Ana sayfa › Klinik Rehber › Gastroenteroloji Skorları ve Sınıflamaları

SKORLAR / SINIFLAMALAR

Gastroenteroloji Skorları ve Sınıflamaları

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Hızlı Yaklaşım

Kullanım Prensibi

Skor ve sınıflamalar tanının yerine geçmez; klinik kararın ortak dilini, risk düzeyini ve takip standardını belirler.

Her skor için önce şu soru sorulur: tanı mı destekliyor, şiddet mi belirliyor, prognoz mu veriyor, girişim/yatış/transplant kararını mı yönlendiriyor?

Skor, yalnızca hesaplandığı klinik bağlamda anlamlıdır; örneğin MELD transplant/ölüm riski için, Roma V/DGBI klinik kriterleri beyin-bağırsak etkileşimi bozuklukları için, Tokyo kolanjit/kolesistit şiddeti için kullanılır.

Eksik veriyle skor hesaplanıyorsa sonuç rapora 'eksik veriyle yaklaşık' olarak yazılmalı; karar tek sayıya bağlanmamalıdır.

Alarm bulgusu, hemodinamik instabilite, sepsis, aktif kanama, organ yetmezliği veya malignite şüphesi varsa düşük riskli skor klinik değerlendirmeyi geçersiz kılmaz.

Roma V / DGBI Klinik Kriterleri

Amaç: IBS, fonksiyonel dispepsi, kronik kabızlık, fonksiyonel diyare ve diğer DGBI başlıklarında pozitif klinik tanı çerçevesi sağlar.

IBS klinik maddesi: son 3 ayda ayda en az 3 gün karın ağrısı veya rahatsızlığı; defekasyon, dışkılama sıklığı veya dışkı formu değişikliğiyle ilişkili olmalıdır. Sürekli kesintisiz ağrı varsa santral aracılı abdominal ağrı ve diğer nedenler ayrıca düşünülür.

Roma V klinikte 6 aylık araştırma süresini mutlak eşik yapmaz; yeterli değerlendirmeyle organik hastalık dışlandıysa rahatsız edici patern yaklaşık 8 haftadan itibaren yönetilebilir.

Fonksiyonel dispepsi/DGBI: postprandiyal dolgunluk, erken doyma, epigastrik ağrı veya yanma semptomlarından en az biri; yapısal, sistemik veya metabolik hastalıkla açıklanmamalıdır.

Puanlama: klasik puan skoru değildir; semptom paterni + rahatsız edicilik + alarm bulgusu yokluğu ile pozitif klinik tanı mantığı kurar.

Alarm varsa kriter geçici olarak geri plana alınır: anemi, kanama, kilo kaybı, gece semptomu, ateş, ailede kanser/IBD/çölyak, ileri yaşta başlangıç veya yüksek fekal kalprotektin ileri değerlendirme gerektirir.

Klinik anlam: gereksiz geniş tetkiki azaltır; ancak hedefli TKS, CRP/fekal kalprotektin, çölyak taraması veya kolonoskopi kararı klinik bağlama göre verilir.

Kyoto Gastrit Sınıflaması

Amaç: endoskopide H. pylori ilişkili gastrit, atrofi, intestinal metaplazi ve gastrik kanser riski için yapılandırılmış yorum sağlar.

Endoskopik maddeler: atrofi, intestinal metaplazi, enlarged folds, nodülarite ve diffüz kızarıklık sistematik raporlanır.

Puan mantığı: atrofi 0-2, intestinal metaplazi 0-2, enlarged folds 0-1, nodülarite 0-1, diffüz kızarıklık 0-2; toplam skor genellikle 0-8 aralığında yorumlanır.

Klinik anlam: skor arttıkça aktif/geçirilmiş H. pylori, yaygın gastrit ve gastrik kanser riski açısından dikkat artar.

Sınır: Kyoto endoskopik ipucu verir; kesin risk tabakalama için H. pylori testi, Sydney biyopsileri ve OLGA/OLGIM ile desteklenmelidir.

Karar: eradikasyon, biyopsi haritalama ve surveillans gereksinimini daha bilinçli seçmeye yardım eder.

Sydney Sistemi / Gastrit Biyopsi Haritalaması

Amaç: gastrit, atrofi, intestinal metaplazi ve H. pylori değerlendirmesinde standart biyopsi yerlerini ve histolojik raporu düzenler.

Biyopsi maddeleri: antrum küçük kurvatur, antrum büyük kurvatur, incisura, korpus küçük kurvatur ve korpus büyük kurvatur ayrı örneklenir.

Histoloji maddeleri: kronik inflamasyon, aktivite, atrofi, intestinal metaplazi ve H. pylori yoğunluğu raporlanır.

Puan/grade mantığı: her histolojik özellik genellikle yok-hafif-orta-belirgin şeklinde derecelenir; bu doğrudan klinik puan değil, haritalama standardıdır.

Klinik anlam: tek biyopsi ile yaygınlık ve risk doğru anlaşılmayabilir; özellikle atrofi/metaplazi şüphesinde haritalama gerekir.

Karar: OLGA/OLGIM evrelemesine temel sağlar; surveillans aralığı ve malignite risk değerlendirmesinde kullanılır.

OLGA / OLGIM Evrelemesi

Amaç: gastrik atrofi ve intestinal metaplazi yaygınlığını evreleyerek mide kanseri riskini sınıflar.

Kısaltma: OLGA = Operative Link on Gastritis Assessment; OLGIM = Operative Link on Gastric Intestinal Metaplasia Assessment.

Girdi maddeleri: antrum/incisura ve korpus biyopsilerinde atrofi veya intestinal metaplazi şiddeti ve yaygınlığı değerlendirilir.

Evre mantığı: OLGA atrofiye, OLGIM intestinal metaplaziye odaklanır; evre 0-IV arasında raporlanır.

Klinik anlam: OLGA/OLGIM 0-II daha düşük risk; III-IV ileri evre ve daha yüksek mide kanseri riski kabul edilir.

Karar: H. pylori eradikasyonu, aile öyküsü/sigara/etnik risk değerlendirmesi ve endoskopik surveillans aralığı planlanır.

Not: endoskopi kalitesi, NBI/kromoendoskopi ve hedefli biyopsi riski doğru okumak için önemlidir.

Marsh Sınıflaması

Amaç: çölyak hastalığında duodenal histolojik hasarı sınıflar.

Tip: histolojik sınıflama; puan toplanmaz.

Lenfosit/enterosit oranı: intraepitelyal lenfosit artışı çoğu pratikte ≥25 IEL/100 enterosit; klasik Marsh-Oberhuber yorumunda >40 IEL/100 enterosit eşiği de kullanılabilir. Patoloji raporunda kullanılan eşik ve yöntem belirtilmelidir.

Marsh 0: normal mukoza.

Marsh 1: intraepitelyal lenfosit artışı.

Marsh 2: intraepitelyal lenfosit artışı + kript hiperplazisi.

Marsh 3: villöz atrofi; 3a parsiyel, 3b subtotal, 3c total atrofi olarak alt sınıflanabilir.

Kullanım: glutenli diyet altında alınan bulbus ve ikinci kıta biyopsileriyle değerlendirilir.

Prensip: intraepitelyal lenfositoz, kript hiperplazisi ve villöz atrofi derecesi birlikte yorumlanır.

Klinik karar: seroloji, total IgA, klinik ve histoloji birlikte tanı koydurur; sadece Marsh değişikliği tek başına çölyak demek değildir.

Los Angeles Özofajit Sınıflaması

Amaç: reflü özofajitinin endoskopik şiddetini A-D olarak sınıflar.

LA A: bir veya daha fazla mukozal kırık ≤5 mm; kıvrım tepeleri arasında devamlılık yok.

LA B: bir veya daha fazla mukozal kırık >5 mm; kıvrım tepeleri arasında devamlılık yok.

LA C: mukozal kırıklar en az iki kıvrım tepesi arasında devamlıdır; özofagus çevresinin <%75'i tutulur.

LA D: özofagus çevresinin ≥%75'i tutulur.

Klinik anlam: LA C-D ağır özofajit kabul edilir; Barrett, striktür, kanama ve tedavi sonrası kontrol endoskopisi açısından dikkat gerektirir.

Karar: PPI süresi/dozu, alarm bulgusu araştırması ve komplikasyon takibini yönlendirir.

Hill Gastroözofageal Kapak Sınıflaması

Amaç: retrofleksiyonla gastroözofageal bileşkedeki flap valve yapısını I-IV olarak değerlendirir.

Tip: endoskopik anatomik sınıflama; puan toplanmaz.

Grade I: belirgin, sıkı flap valve; gastroözofageal bileşke çevresinde iyi kapanma.

Grade II: daha gevşek ama çoğu zamanda kapanan valve yapısı.

Grade III: gevşek valve, endoskop çevresinde açıklık ve belirgin reflü/hiatal herni ilişkisi olabilir.

Grade IV: açık gastroözofageal bileşke, belirgin hiatal herni veya sürekli açıklık; reflü anatomik zemini güçlüdür.

Kullanım: hiatal herni ve reflü hastalığı bağlamında endoskopik anatomi bilgisini standartlaştırır.

Prensip: Hill III-IV reflü/hiatal herni ile ilişkili olabilir; tek başına GERD tanısı koydurmaz.

Klinik karar: dirençli reflü, regürjitasyon ve antireflü girişim planında pH-impedans/manometri ile birlikte yorumlanır.

Prague C&M Sınıflaması

Amaç: Barrett özofagusta sirkumferensiyel ve maksimum segment uzunluğunu standart raporlar.

Ölçüm referansı: Z çizgisi değil; gastroözofageal bileşke/proksimal gastrik kıvrımlar esas alınır.

C değeri: gastroözofageal bileşkeden itibaren tüm çevreyi tutan sirkumferensiyel Barrett taban segmentinin cm cinsinden dikey uzunluğudur; yatay taban genişliği değildir.

M değeri: gastroözofageal bileşkeden itibaren en proksimal Barrett dilinin ucuna kadar olan maksimum cm uzunluğudur.

Puanlama: puan skoru değildir; C ve M sayısal uzunluk raporudur. Örn: C2M5.

Kritik ayrım: <1 cm düzensiz Z çizgisi Barrett olarak aşırı tanılanmamalıdır; tanı endoskopik bulgu + histolojik intestinal metaplazi ile desteklenir.

Klinik anlam: segment uzunluğu arttıkça biyopsi protokolü, displazi riski ve surveillans planı daha dikkatli yapılır.

Chicago Özofagus Motilite Sınıflaması

Amaç: yüksek çözünürlüklü manometri ile akalazya, EGJOO, spazm, hiper kontraktil özofagus ve hipomotilite paternlerini sınıflar.

Akalazya tip I: IRP yüksek + aperistaltizm + belirgin panesofageal basınç yok.

Akalazya tip II: IRP yüksek + aperistaltizm + panesofageal pressürizasyon.

Akalazya tip III: IRP yüksek + spastik/prematür kontraksiyonlar.

EGJOO: IRP yüksekliği tek başına yeterli değildir; semptom ve timed barium/EUS/EndoFLIP gibi destekleyici test gerekir.

Diğer paternler: distal özofageal spazm, hiper kontraktil özofagus, ineffective motility ve absent contractility klinik bağlamla yorumlanır.

Klinik anlam: POEM, Heller, pnömatik dilatasyon veya konservatif izlem seçimini yönlendirir; semptomsuz izole manometri bulgusu invaziv tedavi nedeni değildir.

Child-Pugh Skoru

Amaç: sirozda karaciğer fonksiyon rezervini ve dekompansasyon riskini sınıflar.

Ne zaman kullanılır: siroz hastasında işlem/cerrahi riski, hepatik rezerv, dekompansasyon ağırlığı, transplant değerlendirme ihtiyacı ve tedavi toleransı konuşulurken kullanılır.

Tip: puanlı skor; 5 parametrenin her biri 1-3 puan alır, toplam 5-15 puandır.

Parametreler:

Bilirubin: <2 mg/dL = 1 puan; 2-3 mg/dL = 2 puan; >3 mg/dL = 3 puan. Kolestatik hastalıkta bilirubin eşiği klinik bağlamla yorumlanır.

Albümin: >3.5 g/dL = 1 puan; 2.8-3.5 g/dL = 2 puan; <2.8 g/dL = 3 puan.

INR / PT uzaması: INR <1.7 veya PT uzaması <4 sn = 1 puan; INR 1.7-2.3 veya PT 4-6 sn = 2 puan; INR >2.3 veya PT >6 sn = 3 puan.

Asit: yok = 1 puan; hafif veya diüretikle kontrollü = 2 puan; orta-ağır, belirgin veya dirençli = 3 puan.

Hepatik ensefalopati: yok = 1 puan; evre I-II = 2 puan; evre III-IV = 3 puan.

Yorum:

Child A: 5-6 puan; genellikle daha iyi hepatik rezerv, daha düşük işlem riski.

Child B: 7-9 puan; belirgin fonksiyon kaybı, orta-yüksek işlem riski ve transplant değerlendirme eşiği.

Child C: 10-15 puan; ağır dekompansasyon, yüksek mortalite ve elektif invaziv işlem için ciddi uyarı.

Klinik kullanım: varis tedavisi, HCC tedavi seçimi, cerrahi uygunluk, TIPS/transplant tartışması ve ilaç güvenliği kararlarında MELD ile birlikte okunmalıdır.

Uyarı: asit ve ensefalopati klinik olarak subjektiftir; akut enfeksiyon, GİS kanama, sedatif/opioid kullanımı ve böbrek yetmezliği skoru geçici olarak kötüleştirebilir.

Uyarı: antikoagülan kullanan hastada INR karaciğer rezervini olduğundan kötü gösterebilir; klinik karar tek başına Child puanına bağlanmaz.

MELD-Na / MELD 3.0

Amaç: ileri karaciğer hastalığında kısa dönem mortalite ve transplant önceliği için objektif risk tahmini sağlar.

Ne zaman kullanılır: siroz/dekompanse kronik karaciğer hastalığında transplant önceliği, 90 günlük mortalite, yatış ve yakın izlem ihtiyacını konuşurken kullanılır.

Tip: formül temelli prognostik skor; manuel toplama skoru değildir.

MELD-Na değişkenleri: bilirubin, INR, kreatinin ve sodyum.

MELD 3.0 değişkenleri: bilirubin, INR, kreatinin, sodyum, albümin ve kadın cinsiyet değişkeni; kreatinin-albümin ve bilirubin-sodyum etkileşimleri de formülde yer alır.

MELD 3.0 formül mantığı: 1.33×kadın + 4.56×ln bilirubin + 0.82×(137-Na) - 0.24×(137-Na)×ln bilirubin + 9.09×ln INR + 11.14×ln kreatinin + 1.85×(3.5-albümin) - 1.83×(3.5-albümin)×ln kreatinin + 6; sonuç yuvarlanır.

Hesaplama notu: bilirubin, INR ve kreatinin çok düşükse genellikle 1.0 altına indirilmez; MELD 3.0'da kreatinin üst sınırı daha düşüktür ve albümin/sodyum sınırları hesaplayıcıya göre uygulanır. Pratikte güvenilir güncel hesaplayıcı kullanılmalıdır.

Yorum:

MELD <10: kısa dönem risk görece düşüktür; ancak refrakter asit, tekrarlayan HE, HCC veya varis kanaması varsa düşük MELD güvenli anlamına gelmez.

MELD 10-19: komplikasyonlar ve dekompansasyon öyküsüyle birlikte izlem sıklığı ve transplant merkezi görüşmesi değerlendirilir.

MELD 20-29: yüksek risk; yakın izlem, komplikasyon kontrolü ve transplant değerlendirme süreci aktif tutulur.

MELD ≥30: çok yüksek kısa dönem mortalite uyarısı; yatış/yoğun izlem ve transplant merkeziyle hızlı değerlendirme klinik bağlama göre düşünülür.

MELD 35-40: kritik risk ve yüksek transplant önceliği düzeyi; hasta tercihen transplant merkezi düzeyinde yönetilmelidir.

Nakil değerlendirme eşiği: MELD/MELD-Na ≥15 veya ilk dekompansasyon bulgusu (asit, hepatik ensefalopati, varis kanaması) varsa transplant merkezi değerlendirmesi düşünülür.

Acil nakil uyarısı: akut karaciğer yetmezliği, fulminan tablo, akut dekompanse Wilson, primer greft non-fonksiyonu gibi durumlarda karar yalnız MELD sayısıyla verilmez.

Uyarı: AKI, diyaliz, antikoagülan kullanımı, laboratuvar dalgalanması, hiponatremi ve enfeksiyon skoru hızla değiştirebilir; seri trend tek ölçümden daha değerlidir.

Baveno VII Kriterleri

Amaç: portal hipertansiyon ve varis taramasında noninvaziv risk sınıflaması sağlar.

Tip: noninvaziv karar kriteri; puan toplanmaz.

Maddeler: karaciğer sertliği ölçümü LSM çoğunlukla transient elastografi/FibroScan-VCTE ile kPa cinsinden ölçülür; trombosit sayısı, siroz etiyolojisi, klinik dekompansasyon ve portal hipertansiyon bulguları birlikte yorumlanır.

Kural: LSM <15 kPa ve trombosit ≥150.000/mm³ ise CSPH olasılığı düşük kabul edilebilir.

Kural: LSM ≥25 kPa birçok etiyolojide CSPH lehine güçlü kanıt sağlar.

Endoskopiden kaçınma kuralı: kompanse sirozda LSM <20 kPa ve trombosit >150.000/mm³ ise yüksek riskli varis olasılığı düşük olduğundan tarama endoskopisi ertelenebilir.

Klinik anlam: eşiklerin dışındaki hastada endoskopi, NSBB veya uzman değerlendirmesi klinik bağlama göre planlanır.

Prensip: akut hepatit, kolestaz, konjesyon ve teknik ölçüm hataları elastografi yorumunu bozabilir.

Klinik karar: endoskopi taraması, non-selektif beta bloker ve portal hipertansiyon izlemini yönlendirir.

FIB-4 / APRI

Amaç: kronik karaciğer hastalığında ileri fibroz olasılığını basit laboratuvarlarla tarar.

Tip: formül temelli noninvaziv fibroz skorları.

FIB-4 maddeleri: yaş, AST, ALT ve trombosit.

FIB-4 yorum: <1.3 çoğu erişkinde düşük ileri fibroz riski; 1.3-2.67 gri alan; >2.67 ileri fibroz açısından yüksek risk olarak kullanılabilir.

Yaş notu: >65 yaşta FIB-4 eşikleri farklı yorumlanır; yalancı pozitiflik artabilir.

APRI maddeleri: AST/AST üst sınırı ve trombosit.

APRI yorum: belirgin yüksek APRI ileri fibroz/siroz olasılığını artırır; düşük değer ileri fibroz olasılığını azaltır ama dışlamaz.

Prensip: yaş, akut hepatit, trombositopeni nedeni ve kas hasarı sonucu yanıltabilir.

Klinik karar: düşük riskte takip; gri alan veya yüksek riskte elastografi, hepatoloji değerlendirmesi veya ileri test.

PAGE-B / HCC Risk Skorları

Amaç: kronik HBV hastasında HCC riskini tahmin etmeye yardım eder.

PAGE-B maddeleri: yaş, cinsiyet ve trombosit sayısı.

Yaş puanı: 16-29 yaş 0, 30-39 yaş 2, 40-49 yaş 4, 50-59 yaş 6, 60-69 yaş 8, ≥70 yaş 10 puan.

Cinsiyet puanı: kadın 0, erkek 6 puan.

Trombosit puanı: ≥200.000/mm³ 0, 100.000-199.999/mm³ 6, <100.000/mm³ 9 puan.

Klinik anlam: ≤9 düşük risk, 10-17 orta risk, ≥18 yüksek risk olarak pratikte kullanılır.

Sınır: skor HCC taramasının yerine geçmez; siroz, aile öyküsü, HDV, ileri fibroz ve etnik/coğrafi risk ayrıca değerlendirilir.

Karar: USG ± AFP tarama disiplinini ve hasta bilgilendirmesini güçlendirir.

Maddrey DF / Lille Skoru

Amaç: alkol ilişkili hepatitte şiddet ve steroid yanıtını değerlendirmede kullanılır.

Tip: prognostik ve tedavi yanıt skorları.

Maddrey DF maddeleri: protrombin zamanı uzaması ve total bilirubin.

Maddrey DF yorum: ≥32 ağır alkol ilişkili hepatit lehine kabul edilir; steroid uygunluğu ancak enfeksiyon, kanama ve kontrendikasyonlar dışlandıktan sonra değerlendirilir.

Lille maddeleri: yaş, albümin, kreatinin, protrombin zamanı/INR ve bilirubin değişimi gibi değişkenlerle steroid yanıtını değerlendirir.

Lille karar eşiği: genellikle 4-7. günde hesaplanır; Lille ≥0.45 steroid yanıtsızlığı lehinedir ve kortikosteroidin kesilmesi/alternatif yaklaşım tartışılır.

Lille yorum: Lille <0.45 yanıt lehine yorumlanır; enfeksiyon, kanama ve yan etki yoksa steroidin planlanan süreye tamamlanması düşünülebilir.

Prensip: enfeksiyon, GİS kanama, böbrek yetmezliği ve tanı belirsizliği tedavi kararını değiştirir.

Klinik karar: steroid başlanması, kesilmesi, yoğun izlem ve transplant tartışmasını yönlendirir.

King's College Kriterleri

Amaç: akut karaciğer yetmezliğinde kötü prognoz ve acil transplant ihtiyacını belirlemeye yardım eder.

Parasetamol ilişkili ALF: pH <7.30 kötü prognoz kriteridir; alternatif olarak INR >6.5 + kreatinin >3.4 mg/dL + evre III-IV ensefalopati birlikte yüksek risk kabul edilir.

Non-parasetamol ALF: INR >6.5 tek başına yüksek risk kabul edilir.

Non-parasetamol alternatif kombinasyon: yaş <10 veya >40, etiyoloji non-A non-B hepatit/ilaç reaksiyonu, sarılıktan ensefalopatiye >7 gün, INR >3.5, bilirubin >17.5 mg/dL kriterlerinden ≥3'ü kötü prognoz lehinedir.

Kritik bağlam: laktat/asidoz, hipoglisemi, böbrek yetmezliği, serebral ödem ve enfeksiyon riski eş zamanlı değerlendirilir.

Klinik anlam: kriter pozitifliği transplant merkeziyle erken iletişim ve yoğun bakım izlem eşiğini güçlendirir.

Uyarı: kriter negatifliği güvenli taburculuk anlamına gelmez; akut karaciğer yetmezliği dinamik ve hızla kötüleşebilir.

West Haven Ensefalopati Evrelemesi

Amaç: hepatik ensefalopatinin klinik şiddetini evreler.

Evre 0/minimal: belirgin bilinç değişikliği yok; dikkat/psikomotor testlerde bozulma olabilir.

Evre I: uyku ritmi değişikliği, dikkat azalması, irritabilite veya hafif konfüzyon.

Evre II: letarji, dezoryantasyon, kişilik değişikliği, asteriksis belirginleşebilir.

Evre III: somnolans, belirgin konfüzyon, uyarana yanıt var ama iletişim bozuk.

Evre IV: koma.

Klinik anlam: evre III-IV aspirasyon ve yoğun bakım riski taşır; hipoglisemi, sepsis, sedatif/opioid, intrakraniyal olay ve elektrolit bozukluğu dışlanmalıdır.

Karar: yatış, hava yolu güvenliği, laktüloz/rifaksimin, tetikleyici neden araştırması ve transplant uygunluğu değerlendirilir.

Milan / UCSF Transplant Kriterleri

Amaç: HCC (hepatoselüler karsinom)'de karaciğer transplant uygunluğunu tümör yüküne göre sınıflar.

Milan kriterleri: tek lezyon ≤5 cm veya en fazla 3 lezyon ve her biri ≤3 cm.

Milan için dışlama: makrovasküler invazyon veya ekstrahepatik yayılım olmamalıdır.

UCSF (University of California San Francisco) kriterleri: tek lezyon ≤6.5 cm veya 2-3 lezyon; en büyük ≤4.5 cm ve toplam tümör çapı ≤8 cm.

Puanlama: klasik toplam puan yoktur; tümör sayısı/çapı/eşlik eden invazyon üzerinden uygunluk çerçevesidir.

Klinik anlam: kriter içi hasta transplant adayı olabilir; kriter dışı ama biyolojisi uygun hastada downstaging ve bridging tedaviler değerlendirilir.

Sınır: Milan/UCSF sadece tümör yükünü gösterir; karaciğer rezervi, MELD (Model for End-Stage Liver Disease)/Child-Pugh, portal hipertansiyon, komorbidite, AFP (alfa-fetoprotein) dinamiği ve konsey kararı ayrıca belirleyicidir.

BCLC / Barcelona HCC Evrelemesi

Amaç: HCC (hepatoselüler karsinom)'de tümör evresi, karaciğer rezervi ve performans durumunu tedavi seçimine bağlar.

BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) 0/A: çok erken/erken evre; iyi performans ve uygun karaciğer rezervinde rezeksiyon, ablasyon veya transplant değerlendirilir.

BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) B: intermediate evre; genellikle multifokal, karaciğer sınırlı hastalıkta TACE (transarteriyel kemoembolizasyon) / TARE (transarteriyel radyoembolizasyon) gibi lokorejyonel tedaviler düşünülür.

BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) C: ileri evre; vasküler invazyon, ekstrahepatik yayılım veya semptomatik hastalıkta sistemik tedavi öne çıkar.

BCLC (Barcelona Clinic Liver Cancer) D: terminal evre; kötü performans veya ileri karaciğer yetmezliğinde destek/palyatif yaklaşım öne çıkar.

Puanlama: tek sayı skoru değildir; tümör yükü + Child-Pugh/MELD-Na/ALBI (albumin-bilirubin) ile karaciğer rezervi + ECOG (Eastern Cooperative Oncology Group) performans + portal hipertansiyon birlikte okunur.

Klinik anlam: HCC (hepatoselüler karsinom) yönetim algoritmasının ana iskeletidir; multidisipliner konsey kararı gerekir.

LI-RADS / mRECIST

Amaç: LI-RADS HCC tanısal görüntüleme kategorisini, mRECIST tedavi yanıtını standardize eder.

LI-RADS temel kategoriler: LR-1 kesin benign, LR-2 olası benign, LR-3 ara olasılık, LR-4 olası HCC, LR-5 HCC için yüksek özgüllük.

Ek kategoriler: LR-M HCC dışı malignite olasılığı; LR-TIV tümörün ven içinde invazyonu.

Görüntüleme maddeleri: arteriyel faz hipervaskülarite, washout, kapsül görünümü, eşik büyüme ve lezyon çapı.

mRECIST yanıtı: canlı tümörün arteriyel kontrastlanan kısmına göre tam yanıt, parsiyel yanıt, stabil hastalık veya progresyon değerlendirilir.

Klinik anlam: LR-5 çoğu riskli zeminde biyopsisiz HCC tanısını destekler; LR-M/atipik lezyonda biyopsi veya ek görüntüleme gerekebilir.

Sınır: LI-RADS esas olarak siroz/kronik HBV gibi riskli karaciğer zemininde kullanılır; her fokal lezyona otomatik uygulanmaz.

Tokyo Guidelines

Amaç: akut kolanjit ve akut kolesistitte tanı, şiddet ve drenaj/cerrahi zamanlamasını standardize eder.

Tip: tanı + şiddet sınıflaması; puan toplanmaz.

Kolanjit tanı maddeleri: sistemik inflamasyon, kolestaz ve görüntüleme bulgusu birlikte değerlendirilir.

Kolanjit Grade III: kardiyovasküler, nörolojik, solunum, renal, hepatik veya hematolojik organ disfonksiyonu vardır.

Kolanjit Grade II: WBC >12.000 veya <4.000, ateş ≥39°C, yaş ≥75, bilirubin ≥5 mg/dL veya düşük albüminden en az iki kriter bulunur.

Kolanjit Grade I: Grade II/III kriterleri yoktur.

Klinik anlam: Grade II-III kolanjitte erken biliyer drenaj; Grade III veya sepsis/organ yetmezliğinde yoğun bakım ve acil kaynak kontrolü düşünülür.

Kolesistit tanı maddeleri: lokal inflamasyon, sistemik inflamasyon ve görüntüleme bulgusu birlikte değerlendirilir.

Klinik anlam: şiddet derecesi antibiyotik, erken laparoskopik kolesistektomi, perkütan drenaj veya üst merkeze sevki yönlendirir.

Prensip: sepsis/organ yetmezliği varsa kaynak kontrolü geciktirilmez; görüntüleme beklenirken resüsitasyon ve antibiyotik başlar.

Klinik karar: antibiyotik, erken ERCP/PTBD, cerrahi ve yoğun bakım kararını destekler.

Revised Atlanta / Akut Pankreatit

Amaç: akut pankreatit tanısı, lokal komplikasyonları ve hastalık şiddetini sınıflar.

Tanı maddeleri: tipik karın ağrısı, amilaz/lipazın üst sınırın ≥3 katı olması, görüntüleme bulgusu; 3 kriterden en az 2'si gerekir.

Hafif pankreatit: organ yetmezliği ve lokal/sistemik komplikasyon yoktur.

Orta-ağır pankreatit: geçici organ yetmezliği (<48 saat) veya lokal/sistemik komplikasyon vardır.

Ağır pankreatit: persistan organ yetmezliği >48 saat sürer.

Lokal komplikasyonlar: akut peripankreatik sıvı koleksiyonu, psödokist, akut nekrotik koleksiyon ve walled-off nekroz.

Klinik anlam: yatış, yoğun bakım, erken enteral beslenme, ERCP ve nekroz yönetimini yönlendirir.

Sınır: erken BT her hastada gerekli değildir; klinik kötüleşme veya tanı belirsizliğinde değer kazanır.

HISORt / ICDC Otoimmün Pankreatit Kriterleri

Amaç: otoimmün pankreatit tanısını pankreas kanseri ve kronik pankreatitten ayırmaya yardım eden yapılandırılmış kriter setidir.

Tip: kriter seti/sınıflama; puan toplanmaz.

HISORt açılımı: Histology, Imaging, Serology, Other organ involvement, Response to steroid.

H - Histoloji: lenfoplazmositik sklerozan pankreatit, storiform fibrozis, obliteratif flebit ve IgG4 pozitif plazma hücreleri tip 1 AIP lehinedir.

I - Görüntüleme: diffüz pankreas büyümesi, sausage-shaped pankreas, kapsül benzeri rim, uzun segment pankreatik kanal daralması ve belirgin upstream dilatasyon olmaması AIP lehinedir.

S - Seroloji: serum IgG4 yüksekliği destekleyicidir; IgG4 >2× üst sınır daha güçlü kanıt kabul edilir, ancak tek başına tanı koydurmaz.

O - Diğer organ tutulumu: sklerozan kolanjit, tükürük/lakrimal bez tutulumu, retroperitoneal fibrozis, böbrek lezyonları ve diğer IgG4 ilişkili hastalık bulguları tanıyı güçlendirir.

Rt - Steroid yanıtı: kısa sürede klinik, biyokimyasal ve görüntüleme yanıtı AIP lehinedir.

Kritik uyarı: steroid denemesi pankreas kanseri yeterince dışlanmadan yapılmamalıdır; fokal kitle, kilo kaybı, obstrüktif sarılık veya CA 19-9 yüksekliği varsa EUS-biyopsi/ileri görüntüleme önceliklidir.

ICDC mantığı: tipik görüntüleme + seroloji/diğer organ/histoloji/steroid yanıt düzeylerine göre tip 1 ve tip 2 AIP için kesin veya olası tanı sınıflaması yapılır.

Klinik anlam: tanı güçlü ise steroid tedavisi ve nüks izlemi planlanır; tanı belirsizse EUS, core biyopsi, MRCP/BT ve malignite dışlama önceliklidir.

Yönlen: Otoimmün Pankreatit / IgG4 İlişkili Hastalık, Pankreas Kanseri, Sklerozan Kolanjit, Kolestatik Patern.

EREFS / Eozinofilik Özofajit Endoskopik Skoru

Amaç: eozinofilik özofajitte endoskopik aktiviteyi ve fibrostenotik bulguları ortak dille raporlar.

Açılım: Edema, Rings, Exudates, Furrows, Stricture.

Edema: vasküler paternin kaybı veya mukozal solukluk şeklinde değerlendirilir.

Rings: halkalanma/trakealizasyon hafiften ciddi daralmaya kadar derecelenir.

Exudates: beyaz plak veya eksüda odakları eozinofilik inflamasyon lehine destekleyicidir.

Furrows: longitudinal oluklanmalar hastalık aktivitesiyle ilişkili olabilir.

Stricture: fokal darlık veya dar kalibrasyonlu özofagus tedavi ve dilatasyon kararını etkiler.

Klinik anlam: tedavi yanıtını ve endoskopik gidişi izlemeye yardım eder; tanı için biyopsinin yerine geçmez.

Yönlen: Eozinofilik Özofajit ve Eozinofilik GİS Hastalıkları, Disfaji / Odinofaji.

GCSI / Gastroparezi Semptom İndeksi

Amaç: gastroparezide semptom yükünü ve tedavi yanıtını izlemek için kullanılır.

Ana alanlar: bulantı-kusma, postprandiyal dolgunluk/erken doyma ve şişkinlik semptomları birlikte değerlendirilir.

Kullanım: hasta takibinde semptom şiddetini standartlaştırır; tek başına gastroparezi tanısı koydurmaz.

Tanı notu: mekanik obstrüksiyon dışlandıktan sonra objektif mide boşalma gecikmesi gösterilmelidir.

Klinik anlam: diyet, glisemik kontrol, prokinetik tedavi ve ileri tedavi yanıtının izlenmesini kolaylaştırır.

Yönlen: Gastroparezi / Gastrik Motilite Bozuklukları, Bulantı ve Kusma, Dispepsi.

Hinchey Sınıflaması / Divertikülit

Amaç: komplike divertikülitte apse ve peritonit yaygınlığına göre şiddeti sınıflar.

Klasik mantık: perikolik inflamasyon/apse, pelvik veya uzak apse, pürülan peritonit ve fekal peritonit arasında ayrım yapar.

Pratik kullanım: BT bulguları ile birlikte antibiyotik, perkütan drenaj, cerrahi ve yatış kararını yönlendirir.

Düşük evre: sınırlı perikolik inflamasyon veya küçük apse çoğu hastada konservatif veya seçilmiş girişimsel yaklaşımla izlenebilir.

Yüksek evre: yaygın peritonit, serbest perforasyon veya fekal peritonit acil cerrahi değerlendirme gerektirir.

Yönlen: Divertiküler Hastalık / Divertikülit, Karın Ağrısı.

Leipzig Skoru / Wilson Hastalığı

Amaç: Wilson hastalığı tanısını klinik, biyokimyasal, genetik ve histolojik verilerle yapılandırır.

Değerlendirilen alanlar: Kayser-Fleischer halkası, nörolojik bulgular, serüloplazmin, Coombs negatif hemolitik anemi, 24 saat idrar bakırı, hepatik bakır ve ATP7B mutasyonu.

Yorum: toplam puan tanı olasılığını destekler; yüksek puan Wilson hastalığı lehinedir, ara değerlerde ileri test gerekir.

Klinik uyarı: genç hastada açıklanamayan hepatit, akut karaciğer yetmezliği, hemoliz, nöropsikiyatrik bulgu veya düşük ALP/bilirubin oranı Wilson açısından önemlidir.

Yönlen: Wilson Hastalığı, Akut Karaciğer Yetmezliği, Karaciğer Enzimlerine Tanısal Yaklaşım.

GİST Risk Sınıflaması

Amaç: GİST'te nüks/metastaz riskini tümör özelliklerine göre belirler.

Temel değişkenler: tümör çapı, mitotik indeks, primer yerleşim yeri ve tümör rüptürü.

Klinik anlam: düşük, orta ve yüksek risk ayrımı adjuvan imatinib, takip sıklığı ve multidisipliner kararları etkiler.

Patoloji notu: KIT/DOG1 pozitifliği, mutasyon analizi ve rezeksiyon sınırı tedavi planında ayrıca önemlidir.

Yönlen: GİST / Gastrointestinal Stromal Tümör.

NET Grade / Ki-67

Amaç: gastroenteropankreatik nöroendokrin neoplazilerde proliferasyon hızını ve biyolojik davranışı sınıflar.

Temel değişkenler: Ki-67 indeksi, mitotik hız ve tümör diferansiyasyonu birlikte yorumlanır.

Yorum: iyi diferansiye NET G1/G2/G3 ile kötü diferansiye NEC ayrımı tedavi seçiminde kritiktir.

Klinik anlam: evre, fonksiyonel hormon sendromu, somatostatin reseptör görüntülemesi ve grade birlikte tedavi yolunu belirler.

Yönlen: GİS ve Pankreas Nöroendokrin Tümörleri.

BISAP / Ranson / APACHE II

Amaç: akut pankreatitte erken şiddet ve mortalite riskini tahmin etmeye yardım eder.

Tip: puanlı prognostik skorlar.

BISAP maddeleri: BUN >25 mg/dL, mental durum bozukluğu, SIRS, yaş >60, plevral efüzyon; her biri 1 puan.

BISAP yorum: 0-1 düşük risk; ≥3 artmış mortalite/şiddet riski ve yakın izlem ihtiyacı; 5 puan çok yüksek risk.

Ranson: başvuru ve 48. saat parametreleriyle hesaplanır; klasik kullanımı daha zahmetlidir ve erken klinik kararı geciktirmemelidir.

APACHE II: yoğun bakımda dinamik izlem için değerlidir; pratik poliklinik/acil ilk karar için BISAP kadar kolay değildir.

Prensip: skorlar klinik gidişin yerine geçmez; persistan organ yetmezliği en kritik belirleyicidir.

Klinik karar: yakın takip, yatış yeri, yoğun bakım ve erken multidisipliner yaklaşımı destekler.

Glasgow-Blatchford Skoru

Amaç: üst GİS kanamada erken dönemde müdahale/yatış ihtiyacını tahmin eder.

Tip: puanlı, endoskopi öncesi risk skoru.

Ne zaman kullanılır: hematemez, melena veya üst GİS kanama şüphesiyle gelen stabil hastada endoskopi öncesi taburculuk/yatış kararını desteklemek için kullanılır.

Puan Maddeleri:

BUN/üre azotu: 18.2-22.3 mg/dL = 2; 22.4-27.9 = 3; 28-69.9 = 4; ≥70 = 6 puan.

Hemoglobin erkek: 12.0-12.9 g/dL = 1; 10.0-11.9 = 3; <10 = 6 puan.

Hemoglobin kadın: 10.0-11.9 g/dL = 1; <10 = 6 puan.

Sistolik kan basıncı: 100-109 mmHg = 1; 90-99 = 2; <90 = 3 puan.

Diğer maddeler: nabız ≥100/dk = 1; melena = 1; senkop = 2; bilinen karaciğer hastalığı = 2; kalp yetmezliği = 2 puan.

Yorum:

GBS 0-1: çok düşük risk; aktif kanama/instabilite yoksa ayaktan takip ve erken poliklinik endoskopi düşünülebilir.

GBS ≥2: hastane temelli müdahale, transfüzyon, endoskopi veya yatış ihtimali artar; klinik bağlama göre yatırılarak değerlendirme öne çıkar.

Yüksek skor: skor arttıkça transfüzyon, endoskopik tedavi, tekrar kanama ve mortalite riski artar.

Uyarı: aktif hematemez, hipotansiyon, şok, masif hematokezya veya bilinç bozukluğu varsa skor beklenmez; resüsitasyon ve acil endoskopi önceliklidir.

Klinik karar: acilde düşük risk taburculuk filtresi için en yararlı üst GİS kanama skorlarından biridir.

Rockall Skoru

Amaç: üst GİS kanamada mortalite ve tekrar kanama riskini sınıflar.

Tip: puanlı risk skoru; klinik Rockall ve tam Rockall olarak kullanılır.

Ne zaman kullanılır: endoskopi öncesi kaba risk için klinik Rockall; endoskopiden sonra tekrar kanama/mortalite riskini konuşmak için tam Rockall kullanılır.

Klinik Rockall Maddeleri:

Yaş: <60 = 0; 60-79 = 1; ≥80 = 2 puan.

Şok: şok yok (SBP ≥100 ve nabız <100) = 0; taşikardi (SBP ≥100 ve nabız ≥100) = 1; hipotansiyon (SBP <100) = 2 puan.

Komorbidite: majör komorbidite yok = 0; kalp yetmezliği, iskemik kalp hastalığı veya majör komorbidite = 2; böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği veya metastatik malignite = 3 puan.

Tam Rockall Ek Maddeleri:

Endoskopik tanı: Mallory-Weiss veya lezyon yok = 0; diğer tanılar = 1; üst GİS malignitesi = 2 puan.

Majör kanama stigması: stigma yok veya yalnız koyu leke = 0; üst GİS içinde kan, yapışık pıhtı, görünür damar veya aktif kanama = 2 puan.

Yorum:

Rockall 0-2: düşük riskli seyir lehine; ancak taburculuk kararı vital stabilite ve Hb trendiyle birlikte verilir.

Rockall 3-4: orta risk; yatış/izlem süresi, komorbidite ve endoskopik bulgulara göre belirlenir.

Rockall ≥5: yüksek tekrar kanama/mortalite riski; yakın izlem, yatış ve tekrar kanama planı güçlendirilir.

Uyarı: GBS taburculuk filtresi için daha kullanışlıdır; Rockall özellikle endoskopi sonrası risk konuşmasında değerlidir.

AIMS65

Amaç: üst GİS kanamada mortalite ve yoğun bakım ihtiyacını hızlı öngörmeye yardım eder.

Tip: puanlı mortalite/risk skoru; her madde 1 puan.

Ne zaman kullanılır: üst GİS kanamada mortalite, yoğun bakım ihtiyacı ve genel kırılganlığı hızlı görmek için kullanılır; taburculuk filtresi olarak GBS kadar güçlü değildir.

Puan Maddeleri:

A: Albümin <3.0 g/dL = 1 puan.

I: INR >1.5 = 1 puan.

M: Mental durum bozukluğu veya GCS <14 = 1 puan.

S: Sistolik kan basıncı ≤90 mmHg = 1 puan.

65: Yaş >65 = 1 puan.

Yorum:

AIMS65 0-1: daha düşük mortalite riski; yine de aktif kanama varsa klinik önceliklidir.

AIMS65 2: orta risk; yatış seviyesi ve erken uzman değerlendirmesi daha dikkatli planlanır.

AIMS65 ≥3: yüksek mortalite/yoğun bakım ihtiyacı açısından belirgin uyarıdır.

Klinik anlam: yüksek AIMS65 resüsitasyon, yatış seviyesi, yoğun bakım, komorbidite optimizasyonu ve erken endoskopi planını güçlendirir.

Uyarı: transfüzyon ve endoskopik tedavi ihtiyacını tek başına belirlemez; GBS ve klinik kanama şiddetiyle birlikte okunmalıdır.

Forrest Sınıflaması

Amaç: kanamalı peptik ülserde endoskopik stigmaya göre tekrar kanama riskini belirler.

Tip: endoskopik sınıflama; puan toplanmaz.

Ne zaman kullanılır: üst GİS endoskopisinde peptik ülser kanaması görüldüğünde hemostaz gereksinimi ve tekrar kanama riskini belirlemek için kullanılır.

Sınıflar ve Karar:

Forrest Ia: fışkırır tarzda aktif arteriyel kanama; çok yüksek risk, endoskopik hemostaz gerekir.

Forrest Ib: sızıntı/oozing tarzında aktif kanama; yüksek risk, endoskopik hemostaz gerekir.

Forrest IIa: kanamayan görünür damar; yüksek risk, endoskopik hemostaz gerekir.

Forrest IIb: yapışık pıhtı; pıhtı yıkama/kaldırma sonrası altta Ia/Ib/IIa stigma varsa tedavi edilir, teknik riskli lokalizasyonda karar bireyselleştirilir.

Forrest IIc: düz pigmente leke; düşük risk, endoskopik hemostaz genellikle gerekmez.

Forrest III: temiz ülser tabanı; çok düşük risk, endoskopik hemostaz gerekmez.

Tedaviye çeviri: Ia/Ib/IIa için kombine endoskopik tedavi veya mekanik/termal yöntemler; tek başına adrenalin kalıcı tedavi olarak yeterli kabul edilmez.

İzlem: yüksek riskli stigma sonrası yüksek doz PPI, yatış ve tekrar kanama izlemi; IIc-III seçilmiş stabil hastada erken oral alım/taburculuk planına izin verebilir.

Uyarı: Forrest yalnız peptik ülser stigmalarını sınıflar; varis, malignite, Dieulafoy veya anjioektazi için farklı karar mantığı gerekir.

Oakland Skoru / Alt GİS Kanama

Amaç: akut alt GİS kanamada güvenli ayaktan izlem olasılığını değerlendirmeye yardım eder.

Ne zaman kullanılır: hematokezya veya alt GİS kanama şüphesi olan, resüsitasyon sonrası stabil hastada major/minor kanama ayrımı için kullanılır.

Maddeler: yaş, cinsiyet, önceki alt GİS kanama yatışı, rektal muayenede kan, nabız, sistolik kan basıncı ve hemoglobin.

Yorum: Oakland ≤8 ve kanama kendini sınırlamışsa, başka yatış nedeni yoksa acil dışı/ayaktan hızlı kolonoskopi planı düşünülebilir.

Yorum: Oakland >8 major kanama veya hastane içi müdahale ihtimalini artırır; yatış, BT anjiyografi/kolonoskopi ve transfüzyon ihtiyacı klinik bağlama göre değerlendirilir.

Uyarı: şok indeksi >1, hemodinamik instabilite, devam eden parlak kanama, belirgin Hb düşüşü veya üst GİS kaynak şüphesi varsa skor beklenmez; stabilizasyon ve kaynak araştırması önceliklidir.

Klinik karar: alt GİS kanamada düşük riskli hastayı ayaktan izlem için ayırmaya yardım eder; kanser dışlama ve kolonoskopi planı yine yapılmalıdır.

Zargar Koroziv Hasar Sınıflaması

Amaç: koroziv madde alımında endoskopik mukozal hasar derecesini sınıflar.

Tip: endoskopik hasar sınıflaması; puan toplanmaz.

Grade 0: normal mukoza.

Grade I: ödem/eritem; genellikle düşük komplikasyon riski.

Grade IIa: yüzeyel ülser, erozyon, eksüda; yatış ve beslenme planı klinik bağlama göre yapılır.

Grade IIb: derin veya çevresel ülserasyon; striktür riski daha yüksektir, yakın takip gerekir.

Grade IIIa: fokal nekroz; Grade IIIb: yaygın nekroz; perforasyon, mediastinit ve cerrahi risk belirgindir.

Klinik anlam: Grade 0-I kısa gözlem/ayaktan takip için uygun olabilir; Grade II-III genellikle yatış ve uzman yönetimi gerektirir.

Prensip: perforasyon, mediastinit, peritonit veya hava yolu riski varsa önce BT/cerrahi/anestezi değerlendirmesi gerekir.

Klinik karar: yatış, beslenme, antibiyotik/cerrahi ve striktür takibini yönlendirir.

Mayo Skoru / Ülseratif Kolit

Amaç: ülseratif kolitte klinik ve endoskopik aktiviteyi standartlaştırır.

Ne zaman kullanılır: ÜK aktivitesini başlangıçta, tedavi yanıtında ve klinik çalışma/raporlamada ortak dille ifade etmek için kullanılır.

Tip: puanlı aktivite skoru; 4 alt başlığın her biri 0-3 puan alır.

Alt Skorlar:

Dışkılama sıklığı: normal = 0; normalden 1-2 fazla/gün = 1; 3-4 fazla/gün = 2; >4 fazla/gün = 3.

Rektal kanama: yok = 0; dışkının yarısından azında çizgi şeklinde kan = 1; çoğu dışkıda belirgin kan = 2; yalnız kan gelmesi = 3.

Endoskopik Mayo: 0 normal/inaktif; 1 hafif eritem, damar paterninde azalma, hafif frajilite; 2 belirgin eritem, damar paterninin kaybı, frajilite/erozyon; 3 spontan kanama ve ülserasyon.

Hekimin global değerlendirmesi: klinik durum, muayene, laboratuvar, kilo, karın hassasiyeti ve genel hastalık izlenimiyle 0 normal, 1 hafif, 2 orta, 3 ağır.

Yorum:

Total Mayo: 0-12 arasıdır; 0-2 remisyon, 3-5 hafif, 6-10 orta, 11-12 ağır aktivite olarak pratikte yorumlanabilir.

Parsiyel Mayo: endoskopi alt skoru olmadan 0-9 arasıdır; poliklinik izlem ve tedavi yanıtında kullanılır.

Endoskopik hedef: Mayo endoskopik 0 ideal mukozal iyileşme; Mayo 1 hafif aktivite kabul edilebilir görünse de nüks riski ve tedavi hedefi açısından ayrıca tartışılır.

Tedavi yanıtı: klinik çalışmalarda sık kullanılan yanıt tanımı total Mayo'da en az 3 puan ve en az %30 azalma + rektal kanama alt skorunda anlamlı düzelme şeklindedir.

Klinik anlam: remisyon hedefi yalnız semptom kontrolü değildir; CRP/fekal kalprotektin ve gerektiğinde endoskopik iyileşme ile desteklenir.

Uyarı: semptom ve endoskopi ayrışabilir; enfeksiyon, C. difficile, CMV, IBS benzeri semptomlar veya ilaç uyumsuzluğu aktivite yorumunu değiştirebilir.

Klinik karar: 5-ASA/steroid yanıtı, biyolojik/JAK/S1P tedaviye geçiş, yatış gereksinimi ve treat-to-target takibini yönlendirir.

Truelove-Witts Kriterleri

Amaç: ülseratif kolitte akut şiddetli koliti tanımak için kullanılır.

Tip: klinik şiddet kriter seti; puan toplanmaz.

Ağır ÜK kriteri: ≥6 kanlı dışkılama/gün ve sistemik toksisite bulgularından en az biri.

Sistemik toksisite: ateş >37.8°C, nabız >90/dk, Hb <10.5 g/dL veya ESR >30 mm/saat; pratikte CRP de şiddet takibinde kullanılır.

Klinik anlam: bu kriterleri karşılayan hasta akut şiddetli ülseratif kolit kabul edilir ve yatırılarak değerlendirilir.

Klinik anlam: 3. gün steroid yanıtı yetersizse kurtarma tedavisi veya kolektomi açısından erken karar gerekir.

Prensip: akut şiddetli kolit hospitalizasyon endikasyonudur; enfeksiyon ve C. difficile dışlanır.

Klinik karar: IV steroid, 3. gün yanıt, kurtarma tedavisi veya kolektomi konsültasyonunu yönlendirir.

CDAI / Harvey-Bradshaw İndeksi

Amaç: Crohn hastalığında klinik aktiviteyi ölçer.

Tip: puanlı klinik aktivite indeksleri.

CDAI maddeleri: dışkılama sayısı, karın ağrısı, genel durum, ekstraintestinal bulgular/komplikasyonlar, antidiyareik kullanımı, abdominal kitle, hematokrit ve kilo.

CDAI yorum: <150 remisyon, 150-220 hafif, 220-450 orta-ağır, >450 ağır/fulminan aktivite olarak kullanılır.

Harvey-Bradshaw maddeleri: genel iyilik hali, karın ağrısı, sıvı dışkılama sayısı, abdominal kitle ve komplikasyonlar.

HBI yorum: ≤4 remisyon, 5-7 hafif, 8-16 orta, >16 ağır aktivite olarak pratikte kullanılabilir.

Prensip: klinik indeksler mukozal inflamasyonu her zaman yansıtmaz; CRP, fekal kalprotektin, endoskopi ve görüntüleme ile desteklenir.

Klinik karar: tedavi yanıtı, alevlenme ve remisyon takibini destekler.

Montreal Sınıflaması

Amaç: IBD'de yaş, lokalizasyon, davranış ve yayılımı standart raporlar.

Crohn yaş: A1 <16 yaş, A2 17-40 yaş, A3 >40 yaş.

Crohn lokalizasyon: L1 ileal, L2 kolonik, L3 ileokolonik, L4 üst GİS tutulumu.

Crohn davranış: B1 inflamatuvar, B2 striktüran, B3 penetran; p eki perianal hastalığı belirtir.

Ülseratif kolit yayılımı: E1 proktit, E2 sol kolon, E3 yaygın/pankolit.

Puanlama: toplam puan yoktur; hastalığın fenotip haritasını çıkarır.

Klinik anlam: prognoz, tedavi yoğunluğu, cerrahi risk, perianal yaklaşım ve kolon kanseri surveillans planını etkiler.

Not: hastalık davranışı zamanla değişebilir; sınıflama takipte güncellenmelidir.

SES-CD / Rutgeerts Skoru

Amaç: Crohn hastalığında endoskopik aktivite ve postoperatif nüksü standartlaştırır.

SES-CD maddeleri: ülser boyutu, ülserli yüzey, etkilenen yüzey ve darlık; ileum ve kolon segmentlerinde 0-3 puanlanır.

SES-CD pratik yorum: 0-2 remisyon/inaktif, 3-6 hafif, 7-15 orta, >15 ağır endoskopik aktivite olarak kullanılabilir.

Rutgeerts i0: nüks yok; i1: az sayıda aftöz ülser; i2: daha belirgin aftöz lezyonlar/anastomoz lezyonu; i3: diffüz aftöz ileit; i4: diffüz inflamasyon, büyük ülser veya darlık.

Klinik anlam: i2 ve üzeri postoperatif nüks riski açısından önemlidir; profilaksi/tedavi optimizasyonu düşünülür.

Sınır: semptomu az olan hastada da endoskopik aktivite olabilir.

Karar: treat-to-target, biyolojik optimizasyon ve postoperatif profilaksi kararlarını destekler.

Paris / Kudo / NICE / JNET Sınıflamaları

Amaç: kolorektal lezyonların morfoloji, pit/vasküler patern ve invazyon şüphesini standart raporlar.

Paris morfoloji: 0-Ip pedinküllü, 0-Is sessil, 0-IIa hafif kabarık, 0-IIb düz, 0-IIc deprese, 0-III ülseratif görünüm.

Kudo pit pattern: I-II genellikle non-neoplastik, III-IV adenomatöz, V invaziv kanser şüphesini artırır.

NICE: tip 1 hiperplastik/SSL lehine, tip 2 adenomatöz, tip 3 derin submukozal invazyon lehine yorumlanır.

JNET: tip 1 non-neoplastik, tip 2A düşük dereceli adenom, tip 2B yüksek dereceli/intramukozal kanser olasılığı, tip 3 derin invazyon olasılığı.

Klinik anlam: non-lifting, depresyon, ülserasyon, düzensiz damar/pit paterni invazyon açısından uyarıcıdır.

Karar: cold snare, EMR, ESD, cerrahi veya ileri endoskopist yönlendirmesini belirler.

TNM / Onkolojik Evreleme

Amaç: gastrointestinal malignitelerde tümör, nod ve metastaz durumunu standart evreler.

T maddesi: primer tümörün duvar invazyonu, komşu organ tutulumu veya lokal yayılım derinliğini belirtir.

N maddesi: bölgesel lenf nodu tutulumu ve bazı kanserlerde tutulan nod sayısını belirtir.

M maddesi: uzak metastaz varlığını belirtir.

cTNM: klinik evredir; endoskopi, EUS, BT/MR, PET ve biyopsi öncesi/tedavi öncesi planlamada kullanılır.

pTNM: patolojik evredir; rezeksiyon materyali ve lenf nodu değerlendirmesi sonrası verilir.

Klinik anlam: klinik evre ve patolojik evre farklı olabilir; tedavi planı multidisipliner konseyde verilmelidir.

Karar: cerrahi, neoadjuvan/adjuvan tedavi, takip ve prognoz planını belirler.

Tanı

Klinik Kullanım Akışı

1. Hastanın klinik bağlamını belirle: acil, poliklinik, servis, endoskopi veya onkoloji konseyi.

2. Skorun amacını seç: tanı, şiddet, prognoz, işlem riski, transplant/cerrahi veya takip.

3. Skoru yalnız geçerli popülasyonda kullan; örneğin LI-RADS riskli karaciğer zemininde, Rome alarm bulgusu olmayan fonksiyonel tabloda anlamlıdır.

4. Sonucu klinik karara çevir: düşük risk izlem, orta risk ileri test, yüksek risk yatış/girişim/konsey.

5. Skor sonucunu raporda eşik ve klinik karar ile birlikte yaz: 'GBS düşük, aktif kanama yok, ayaktan erken endoskopi planlandı' gibi.

Tedavi

Tedavi Kararındaki Rol

Skorlar tedavi emri değil, tedavi kararını yapılandıran klinik yardımcıdır.

Tedavi değişikliği gerekiyorsa skor; semptom, laboratuvar, görüntüleme, endoskopi ve hasta tercihi ile birlikte yorumlanır.

Yüksek riskli kararda lokal kurum protokolü, güncel kılavuz ve multidisipliner konsey notu eklenmelidir.

Yatış ve Taburculuk Kararı

Yatış / Taburculuk Kullanımı

Acil skorlar düşük riskli hastayı güvenle ayırmaya yardım eder; ancak instabilite, aktif kanama, sepsis ve organ yetmezliği skordan önce gelir.

Siroz, ALF, pankreatit, kolanjit ve akut şiddetli kolitte skorlar yatış seviyesi ve yoğun bakım gereksinimini destekler.

Taburculuk kararında skor kadar oral alım, vital stabilite, sosyal destek, takip planı ve alarm bulgusu eğitimi önemlidir.

Takip ve İzlem

Güncelleme ve Doğrulama

Bu modül v1.0 öncesi genişletilecek; her skor kartına formül, eşik ve kaynak yılı ayrı ayrı eklenecek.

Skorların güncel kılavuz sürümleri değişebilir; Baveno, Tokyo, Rome, Chicago ve onkoloji evrelemeleri düzenli gözden geçirilmelidir.

Hastalık kartlarında aynı skorlar daha ayrıntılı, hasta yönetim algoritması içinde tekrar kullanılacaktır.

Başlıca Kaynaklar

• Rome V / DGBI clinical criteria
• Baveno VII Consensus
• Tokyo Guidelines 2018
• Revised Atlanta Classification
• Mayo Clinic HISORt criteria and International Consensus Diagnostic Criteria for Autoimmune Pancreatitis
• ACG Clinical Guideline: Upper Gastrointestinal and Ulcer Bleeding, 2021
• BISAP, AIMS65, Rockall, Glasgow-Blatchford ve Oakland GİS kanama / akut pankreatit validasyon çalışmaları
• British Society of Gastroenterology guideline for acute lower gastrointestinal bleeding and Oakland score use
• WHO viral hepatitis guidance resources for APRI and FIB-4 formulas
• Maddrey discriminant function and Louvet Lille model studies for severe alcohol-associated hepatitis
• PAGE-B ve kronik HBV HCC risk sınıflama çalışmaları
• Wilson disease Leipzig score resources from EASL / AASLD / hepatology reviews
• EREFS eosinophilic esophagitis endoscopic reference score validation resources
• BCLC strategy for prognosis prediction and treatment recommendation: 2022 update; 2026 update abstract and summary resources
• Chicago Classification v4.0
• AASLD / EASL / ACG / ECCO / ESGE / ASGE kılavuzları
• AJCC TNM ve HCC için BCLC/Milan/UCSF çerçeveleri

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.