Ana sayfa › Klinik Rehber › Laboratuvardan Tanıya Hızlı Yaklaşım

LABORATUVARDAN TANIYA

Laboratuvardan Tanıya Hızlı Yaklaşım

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı Yaklaşım

Kullanım Mantığı

Bu bölüm tek bir test sonucundan otomatik tanı koymaz; eşik değerleri klinik bağlama bağlar.

Her kartta önce acil tehlike dışlanır, sonra ek test ve hastalık yönetim başlığına yönlenilir.

ALT / AST Yüksekliği

ALT/AST >1000 IU/L: akut hepatoselüler hasar alarmı; viral hepatit, iskemik hepatit, toksin/parasetamol, otoimmün hepatit ve vasküler nedenler hızlı değerlendirilir.

Hafif-orta yüksekliğin anlamı laboratuvar üst sınırı, süre, alkol, ilaç, metabolik risk ve önceki değerlerle yorumlanır.

Acil uyarı: INR ≥1.5 + ensefalopati varsa akut karaciğer yetmezliği kabul edilip transplant/yoğun bakım merkeziyle görüşülür.

Sonraki test: bilirubin, INR/PT, albümin, TKS, kreatinin, glukoz; ağır tabloda laktat/kan gazı ve asetaminofen düzeyi.

Depo/nadir hastalık ipucu: genç hastada açıklanamayan hepatit, Coombs negatif hemoliz, nöropsikiyatrik bulgu veya düşük serüloplazmin/24 saat idrar bakırı yüksekliği Wilson Hastalığı yönünden; düşük alfa-1 antitripsin veya uyumlu fenotip/genotip ise Alfa-1 Antitripsin Eksikliği yönünden değerlendirilir.

İmmünoterapi ipucu: PD-1/PD-L1 veya CTLA-4 inhibitörü alan hastada yeni ALT-AST, bilirubin veya ishal/kolit bulgusu varsa immünoterapi ilişkili hepatit/enterokolit düşünülür ve onkoloji ile aynı gün iletişim kurulur.

Yönlen: Akut Karaciğer Yetmezliği, Toksik Hepatit / DILI, İskemik Hepatit, Viral Hepatit B/C, Viral Hepatit D, Hepatit A / E, Wilson Hastalığı, Alfa-1 Antitripsin Eksikliği, İmmünoterapi İlişkili Enterokolit / Hepatit, Budd-Chiari / Portal Ven Trombozu, MASLD.

İzole GGT Yüksekliği

Tanım: GGT yüksek, ancak ALP, bilirubin ve ALT/AST normal veya belirgin yüksek değil.

GGT için tek bir evrensel klinik eşik yoktur; laboratuvar üst sınırı, önceki değer, alkol/ilaç ve metabolik riskle yorumlanır.

Kaynak notu: ACG, GGT'nin tek başına karaciğer hastalığı tarama testi olarak kullanılmamasını; ALP yüksekliğinin hepatik kaynağını doğrulamada kullanılmasını vurgular.

Ön plana çıkan nedenler: alkol kullanımı, ilaç/enzyme induction, antiepileptikler, bazı antibiyotik/antifungaller, bitkisel ürünler, MASLD/metabolik risk, obezite, diyabet, sigara.

Daha az olası ama klinik bağlamda düşünülür: erken kolestaz, PBC/PSC başlangıcı, infiltratif karaciğer hastalığı, gizli pankreatobiliyer hastalık, malignite/metastaz.

Tanı yolu: 1) karaciğer panelini tekrar et; 2) alkol, ilaç, bitkisel ürün ve metabolik riskleri sorgula; 3) AST/ALT, ALP, bilirubin, INR, albümin ve TKS ile birlikte yorumla.

İzlem yolu: izole hafif GGT yüksekliği ve semptom yoksa risk faktörü düzeltme + tekrar test; kalıcı/yükselen değer, semptom veya başka test bozukluğu varsa USG ve kolestaz algoritması.

Yönlen: MASLD / Hepatik Steatoz, Toksik Hepatit / DILI, Alkolik Hepatit, Karaciğer Enzimlerine Tanısal Yaklaşım.

İzole ALP Yüksekliği

Tanım: ALP yüksek, ancak GGT veya 5'-nükleotidaz normal; bilirubin ve aminotransferazlar belirgin yüksek değil.

İlk hedef: ALP kaynağını ayır. ALP karaciğer, kemik, plasenta, bağırsak ve diğer dokulardan kaynaklanabilir.

ALP yüksekliği laboratuvar üst sınırına göre yorumlanır; yaş, gebelik, büyüme dönemi ve kemik hastalığı sonucu etkiler.

Kaynak doğrulama: ACG, ALP yüksekliğinde hepatik kaynak için GGT veya ALP izoenzimi/fraksiyonlama ile doğrulamayı önerir.

GGT normal kalırsa öne çıkan nedenler: kemik kaynaklı ALP, D vitamini eksikliği/osteomalazi, Paget hastalığı, kemik metastazı, iyileşen kırık, hiperparatiroidi, gebelik, büyüme dönemi, intestinal ALP.

Tanı yolu: ALP tekrar et; GGT veya 5'-nükleotidaz bak; GGT normal ise kalsiyum, fosfor, PTH, 25-OH D vitamini, kemik spesifik ALP ve semptoma göre kemik görüntüleme düşün.

GGT yüksekse artık izole ALP değildir; hepatobiliyer kolestaz algoritmasına geç.

Yönlen: Karaciğer Enzimlerine Tanısal Yaklaşım; GGT normalse gastroenteroloji dışı kemik/endokrin değerlendirme; GGT yüksekse PBC/PSC/obstrüksiyon.

ALP + GGT Yüksekliği / Kolestatik Patern

Tanım: ALP ve GGT birlikte yüksekse hepatobiliyer kaynak desteklenir; direkt bilirubin eşlik ediyorsa obstrüksiyon/kolestaz olasılığı artar.

ALP/GGT yüksekliği laboratuvar üst sınırı, süre, semptom ve bilirubinle birlikte yorumlanır; tek oran tanı koydurmaz.

Acil uyarı: ateş + sağ üst kadran ağrısı + sarılık, hipotansiyon veya bilinç değişikliği varsa akut kolanjit açısından acildir.

İlk test: total/direkt bilirubin, AST/ALT, INR, albümin, TKS, CRP; ilk görüntüleme çoğu hastada batın USG.

USG'de safra yolu dilatasyonu varsa: koledok taşı, malign obstrüksiyon, striktür veya stent tıkanıklığı düşün; MRCP/EUS/ERCP kararı klinikle verilir.

Dilatasyon yoksa: PBC için AMA/IgM, PSC için MRCP/IBD öyküsü, DILI/bitkisel ürünler, infiltratif hastalık, metastaz, granülomatöz hastalık ve sepsis ilişkili kolestaz düşün.

Gebelik/kaşıntı ipucu: kolestatik patern + gebelikte kaşıntı veya safra asidi yüksekliği varsa Gebelikte GİS ve Karaciğer Hastalıkları kartına yönlen; safra asitleri ve obstetrik değerlendirme önceliklidir.

Malign obstrüksiyon ipucu: kolestaz + safra yolu dilatasyonu, kilo kaybı, ağrısız ilerleyici sarılık, kitle veya stent tıkanıklığı şüphesi varsa pankreas, ampulla, safra kesesi ve kolanjiyokarsinom yönünden kesitsel görüntüleme/ERCP-EUS planlanır.

Yönlen: Akut Kolanjit, Koledok Taşı, Primer Biliyer Kolanjit, Primer Sklerozan Kolanjit, Toksik Hepatit / DILI, Gebelikte GİS ve Karaciğer Hastalıkları, Kolanjiyokarsinom / Safra Kesesi Kanseri / Ampulla Tümörleri, Pankreas Kanseri.

ALP / GGT Yüksekliği

ALP ve GGT laboratuvar üst sınırına göre yorumlanır; ALP yüksekliği GGT ile birlikteyse hepatobiliyer kaynak desteklenir.

Patern: ALP/GGT baskınlığı kolestatik paterni düşündürür; direkt bilirubin eşlik ediyorsa obstrüksiyon veya safra yolu hastalığı öncelik kazanır.

Acil uyarı: Ateş + sağ üst kadran ağrısı + sarılık veya sepsis bulgusu varsa akut kolanjit açısından acildir.

Sonraki test: total/direkt bilirubin, AST/ALT, INR, albümin, TKS, CRP; ilk görüntüleme çoğu hastada batın USG.

Gebelik/kaşıntı ipucu: kolestatik patern + gebelikte kaşıntı veya safra asidi yüksekliği varsa safra asitleri, obstetrik değerlendirme ve gebelik ilişkili karaciğer hastalıkları birlikte ele alınır.

Bilirubin Fraksiyonu

Direkt bilirubin / total bilirubin >%20: direkt komponent anlamlı kabul edilebilir.

Direkt bilirubin / total bilirubin ≥%50: direkt bilirubin baskınlığı olarak kullanılabilir.

Direkt bilirubin / total bilirubin <%20: indirekt bilirubin baskınlığı lehinedir.

Ne düşündürür: direkt baskınlık kolestaz, hepatoselüler atılım bozukluğu veya biliyer obstrüksiyon yönünden değerlendirilir.

Acil uyarı: Sarılık + ateş + sağ üst kadran ağrısı akut kolanjit; sarılık + INR yüksekliği + ensefalopati akut karaciğer yetmezliği açısından acildir.

Sonraki test: AST/ALT, ALP/GGT, INR, albümin, hemoliz için LDH-haptoglobin-retikülosit; batın USG.

INR Yüksekliği / Albümin Düşüklüğü

INR ≥1.5 + hepatik ensefalopati: akut karaciğer yetmezliği tanımını destekler.

Albümin düşüklüğü kronik karaciğer hastalığı, inflamasyon, nefrotik kayıp, protein kaybettiren enteropati veya malnütrisyonla ilişkili olabilir.

Acil uyarı: INR hızlı yükseliyorsa, hipoglisemi/laktat/asidoz veya bilinç değişikliği varsa üst basamak değerlendirme gerekir.

Sonraki test: bilirubin, kreatinin, sodyum, glukoz, laktat/kan gazı, TKS; Child-Pugh ve MELD-Na için gerekli parametreler.

Protein kaybettiren enteropati ipucu: düşük albümin + ödem var, renal protein kaybı ve karaciğer sentez yetmezliği açıklamıyorsa dışkı alfa-1 antitripsin klirensi ve endoskopi/görüntüleme seçilmiş hastada düşünülür.

Yönlen: Akut Karaciğer Yetmezliği, Karaciğer Sirozu, SBP ve HRS-AKI, Protein Kaybettiren Enteropati.

Trombosit Düşüklüğü

Tanım: Trombosit <150.000/mm³ trombositopeni kabul edilir; önce trend, tekrar ölçüm ve klinik bağlam değerlendirilir.

Tanısal ilk adım: yalancı trombositopeniyi dışlamak için periferik yayma ve gerekirse sitratlı tüpte tekrar sayım düşünülür.

Ön plana çıkan nedenler: siroz/portal hipertansiyon, hipersplenizm, ilaçlar, viral enfeksiyonlar, alkol, B12/folat eksikliği, ITP, kemik iliği hastalığı, DIC/sepsis.

Karaciğer bağlamı: trombosit düşüklüğü + splenomegali + düşük albümin/yüksek INR/USG bulgusu portal hipertansiyon lehine olabilir.

100.000-150.000/mm³: hafif trombositopeni; çoğu düşük riskli işlemde tek başına engel değildir, trend ve eşlik eden riskler değerlendirilir.

50.000-100.000/mm³: orta trombositopeni; invaziv işlem/cerrahi öncesi işlem tipi, kanama öyküsü, antikoagülan/antiagregan, üremi, siroz ve platelet fonksiyonu değerlendirilir.

<50.000/mm³: major cerrahi ve birçok invaziv işlem için kritik eşiktir; hematoloji/anestezi/işlemi yapacak ekip konsültasyonu düşünülür.

<20.000/mm³: spontan kanama riski belirgin artar; ateş, sepsis, DIC, mukozal kanama veya hızlı düşüş varsa acil değerlendirme gerekir.

<10.000/mm³: kanama olmasa bile birçok transfüzyon rehberinde profilaktik platelet transfüzyonu düşünülür/önerilir; hematoloji görüşü önemlidir.

Kritik alan: nöroşirürji, posterior göz cerrahisi veya kritik alan cerrahisinde hedef genellikle ≥100.000/mm³ kabul edilir.

Major cerrahi / invaziv işlem: çoğu rehberde hedef genellikle ≥50.000/mm³ olarak kullanılır; daha yüksek hedef kanama riski yüksek işlemde düşünülebilir.

Siroz notu: sirozda yüksek riskli işlem öncesi rutin trombosit düzeltme için kesin tek eşik yoktur; bazı toplumlar >30.000, bazıları >50.000/mm³ eşiğini kullanır. Karar bireyselleştirilir.

Düşük riskli işlem notu: stabil sirozda parasentez gibi düşük riskli işlemlerde rutin trombosit/INR düzeltmesi çoğu zaman gerekmez; DIC, aktif kanama, çok düşük değer veya kurum protokolü kararı değiştirir.

Gastroenteroloji işlem notu: tanısal endoskopi, biyopsi, polipektomi/EMR/ESD, ERCP sfinkterotomi ve karaciğer biyopsisi farklı kanama riskleri taşır; eşik işlem türüne göre belirlenmelidir.

Konsültasyon: <50.000/mm³, aktif kanama, hızlı düşüş, yayma anormalliği, DIC/sepsis, gebelik, nörolojik belirti veya major cerrahi planı varsa hematoloji/anestezi/ilgili branş görüşü alınmalıdır.

Yönlen: Karaciğer Sirozu, Portal Hipertansiyon / Varis Kanaması, MASLD, Viral Hepatitler; karaciğer dışı nedenlerde hematoloji.

Lipaz / Amilaz Yüksekliği

Tipik ağrı ile birlikte lipaz veya amilaz ≥3× üst sınır: akut pankreatit tanı kriterlerinden biridir.

Klinik uyumsuz veya ağrısız yükseklikte böbrek yetmezliği, ilaçlar, barsak iskemisi, perforasyon, kolesistit ve diğer nedenler düşünülür.

İzole amilaz yüksekliği + normal lipaz + asemptomatik hastada makroamilazemi için amilaz/kreatinin klirens oranı hesaplanır; <1% makroamilazemi lehinedir, böbrek yetmezliği ve eş zamanlı örnek koşulu not edilir.

Amilaz izoenzimleri rutin istenmez; ACCR makroamilazemi göstermiyor, yükseklik persistan ve pankreatik/tükürük bezi ayrımı klinik kararı değiştirecekse pankreatik amilaz ve tükrük amilazı fraksiyonu seçilmiş hastada istenir.

Acil uyarı: Hipotansiyon, hipoksi, oligüri, organ yetmezliği, kolanjit veya persistan biliyer obstrüksiyon varsa yatış/yoğun bakım ve erken ERCP değerlendirilir.

Sonraki test: TKS, üre/kreatinin, elektrolit, kalsiyum, trigliserid, AST/ALT, ALP/GGT, bilirubin; biliyer etiyoloji için USG.

Yönlen: Akut Pankreatit, Koledok Taşı, Akut Kolanjit, Akut Kolesistit.

Fekal Elastaz-1

Fekal elastaz-1 >200 µg/g: pankreatik eksokrin yetmezlik olasılığı genellikle düşüktür; klinik şüphe yüksekse test ve görüntüleme klinikle birlikte değerlendirilir.

Fekal elastaz-1 100-200 µg/g: belirsiz/indeterminate aralık; semptom ve risk faktörü varsa yarı katı/katı dışkıda tekrar veya ileri değerlendirme yapılır.

Fekal elastaz-1 <100 µg/g: pankreatik eksokrin yetmezlik için güçlü kanıt sağlar.

Numune notu: Test yarı katı veya katı dışkıda çalışılmalıdır; sulu ishal dışkıyı dilüe edip yalancı düşük fekal elastaz sonucu verebilir.

İlaç notu: Pankreatik enzim replasman tedavisi fekal elastaz testini genellikle bozmaz; test sırasında PERT kesilmesi çoğu durumda gerekmez.

Klinik bulgular: steatore, yağlı/kötü kokulu dışkı, kilo kaybı, şişkinlik, aşırı gaz, malnütrisyon ve yağda eriyen vitamin eksiklikleri.

Yüksek riskli nedenler: kronik pankreatit, tekrarlayan akut pankreatit, pankreas kanseri, pankreas cerrahisi, kistik fibrozis.

Orta risk / eşlik eden durumlar: çölyak hastalığı, Crohn hastalığı, diyabet, geçirilmiş üst GİS/ince bağırsak cerrahisi, Zollinger-Ellison sendromu.

Malabsorpsiyon ipucu: uzamış ishal, kilo kaybı, steatore, vitamin-mineral eksiklikleri veya düşük fekal elastaz varsa Malabsorpsiyon Sendromları, SIBO / IMO ve Pankreatik Eksokrin Yetmezlik birlikte değerlendirilir.

Neden araştırma: düşük veya belirsiz değer + semptom varsa pankreas protokollü BT/MR-MRCP/EUS, kronik pankreatit ve pankreas kanseri açısından klinik bağlamla değerlendirilir.

Beslenme değerlendirmesi: kilo, albümin/prealbümin, INR, yağda eriyen vitaminler A-D-E-K, kalsiyum/magnezyum/çinko ve kemik sağlığı seçilmiş hastada izlenir.

Yönlen: Kronik Pankreatit, Pankreas Kanseri, Çölyak Hastalığı, Crohn Hastalığı, Kronik İshal.

Fekal Kalprotektin

İlk karar: <50 µg/g intestinal inflamasyon olasılığını düşürür; alarm bulgusu yoksa IBS/fonksiyonel ishal daha olasıdır.

50-150/200 µg/g gri zon: NSAİİ, enfeksiyon, aktif kanama ve örnek koşullarını düzelt; semptom sürerse 4-8 haftada aynı laboratuvarla tekrar et.

>150-250 µg/g inflamasyonu destekler; kanlı ishal, anemi, kilo kaybı, gece semptomu veya CRP yüksekliği varsa kolonoskopi + biyopsi planlanır.

>250 µg/g aktif IBD/kolit/nüks lehine güçlü uyarıdır; enfeksiyon dışlanır, IBD veya kolit akışına geçilir.

Yanıltıcı durumlar: NSAİİ kullanımı, enfeksiyon, aktif kanama, yaş, malignite ve yakın geçirilmiş gastroenterit.

İmmünoterapi ipucu: immünoterapi alan hastada yeni ishal, kanlı dışkı, karın ağrısı veya fekal kalprotektin/CRP yüksekliği varsa immünoterapi ilişkili enterokolit düşünülür; enfeksiyon dışlama ve onkoloji iletişimi gerekir.

Acil uyarı: Kanlı ishal, ateş, toksisite, ciddi dehidratasyon veya akut şiddetli kolit bulgusu varsa acil değerlendirilir.

Yönlen: Ülseratif Kolit, Crohn Hastalığı, Kronik İshal, C. difficile Enfeksiyonu.

Ferritin / Demir Çalışmaları

Ferritin düşüklüğü demir eksikliği lehinedir; inflamasyonda ferritin normal/yüksek görünebilir.

Transferrin satürasyonu düşüklüğü demir eksikliğini destekler; laboratuvar referansı ve inflamasyonla birlikte yorumlanır.

Demir yükü ipucu: ferritin + transferrin satürasyonu birlikte yüksekse hemokromatozis/demir yükü düşün; aile öyküsü, karaciğer testleri, diyabet/artropati ve HFE genetik testi klinik bağlama göre değerlendirilir.

Ferritin yüksekliği tek başına demir yükü değildir; inflamasyon, alkol, MASLD, enfeksiyon, malignite ve karaciğer hasarı ile yükselebilir. Transferrin satürasyonu ayırıcıda kritik yardımcıdır.

Acil uyarı: Aktif kanama, senkop, hemodinamik instabilite veya hızlı Hb düşüşü varsa GİS kanama algoritmasına geçilir.

Pratik kural: Erişkin erkek ve postmenopozal kadında açıklanamayan demir eksikliği anemisi gastrointestinal kan kaybı açısından değerlendirilmelidir.

Yönlen: Gaitada Gizli Kan / FIT-FOBT Pozitifliği, Hemokromatozis, Peptik Ülser Hastalığı, Kolorektal Kanser, Kolon Polipleri, Çölyak Hastalığı, Gastrit / Atrofik Gastrit / İntestinal Metaplazi, H. pylori Enfeksiyonu.

Asit Sıvısı Analizi

Asit PMN ≥250/mm³: SBP kabul edilir ve tedavi başlanır.

SAAG ≥1.1 g/dL: portal hipertansiyon lehinedir.

SAAG <1.1 g/dL: malignite, tüberküloz peritonit, pankreatik asit veya nefrotik nedenler gibi non-portal hipertansif nedenleri düşündürür.

Acil uyarı: Siroz + asit + ateş/karın ağrısı/ensefalopati/AKI/hipotansiyon varsa tanısal parasentez geciktirilmez.

Sonraki test: asit kültürü, total protein, albümin, glukoz/LDH seçilmiş hastada; kan kültürü ve renal fonksiyon takibi.

Yönlen: SBP ve HRS-AKI, Karaciğer Sirozu, Karaciğer Apsesi.

HBV Serolojisi

HBsAg pozitifliği mevcut HBV enfeksiyonunu düşündürür.

Anti-HBc total pozitifliği geçirilmiş veya mevcut HBV temasını gösterir; immünsüpresyon öncesi reaktivasyon riski açısından önemlidir.

Anti-HBs pozitifliği bağışıklık lehinedir; aşı bağışıklığında anti-HBc genellikle negatiftir.

Tedavi kararı: HBV DNA, ALT, HBeAg/anti-HBe, fibroz/siroz, yaş, gebelik, ailede HCC ve immünsüpresyon planı birlikte değerlendirilir.

Yönlen: Viral Hepatit B, Kronik HBV fazları, immünsüpresyon öncesi HBV profilaksisi.

CRP / Lökosit / Prokalsitonin

Kullanım mantığı: CRP, lökosit ve prokalsitonin enfeksiyon/inflamasyon olasılığını destekler; tek başına kaynak, antibiyotik endikasyonu veya taburculuk kararı verdirmez.

CRP kinetiği: CRP çoğu inflamatuvar uyarıdan saatler içinde yükselmeye başlar, genellikle 24-48 saat içinde anlamlı trend verir; yarı ömrü sabit olduğu için seri düşüş çoğu zaman inflamatuvar yükün azaldığını gösterir.

CRP kontrol zamanı: acil/ağır tabloda başlangıç değeri alınır ve klinik karar gerekiyorsa 24-48 saatte tekrar edilir; antibiyotik veya kaynak kontrolü sonrası yanıt çoğu hastada 48-72 saatte ateş, ağrı, vital bulgular ve lökosit ile birlikte değerlendirilir.

CRP özel senaryolar: akut pankreatitte 48. saat CRP yüksekliği nekroz/ağır seyir açısından uyarıcıdır; IBD'de fekal kalprotektinle birlikte aktivite takibinde kullanılır; lokalize apse, immünsüpresyon veya erken hastalıkta normal CRP tanıyı dışlamaz.

Prokalsitonin <0.1 ng/mL: sistemik bakteriyel enfeksiyon olasılığı düşüktür; viral gastroenterit, fonksiyonel alevlenme, hafif inflamasyon veya erken dönem olasıdır, ancak ağır klinik varsa dışlayıcı kabul edilmez.

Prokalsitonin 0.1-0.25 ng/mL: bakteriyel enfeksiyon olasılığı düşük-ara düzeydedir; klinik stabil hastada gözlem, odak arama ve gerekirse 6-24 saat içinde tekrar değerlendirilebilir.

Prokalsitonin 0.25-0.5 ng/mL: bakteriyel enfeksiyon olasılığı artar; enfeksiyöz kolit, kolanjit, SBP, intraabdominal apse veya C. difficile gibi odaklar klinikle birlikte aranır.

Prokalsitonin >0.5 ng/mL: bakteriyel enfeksiyon/sepsis olasılığı belirginleşir; kültür, laktat, görüntüleme ve erken antibiyotik/kaynak kontrolü eşiği düşer.

Prokalsitonin >2 ng/mL: ağır bakteriyel enfeksiyon, sepsis, bakteriyemi, ağır kolanjit, SBP veya intraabdominal kaynak kontrolü gerektiren tablo açısından yüksek risk kabul edilir; yoğun bakım ve drenaj/cerrahi/IR ihtiyacı değerlendirilir.

Prokalsitonin yalancı yorum: ağır travma/cerrahi, şok, renal yetmezlik, ağır pankreatit, büyük yanık, ileri organ yetmezliği veya erken enfeksiyon sonucu etkileyebilir; antibiyotik başlama değil özellikle antibiyotik kesme/eskalasyon kararında klinikle birlikte kullanılır.

Lökosit toplamı: WBC >10.000/mm³ veya <4.000/mm³ TG18 kolanjit gibi bazı algoritmalarda sistemik inflamasyon ölçütüdür; lökopeni ağır sepsis, viral enfeksiyon, hipersplenizm, kemik iliği baskılanması veya ilaç etkisini düşündürebilir.

Nötrofili: bakteriyel kolanjit/kolesistit, divertikülit, apandisit, C. difficile, intraabdominal apse, perforasyon, iskemi/nekroz, stres yanıtı ve steroid kullanımıyla görülebilir; sola kayma ve toksik granülasyon bakteriyel enfeksiyonu destekler.

Lenfosit paterni: lenfositoz viral hepatit, EBV/CMV, bazı viral gastroenteritler veya kronik enfeksiyonlarda görülebilir; lenfopeni sepsis, ağır inflamasyon, steroid/immünsüpresyon, malnütrisyon ve sirozda kötü rezerv göstergesi olabilir.

Nötrofil/lenfosit oranı: NLR akut inflamasyon, sepsis, pankreatit, IBD aktivitesi ve malignite prognozunda yardımcı olabilir; tanı koydurmaz, trend ve klinik bağlamla okunur.

Eozinofili: paraziter hastalıklar, eozinofilik özofajit/EGID, ilaç reaksiyonları/DRESS, alerjik hastalıklar, adrenal yetmezlik ve nadiren IBD ile ilişkilidir; dışkı testi negatif olsa bile doku invaziv parazitlerde eozinofili belirgin olabilir.

Eozinofili örnekleri: sağ üst kadran ağrısı + ateş + belirgin eozinofili Fasciola hepatica akut hepatik fazını düşündürür; Strongyloides, Ascaris, Anisakis, Schistosoma ve Echinococcus klinik bağlama göre sorgulanır.

Gastroenteroloji paternleri: ateş + karın ağrısı + kolestaz akut kolanjit; siroz + asit + ateş/karın ağrısı SBP; ishal + toksisite C. difficile/enfeksiyöz kolit; yüksek CRP + kanlı ishal IBD/enfeksiyon/iskemi ayrımını gerektirir.

Acil uyarı: hipotansiyon, laktat yüksekliği, organ disfonksiyonu, mental durum değişikliği, oligüri, lökopeni, prokalsitonin >2 ng/mL veya hızlı kötüleşme varsa sepsis ve kaynak kontrolü algoritması uygulanır.

Sonraki test: kan kültürü, idrar/gaita/asit kültürü, C. difficile testi, laktat/kan gazı, karaciğer testleri, asit PMN, dışkı PCR/kültür, parazit testleri, odak görüntülemesi ve kaynak kontrolü planı klinik senaryoya göre seçilir.

Yönlen: Akut Kolanjit, SBP ve HRS-AKI, C. difficile Enfeksiyonu, Akut Gastroenterit, IBD Alevlenmesi, Akut Pankreatit, Karaciğer Apsesi, Fasciola / Paraziter Karaciğer Hastalıkları, Eozinofilik Özofajit ve EGID.

Tanı