Ana sayfa › Klinik Rehber › Akut Kolanjit

ACIL GASTROENTEROLOJI

Akut Kolanjit

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Hızlı Yaklaşım

Hasta Başı İlk Değerlendirme

Ateş/titreme, sağ üst kadran ağrısı, sarılık, bulantı-kusma, koyu idrar-açık dışkı, kaşıntı veya bilinen taş/stent/darlık öyküsünde akut kolanjit düşünülür.

İlk bakıda genel durum, bilinç, ağrı, oral alım, dehidratasyon, idrar çıkışı, hipotansiyon, taşikardi, takipne, oksijen ihtiyacı ve sepsis bulguları birlikte değerlendirilir.

Charcot triadı tanıyı destekler ama yokluğu kolanjiti dışlamaz; yaşlı, immünsüpresif, malign darlıklı veya stentli hastada tablo silik olabilir.

Hipotansiyon, konfüzyon, oligüri, laktat yüksekliği, hipoksi veya hızlı kötüleşme varsa tedavi ve kaynak kontrol hazırlığı tanı netleşmesini beklemez.

Tanı

İlk Laboratuvar Tetkikleri

Kan kültürü tercihen iki set alınır; kültür almak antibiyotiği geciktirmemelidir.

TKS, CRP ve seçilmiş hastada PCT istenir.

AST, ALT, ALP, GGT, total/direkt bilirubin kolestaz ve hepatoselüler eşlik açısından değerlendirilir.

Üre, kreatinin, sodyum, potasyum, glukoz, laktat ve kan gazı sepsis/organ perfüzyonu için alınır.

PT/INR, aPTT ve trombosit girişim öncesi kanama riski ve TG18 Grade III kriterleri için gereklidir.

Gebelik olasılığı, immünsüpresyon, malignite, PSC, yakın ERCP/stent ve önceki kültür-direnç öyküsü ayrıca sorgulanır.

Görüntüleme ve Endoskopik Değerlendirme

USG ilk basamak görüntülemedir; safra yolu dilatasyonu, koledok taşı, safra kesesi taşı, stent tıkanıklığı ve intrahepatik dilatasyon aranır.

USG negatif ama klinik/laboratuvar güçlü ise kolanjit dışlanmaz; gaz, obezite, distal koledok taşı veya erken obstrüksiyon görüntüyü sınırlayabilir.

MRCP veya EUS; koledok taşı/obstrüksiyon olasılığı sürüyor ama acil terapötik ERCP kararı net değilse kullanılır.

BT; malign obstrüksiyon, apse, perforasyon, pankreatit, alternatif akut batın veya sepsis odağı araştırmasında seçilir.

ERCP tanısal bekleme testi gibi kullanılmaz; kolanjit + obstrüksiyon veya yüksek drenaj ihtiyacında terapötik kaynak kontrol yoludur.

Tanı Mantığı - Veriyi Birleştir

Akut kolanjit; biliyer staz/obstrüksiyon üzerine enfeksiyon eklenmesiyle gelişir ve sepsis-kaynak kontrolü açısından acildir.

Tanı; yakınma ve muayene + sistemik inflamasyon + kolestaz + görüntüleme bulgularının birlikte okunmasıyla konur.

Laboratuvar ve görüntüleme beklenirken hemodinamik bozukluk, sepsis veya güçlü klinik şüphe varsa sıvı, antibiyotik ve drenaj hazırlığı geciktirilmez.

Elde edilen verilerle önce TG18 tanı kriterleri, ardından Grade değerlendirmesi yapılır; Grade tedavi yoğunluğunu ve drenaj zamanlamasını belirler.

Tokyo Guidelines 2018 Tanı Kriterleri

A - Sistemik inflamasyon: ateş/titreme veya WBC <4.000 ya da >10.000/mm3 veya CRP yüksekliği.

B - Kolestaz: sarılık/bilirubin >=2 mg/dL veya ALP, GGT, AST, ALT değerlerinde >1,5 x üst sınır yükselme.

C - Görüntüleme: safra yolu dilatasyonu veya taş, striktür, stent tıkanıklığı, malign obstrüksiyon gibi etiyolojik bulgu.

Şüpheli akut kolanjit: A + B veya A + C.

Kesin akut kolanjit: A + B + C.

Tokyo kriterleri skoru tek başına 'tedavi izni' değildir; hastanın vital bulguları ve genel durumu ile birlikte yorumlanır.

Tokyo Şiddet / Grade Hesaplama

Grade III: en az bir organ disfonksiyonu vardır; kardiyovasküler, nörolojik, solunum, renal, hepatik veya hematolojik bozulma aranır.

Kardiyovasküler: vazopressör gerektiren hipotansiyon; nörolojik: bilinç bozukluğu; solunum: PaO2/FiO2 <300.

Renal: oligüri veya kreatinin >2,0 mg/dL; hepatik: PT-INR >1,5; hematolojik: trombosit <100.000/mm3.

Grade II: organ disfonksiyonu yoktur ancak WBC >12.000 veya <4.000/mm3, ateş >=39°C, yaş >=75, total bilirubin >=5 mg/dL veya düşük albümin kriterlerinden en az ikisi vardır.

Grade I: Grade II veya Grade III kriterlerini karşılamaz.

Skor Hesapla düğmesiyle Grade belirlenir; sonuç tedavi bölümündeki drenaj zamanlamasıyla birlikte okunur.

Ayırıcı Tanıda Unutma

Safra taşı pankreatiti, akut kolesistit, biliyer kolik, viral/ilaç ilişkili hepatit, karaciğer apsesi, malign biliyer obstrüksiyon ve sepsis odağı ayırıcı tanıda düşünülür.

Sarılık baskın ama ateş/CRP/WBC yoksa mekanik obstrüksiyon, malignite veya noninfeksiyöz kolestaz öne çıkar; ancak erken kolanjit klinik izlemle dışlanır.

Ağrı ve ateş baskın ama kolestaz/görüntüleme yoksa akut kolesistit veya alternatif intraabdominal enfeksiyon yönünden değerlendirme genişletilir.

Tedavi

İlk Tedavi Pozisyonu

Akut kolanjit tanısı/kuvvetli şüphesi varsa tedavi tanı kesinleşmesini beklemez: damar yolu, sıvı resüsitasyonu, oksijen, analjezi/antiemetik, idrar çıkışı, laktat ve sepsis takibi başlatılır.

Kan kültürü tercihen iki set alınır; kültür almak antibiyotiği geciktirmemelidir.

Sepsis/şok varsa antibiyotik mümkün olan en erken zamanda, ideal olarak ilk saat içinde başlanır.

Hipotansiyon, hipoksi, konfüzyon, oligüri, laktat yüksekliği veya vazopressör gereksinimi varsa yoğun bakım ve acil drenaj merkeziyle temas kurulur.

Antikoagülan/antiagregan kullanımı, koagülopati, trombositopeni ve sedasyon riski ERCP/PTBD hazırlığında erkenden netleştirilir.

Antibiyotik Seçimi - Karar Basamakları

Ajan seçimi; toplum/sağlık bakımı ilişkisi, Grade, sepsis, böbrek fonksiyonu, gebelik, alerji, önceki kültür, yakın antibiyotik, stent/ERCP ve lokal direnç verisine göre yapılır.

Toplum kökenli hafif-orta kolanjitte enterik Gram negatifler hedeflenir; anaerob kapsama özellikle bilioenterik anastomoz, stent veya ağır enfeksiyonda eklenir.

Sağlık bakımı ilişkili enfeksiyon, biliyer stent, önceki ERCP, immünsüpresyon, ağır sepsis, ESBL/Pseudomonas öyküsü veya yoğun bakım teması varsa daha geniş spektrum gerekir.

Enterococcus riski stent/girişim, sağlık bakımı ilişkili enfeksiyon ve ağır hastalıkta artar; VRE riski varsa enfeksiyon hastalıklarıyla rejim belirlenir.

Doz örnekleri erişkin ve normal renal fonksiyon varsayımıyla yazılmıştır; renal/hepatik yetmezlik, gebelik, QT riski ve ilaç etkileşiminde kurum protokolüyle uyarlanır.

Toplum Kökenli Hafif-Orta - Örnek Rejimler

Seftriakson 1-2 g IV günde 1 kez + metronidazol 500 mg IV/PO 8 saatte bir.

Sefotaksim 2 g IV 8 saatte bir + metronidazol 500 mg IV/PO 8 saatte bir.

Ampisilin-sulbaktam 3 g IV 6 saatte bir; lokal direnç yüksekse tek başına tercih edilmemelidir.

Piperasilin-tazobaktam 4,5 g IV 6-8 saatte bir; orta-ağır hastalık veya Enterococcus kapsaması gereken seçilmiş hastada uygundur.

Siprofloksasin 400 mg IV 12 saatte bir veya 500 mg PO 12 saatte bir + metronidazol 500 mg 8 saatte bir; beta-laktam alerjisi veya uygun duyarlılık durumunda düşünülür.

Ağır / Sağlık Bakımı İlişkili - Örnek Rejimler

Piperasilin-tazobaktam 4,5 g IV 6 saatte bir.

Sefepim 2 g IV 8-12 saatte bir + metronidazol 500 mg IV/PO 8 saatte bir.

Seftazidim 2 g IV 8 saatte bir + metronidazol 500 mg IV/PO 8 saatte bir.

Meropenem 1 g IV 8 saatte bir; ESBL riski, septik şok, çoklu direnç riski veya ciddi sağlık bakımı ilişkili enfeksiyonda düşünülür.

İmipenem-silastatin 500 mg IV 6 saatte bir alternatif karbapenem seçeneğidir.

Enterococcus riski belirginse ampisilin veya vankomisin; VRE riski varsa linezolid/daptomisin gibi seçenekler enfeksiyon hastalıklarıyla değerlendirilir.

Alerji / Direnç Riski - Pratik Notlar

Anafilaktik beta-laktam alerjisinde siprofloksasin veya levofloksasin + metronidazol seçilmiş hastada düşünülebilir; QT, tendon, aort ve direnç riski kontrol edilir.

Ağır sepsis veya direnç riski olan alerjik hastada aztreonam + metronidazol + vankomisin gibi rejimler enfeksiyon hastalıkları ile planlanmalıdır.

Kültür sonucu, klinik yanıt ve drenaj yeterliliğine göre antibiyotik daraltılır; gereksiz geniş spektrum uzun sürdürülmez.

Biliyer Drenaj / Kaynak Kontrolü

Grade III veya septik şok: hava yolu/dolaşım/oksijenasyon stabilize edilirken acil biliyer drenaj planlanır; amaç mümkün olan en erken kaynak kontrolüdür.

Grade II: erken drenaj gerekir; pratik hedef çoğu hastada 24-48 saat içinde ERCP veya uygun kaynak kontrolüdür.

Grade I: antibiyotik ve destek tedavisine yanıt izlenebilir; 24-48 saatte yanıt yoksa, obstrüksiyon sürüyorsa veya kötüleşme olursa drenaj eşiği düşürülür.

ERCP ilk tercih edilen kaynak kontrol yoludur; sfinkterotomi, taş ekstraksiyonu, nazobiliyer drenaj veya stentleme klinik stabiliteye göre seçilir.

İnstabil/septik hastada amaç önce dekompresyondur; uzun taş temizliği veya definitif işlem ikinci seansa bırakılabilir.

ERCP mümkün değilse PTBD veya uygun merkezde EUS-kılavuzlu biliyer drenaj değerlendirilir.

Malign darlık, stent tıkanıklığı, altere anatomi, koagülopati veya başarısız ERCP varsa gastroenteroloji, girişimsel radyoloji ve cerrahi aynı gün plan yapmalıdır.

Yanıta Göre Tedaviyi Yeniden Ayarla

İlk 6-12 saatte vital bulgular, ateş, ağrı, mental durum, idrar çıkışı, laktat ve vazopressör ihtiyacı izlenir.

24 saatte ateş/sepsis sürüyor, bilirubin yükseliyor, laktat/asidoz düzelmiyor veya ağrı-kolestaz devam ediyorsa yetersiz kaynak kontrolü düşünülür.

Bakteriyemi, stent tıkanıklığı, rezidü taş, karaciğer apsesi, malign darlık veya dirençli mikroorganizma varsa antibiyotik ve drenaj planı yeniden yapılır.

Başarılı drenaj ve klinik yanıt sonrası antibiyotik genellikle 4-7 gün sürdürülür; bakteriyemi, yetersiz drenaj, apse, immünsüpresyon veya dirençli etken varsa süre uzatılır.

Oral geçiş; ateş ve sepsis gerilemiş, oral alım başlamış, drenaj yeterli ve duyarlılığa uygun oral seçenek varsa düşünülür.

Hafif kolanjitte hızlı yanıt olsa bile stent değişimi, rezidü taş, malign darlık veya kolesistektomi gereksinimi taburculuk öncesi netleştirilir.

Yatış ve Taburculuk Kararı

Yatış Endikasyonları

Tokyo kriterleriyle akut kolanjit şüphesi veya tanısı

Ateş, sarılık, kolestaz ve biliyer obstrüksiyon bulgusu

Hipotansiyon, sepsis, laktat yüksekliği veya organ disfonksiyonu

Bilinç değişikliği, böbrek yetmezliği, koagülopati veya solunum yetmezliği

Biliyer drenaj ihtiyacı, koledok taşı, malign darlık veya stent tıkanıklığı

İmmünsüpresyon, yaşlı hasta, gebelik veya ciddi komorbidite

Oral antibiyotik/ayaktan takip için güvenli koşulların olmaması

Yoğun Bakım / Acil Sevk

Grade III, septik şok, vazopressör gereksinimi, hipoksi, bilinç bozukluğu, oligüri, laktat/asidoz veya hızlı klinik kötüleşme varsa yoğun bakım gerekir.

ERCP yapılamayan merkezde ağır kolanjit veya drenaj gereksinimi varsa hasta stabilize edilerek ERCP/PTBD yapılabilen merkeze sevk planlanır.

Kanama riski, ciddi koagülopati, altere anatomi, malign obstrüksiyon veya başarısız ERCP olasılığında sevk/girişim ekibi erken bilgilendirilir.

Transport öncesi damar yolu, antibiyotik saati, sıvı/vasopressör durumu, kültürler, görüntüleme ve son laboratuvarlar net yazılır.

Taburculuk Kriterleri

Ateş ve sepsis bulguları gerilemiş

Hemodinamik stabilite sağlanmış

Bilinç, idrar çıkışı, oral alım ve ağrı kontrolü güvenli

Bilirubin ve kolestaz enzimleri stabil veya düşme eğiliminde

Biliyer drenaj sağlanmış veya net girişim planı yapılmış

Antibiyotik süresi, oral geçiş veya ev tedavisi planı net

Stent değişimi, taş tedavisi, kolesistektomi veya malignite izlemi planlanmış

Tekrar ateş, sarılık, titreme, artan karın ağrısı, kusma veya konfüzyonda acil başvuru uyarısı verilmiş

Takip ve İzlem

Antibiyotik Yanıt Takibi

Ateş, nabız, tansiyon, mental durum ve idrar çıkışı yakın izlenir

WBC, CRP, bilirubin, ALP/GGT, kreatinin ve laktat klinik duruma göre takip edilir

Klinik yanıt genellikle 24-48 saat içinde beklenir

48 saat içinde yanıt yoksa yetersiz drenaj, yanlış antibiyotik, dirençli mikroorganizma, karaciğer apsesi veya alternatif tanı düşünülür

Kan kültürü pozitifse antibiyotik duyarlılığa göre daraltılır

Antibiyotik süresi başarılı drenaj sonrası çoğu hastada 4-7 gün olacak şekilde planlanır

Drenaj Sonrası Takip

Bilirubin ve kolestaz enzimlerinde düşüş beklenir

Stent takıldıysa stent değişim/çıkarılma zamanı planlanır

Koledok taşı varsa kesin taş tedavisi ve kolesistektomi zamanlaması ayrıca planlanır

Tekrarlayan kolanjitte malign darlık, stent tıkanıklığı, rezidü taş veya PSC araştırılır

Kaynak / Kılavuz

Tokyo Guidelines 2018 (TG18): Acute Cholangitis and Acute Cholecystitis

TG18 initial management of acute biliary infection and flowchart for acute cholangitis

TG18 antimicrobial therapy recommendations for acute cholangitis and cholecystitis, 2018

ASGE guideline on the management of cholangitis: endoskopik drenaj ve <48 saat biliyer dekompresyon önerisi

Takip Tetkikleri

Bilirubin ve kolestaz enzimleri (24-48 saatte bir, klinik düzelene kadar)

CRP/prokalsitonin (48-72 saat aralıklarla veya klinik duruma göre)

Kan kültürü sonucu (çıkar çıkmaz tedavi düzenleme)

Stent değişim/çıkarım takibi (stent tipine göre 6-12 hafta veya planlanan tarihte)

v1.0 Öncesi Doğrulama Notu

Bu başlıktaki ilaç dozları, kullanım süreleri, kontrendikasyonlar ve takip aralıkları v1.0 öncesi güncel kılavuz ve kurum protokolü ile tekrar doğrulanmalıdır.

Böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği, gebelik, ileri yaş, immünsüpresyon ve çoklu ilaç kullanımı olan hastalarda doz/ajan seçimi bireyselleştirilmelidir.

Bu program klinik karar destek aracıdır; nihai karar hastayı değerlendiren hekime aittir.

Başlıca Kaynaklar

• Şüpheli tanı: A sistemik inflamasyon + B kolestaz veya C görüntüleme bulgusu
• Kesin tanı: A sistemik inflamasyon + B kolestaz + C görüntüleme bulgusu birlikte olmalı
• A. Sistemik inflamasyon: ateş/titreme veya WBC <4.000 ya da >10.000/mm³ veya CRP yüksekliği
• B. Kolestaz: sarılık veya ALP, GGT, AST, ALT yüksekliği
• C. Görüntüleme: safra yolu dilatasyonu veya taş, striktür, stent tıkanıklığı gibi etiyolojik bulgu
• Şiddet sınıflaması: Grade I hafif, Grade II orta, Grade III ağır/organ disfonksiyonu
• Tokyo Guidelines 2018 (TG18): Acute Cholangitis and Acute Cholecystitis
• TG18 initial management of acute biliary infection and flowchart for acute cholangitis
• TG18 antimicrobial therapy recommendations for acute cholangitis and cholecystitis, 2018
• ASGE guideline on the management of cholangitis: endoskopik drenaj ve <48 saat biliyer dekompresyon önerisi
• Bu başlıktaki ilaç dozları, kullanım süreleri, kontrendikasyonlar ve takip aralıkları v1.0 öncesi güncel kılavuz ve kurum protokolü ile tekrar doğrulanmalıdır.
• Böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği, gebelik, ileri yaş, immünsüpresyon ve çoklu ilaç kullanımı olan hastalarda doz/ajan seçimi bireyselleştirilmelidir.
• Bu program klinik karar destek aracıdır; nihai karar hastayı değerlendiren hekime aittir.

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Aynı Kategoride

• Akut Karaciğer Yetmezliği
• Alt GİS Kanama
• Gastrik Varis Kanaması
• Üst GİS Kanama