Ana sayfa › Klinik Rehber › Özofagus Varis Kanaması

HEPATOLOJI / ACIL GASTROENTEROLOJI

Özofagus Varis Kanaması

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Hızlı Yaklaşım

İlk 10 Dakika - Varis Gibi Yönet

Siroz, portal hipertansiyon, bilinen varis, asit, splenomegali veya trombositopeni öyküsü olan hastada hematemez/melena varsa kaynak görülene kadar AVB gibi yönet.

Aynı anda 4 iş yapılır: monitörizasyon + 2 geniş damar yolu, kan grubu/cross-match, vazoaktif ajan, seftriakson. Endoskopi sonucu beklenmez.

Hedef normal tansiyon değil yeterli perfüzyondur: sistolik KB yaklaşık 90-100 mmHg veya MAP ≥65 mmHg, mental durum düzeliyor, idrar çıkışı ve laktat toparlıyor olmalı.

Hb hedefi çoğu hastada 7-8 g/dL; aktif şok, masif kanama veya kardiyak iskemi varsa hedef hastaya göre bireyselleştirilir.

Rutin TDP ile INR düzeltmeye çalışma; varis kanamasında hedef portal basıncı ve kaynak kontrolüdür.

Damar Yolu / Sıvı / Tansiyon Hedefi

2 adet geniş lümenli periferik IV yol aç; mümkün değilse santral yol/arter hattı ve YBÜ desteği erkenden planlanır.

Hipotansiyonda 250-500 mL dengeli kristalloid veya %0.9 NaCl bolus ver; litrelerce sıvıyla normotansiyon kovalamak portal basıncı ve tekrar kanamayı artırabilir.

Kan hazır olana kadar sınırlı kristalloid uygundur; Hb <7 g/dL, devam eden hematemez, şok veya hızlı Hb düşüşünde eritrosit süspansiyonu önceliklidir.

Tansiyon hedefi: sistolik KB ≥90 mmHg veya MAP ≥65 mmHg. Bu hedefe kan + sınırlı sıvıyla ulaşılamıyorsa noradrenalin/YBÜ düşün; endoskopik kaynak kontrolünü geciktirme.

Aspirasyon riski, masif hematemez, ağır ensefalopati veya havayolu güvensizliği varsa endoskopiden önce entübasyon planlanır.

Kırmızı Alarm - Üst Merkez / YBÜ

Şok, vazopressör ihtiyacı, tekrarlayan hematemez, laktat/asidoz, AKI, ağır hiponatremi, ensefalopati, aktif enfeksiyon veya Child-Pugh C varsa YBÜ seviyesi izlem gerekir.

Endoskopi, deneyimli endoskopist, kan bankası veya TIPS/IR erişimi yoksa hasta stabilize edilirken üst merkezle aynı anda görüş.

Balon tamponad veya kaplı özofageal stent yalnızca köprü tedavidir; kesin plan TIPS/IR veya cerrahi-hepatoloji ekibiyle kurulmalıdır.

Tanı

İlk Tetkik - Eksik Bırakma

Tam kan sayımı, trombosit, PT/INR, aPTT, fibrinojen, AST/ALT, ALP/GGT, total-direkt bilirubin, albumin, üre/kreatinin, sodyum-potasyum, glukoz, kan gazı/laktat.

Kan grubu, cross-match ve en az 2-4 ünite eritrosit hazırlığı; masif kanama bekleniyorsa MTP aktivasyon eşiği erkenden konuşulur.

Ateş, asit veya dekompanse siroz varsa kan kültürü, idrar tetkiki ve asitte tanısal parasentez; antibiyotik parasentez beklenerek geciktirilmez.

Child-Pugh ve MELD hesapla; endoskopide aktif kanama bilgisiyle erken TIPS kararını netleştir.

Doppler USG veya kontrastlı BT acil ilk kaynak kontrol testi değildir; portal ven trombozu, HCC, splanknik tromboz veya TIPS planı gerekiyorsa stabil fazda eklenir.

Endoskopi Zamanlaması - Net Süre

Üst GİS endoskopi hemodinamik resüsitasyon sağlandıktan sonra başvurudan itibaren en geç 12 saat içinde yapılır.

Endoskopiyi beklerken terlipressin/oktreotid/somatostatin ve seftriakson başlamış olmalı; ilaçlar endoskopiyle kesilmez.

Endoskopiden 30-120 dakika önce eritromisin 250 mg IV düşünülebilir; QT uzaması, ciddi aritmi veya belirgin ilaç etkileşimi varsa verme.

Devam eden masif hematemezde endoskopi 'ertesi gün' işi değildir; havayolu ve kan hazırlığı sağlanır sağlanmaz deneyimli ekip ile yapılır.

Endoskopide aktif varis kanaması, varis üzerinde pıhtı/white nipple veya başka kaynak olmadan büyük varis görülmesi EVH lehinedir.

Risk / Erken TIPS - Child / MELD Hesapla

Erken/pre-emptive TIPS adayı: Child-Pugh C 10-13 veya Child-Pugh B >7 + endoskopide aktif kanama; işlem 72 saat içinde, tercihen ilk 24 saat içinde hepatoloji-IR ile planlanır.

Medikal + EVL sonrası kanama kontrol edilemiyor veya erken tekrar kanama oluyorsa kurtarma TIPS geciktirilmez.

Child-Pugh ≥14, MELD >30 ve laktat >12 mmol/L kombinasyonu TIPS faydasızlığı açısından alarmdır; kısa vadeli transplant olasılığı yoksa karar çok dikkatli verilir.

TIPS öncesi kardiyak yük, pulmoner hipertansiyon, kontrolsüz enfeksiyon, ağır ensefalopati ve karaciğer rezervi sorgulanır.

Başlıca Kaynaklar

• Baveno VII Consensus: renewing consensus in portal hypertension, Journal of Hepatology 2022. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11090185/
• ESGE Guideline: Endoscopic diagnosis and management of esophagogastric variceal hemorrhage, Endoscopy 2022. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36174643/
• ESGE guideline summary page, esophagogastric variceal hemorrhage. https://www.esge.com/endoscopic-diagnosis-and-management-of-esophagogastric-variceal-hemorrhage
• AASLD Liver Fellow Network: early TIPS and acute variceal bleeding management. https://www.aasld.org/liver-fellow-network/core-series/why-series/why-do-we-use-early-tips-management-variceal-bleeding
• AASLD Liver Fellow Network: non-selective beta-blockers in cirrhosis. https://www.aasld.org/liver-fellow-network/core-series/why-series/why-do-we-use-non-selective-beta-blockers-cirrhosis

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.