neoplastik, tip 2A düşük dereceli adenom, tip 2B yüksek dereceli/intramukozal kanser olasılığı, tip 3 derin invazyon olasılığı.

Klinik anlam: non-lifting, depresyon, ülserasyon, düzensiz damar/pit paterni invazyon açısından uyarıcıdır.

Karar: cold snare, EMR, ESD, cerrahi veya ileri endoskopist yönlendirmesini belirler.

TNM / Onkolojik Evreleme

Amaç: gastrointestinal malignitelerde tümör, nod ve metastaz durumunu standart evreler.

T maddesi: primer tümörün duvar invazyonu, komşu organ tutulumu veya lokal yayılım derinliğini belirtir.

N maddesi: bölgesel lenf nodu tutulumu ve bazı kanserlerde tutulan nod sayısını belirtir.

M maddesi: uzak metastaz varlığını belirtir.

cTNM: klinik evredir; endoskopi, EUS, BT/MR, PET ve biyopsi öncesi/tedavi öncesi planlamada kullanılır.

pTNM: patolojik evredir; rezeksiyon materyali ve lenf nodu değerlendirmesi sonrası verilir.

Klinik anlam: klinik evre ve patolojik evre farklı olabilir; tedavi planı multidisipliner konseyde verilmelidir.

Karar: cerrahi, neoadjuvan/adjuvan tedavi, takip ve prognoz planını belirler.

Tanı

Klinik Kullanım Akışı

1. Hastanın klinik bağlamını belirle: acil, poliklinik, servis, endoskopi veya onkoloji konseyi.

2. Skorun amacını seç: tanı, şiddet, prognoz, işlem riski, transplant/cerrahi veya takip.

3. Skoru yalnız geçerli popülasyonda kullan; örneğin LI-RADS riskli karaciğer zemininde, Rome alarm bulgusu olmayan fonksiyonel tabloda anlamlıdır.

4. Sonucu klinik karara çevir: düşük risk izlem, orta risk ileri test, yüksek risk yatış/girişim/konsey.

5. Skor sonucunu raporda eşik ve klinik karar ile birlikte yaz: 'GBS düşük, aktif kanama yok, ayaktan erken endoskopi planlandı' gibi.

Başlıca Kaynaklar

• Rome V / DGBI clinical criteria
• Baveno VII Consensus
• Tokyo Guidelines 2018
• Revised Atlanta Classification
• Mayo Clinic HISORt criteria and International Consensus Diagnostic Criteria for Autoimmune Pancreatitis
• ACG Clinical Guideline: Upper Gastrointestinal and Ulcer Bleeding, 2021
• BISAP, AIMS65, Rockall, Glasgow-Blatchford ve Oakland GİS kanama / akut pankreatit validasyon çalışmaları
• British Society of Gastroenterology guideline for acute lower gastrointestinal bleeding and Oakland score use
• WHO viral hepatitis guidance resources for APRI and FIB-4 formulas
• Maddrey discriminant function and Louvet Lille model studies for severe alcohol-associated hepatitis
• PAGE-B ve kronik HBV HCC risk sınıflama çalışmaları
• Wilson disease Leipzig score resources from EASL / AASLD / hepatology reviews
• EREFS eosinophilic esophagitis endoscopic reference score validation resources
• BCLC strategy for prognosis prediction and treatment recommendation: 2022 update; 2026 update abstract and summary resources
• Chicago Classification v4.0
• AASLD / EASL / ACG / ECCO / ESGE / ASGE kılavuzları
• AJCC TNM ve HCC için BCLC/Milan/UCSF çerçeveleri

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.