Mantar Zehirlenmesi / Amatoksin Hepatotoksisitesi

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı Yaklaşım

İlk Ayrım - Mantar Türü ve Etki Pusulası

Mantar zehirlenmesinde ilk soru yalnız 'hangi mantar?' değildir; kaç çeşit toplandı, aynı öğünde hangi mantarlar karıştı, başka kişide semptom var mı ve semptom başlama saati mutlaka yazılır.

Kafa yapıcı mantar yenmiş ve hasta şuur dalgalanması/halüsinasyonla gelmiş olabilir; bu tablo amatoksini dışlamaz. Aynı tabakta toplanmış başka mantarlar yenmişse karaciğer hasarı 24-72 saatte sonradan çıkabilir.

Toksidroma göre hızlı ayrım

Klinik başlangıç	Olası grup	Hasta başı karar
15 dk-3 saat; öfori, panik, halüsinasyon, şuur dalgalanması	Psilosibin/psilosin veya Amanita muscaria ilişkili muscimol-ibotenik asit	Sessiz ortam, vital takip, hipoglisemi/hipoksi dışla, ajitasyonda benzodiazepin; karışık mantar yenmişse AST/ALT-INR takibini yine başlat.
15 dk-2 saat; terleme, salivasyon, bronkore, bradikardi, miyozis, kusma/ishal	Muskarin sendromu	Sıvı, monitörizasyon; belirgin bronkore/bradikardide atropin. Tür bilinmiyorsa amatoksin izlemi ayrı tutulur.
1-6 saat; bulantı-kusma-ishal, hızlı düzelme	İrritan/GİS toksinler; çoğu destek tedavisi	Destek tedavisi yeterli olabilir ama çoklu/yabani mantar yenmişse erken GİS bulgusu amatoksini tamamen dışlamaz.
6-24 saat; geç başlayan şiddetli kusma-ishal, sonra yalancı iyilik	Amatoksin: Amanita, Galerina, Lepiota	Yatış, aktif kömür/NAC/silibinin yolu, seri INR-kreatinin-glukoz-laktat; transplant merkezi eşiği düşük.
6-12 saat; kusma-ishal, baş ağrısı, nöbet, hepatit	Gyromitra/MMH	Benzodiazepin, dirençli nöbette piridoksin; karaciğer ve böbrek izlemi.
Günler sonra; bulantı, flank ağrı, kreatinin artışı	Orellanin/Cortinarius	Erken böbrek hasarı izlemi, nefroloji; karaciğerden çok renal toksisite öne çıkar.

Pratik uyarı: hasta 'sadece kafa yapan mantar yedim' diyorsa bile yanındaki kişiler, fotoğraf, kalan mantar ve aynı öğündeki karışım sorgulanır; amatoksin için laboratuvar penceresi kaçırılmaz.

Tanı

Şüphe - Ne Zaman Amatoksin Gibi Davranalım?

Yabani/toplanmış mantar + tür belirsizliği + 6 saatten sonra başlayan kusma/ishal varsa aksi kanıtlanana kadar amatoksin riski kabul edilir.

Kısa sürede nöropsikiyatrik bulgu olması güven vermez; aynı kişi farklı mantarları karıştırmışsa erken kafa yapıcı etki ile geç hepatotoksisite aynı olguda birlikte görülebilir.

Aynı mantarı yiyen başka kişide kusma/ishal, sarılık, halsizlik veya laboratuvar bozukluğu varsa hasta asemptomatik olsa bile gözlem ve seri test gerekir.

Yalancı iyilik dönemi özellikle tehlikelidir: GİS semptomları azalsa bile AST/ALT, INR, glukoz, kreatinin ve laktat kötüleşebilir.

Mantar fotoğrafı/örneği, kusmukta parça, toplandığı bölge ve tüketim zamanı saklanır; mikoloji/toksikoloji tanıya yardım eder ama tedaviyi bekletmez.

İlk Tetkik - Saat 0

AST, ALT, ALP, GGT, total-direkt bilirubin, albumin, PT/INR, aPTT.

Glukoz, üre, kreatinin/eGFR, Na/K/Cl, Mg, fosfor, kalsiyum, kan gazı, laktat.

Tam kan sayımı, CRP; ağır/şok tablosunda kan kültürü ve sepsis değerlendirmesi.

Parasetamol düzeyi ve temel toksikoloji taraması; alım öyküsü belirsizse NAC kararı düzey beklenerek geciktirilmez.

EKG, gebelik testi ve şuur değişikliği varsa glukoz/hipoksi/alkol-madde/TCA gibi ayırıcı nedenler aynı anda kontrol edilir.

İdrar/serum amatoksin testi varsa erken dönemde gönderilir; negatif/ulaşılamayan sonuç tedavi kesme gerekçesi değildir.

Tanı - Laboratuvar İzlem Mantığı

Amatoksin şüphesinde tek normal ilk AST/ALT güven vermez; karaciğer hasarı çoğu zaman 24-72 saatte belirginleşir.

İlk 24 saatte 4-6 saatte bir: vital bulgu, mental durum, idrar çıkışı, glukoz, kan gazı/laktat, kreatinin, AST/ALT ve INR trendi izlenir; stabil olguda aralık 6-12 saate açılır.

Kötüleşme sinyali: INR artışı, hipoglisemi, laktat/asidoz, kreatinin yükselişi, bilirubin artışı, mental durum değişikliği veya transaminazların hızlı tırmanması.

Hepatotoksik tablo gelişirse viral hepatitler, parasetamol, iskemi, Wilson, otoimmün hepatit ve Budd-Chiari ayırıcı tanısı gecikmeden paralel dışlanır.

Başlıca Kaynaklar

NCBI Bookshelf: Amatoxin Mushroom Toxicity. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431052/
NCBI Bookshelf: Mushroom Toxicity. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537111/
Mushroom Poisoning, Deutsches Ärzteblatt International / PMC review. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7868946/
Merck Manual Professional: Mushroom Poisoning. https://www.merckmanuals.com/professional/injuries-poisoning/poisoning/mushroom-poisoning
AASLD Position Paper: Management of Acute Liver Failure. https://www.aasld.org/practice-guidelines/management-acute-liver-failure

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.

Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.

Uygulamada aç Planları gör

Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com