Ana sayfa › Klinik Rehber › Üst GİS Kanama

ACIL GASTROENTEROLOJI

Üst GİS Kanama

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Hızlı Yaklaşım

Ne zaman düşünmeli?

Hematemez, kahve telvesi kusma, melena veya açıklanamayan senkop/şokla gelen hastada üst gastrointestinal sistem kanaması düşünülür.

Masif hematokezya da üst kaynak olabilir; özellikle hipotansiyon, taşikardi, üre/kreatinin oranı yüksekliği, melena öyküsü veya siroz/ülser riski varsa üst kaynak dışlanmadan alt kanama varsayılmaz.

İlk hedef tanıdan önce güvenliktir: vital bulgular, mental durum, aspirasyon riski, devam eden kanama, antikoagülan/antiagregan kullanımı ve siroz/portal hipertansiyon bulguları aynı anda değerlendirilir.

Siroz, asit, trombositopeni, bilinen varis veya portal hipertansiyon bulgusu varsa varis kanaması gibi düşünülür; vazoaktif tedavi ve antibiyotik endoskopiyi beklemeden planlanır.

Klinik karar destek notu: skorlar düşük risk ayıklamak ve yatış düzeyini konuşmak içindir; aktif hematemez, şok, hızlı hemoglobin düşüşü veya aspirasyon riski varsa skor beklenmez.

Tanı

Algoritmik Tanı Akışı

1. Kanamanın formu netleştirilir: hematemez/kahve telvesi kusma üst kaynak için güçlüdür; melena üst kaynak lehinedir; masif hematokezya şokla birlikteyse hızlı üst kaynak dışlanmalıdır.

2. İlk değerlendirme aynı anda yapılır: kan basıncı, nabız, ortostatik bulgu, mental durum, senkop, idrar çıkışı, soğuk terleme, periferik perfüzyon ve aspirasyon riski.

3. İlk güvenlik adımı: iki geniş damar yolu, monitörizasyon, oksijen gereksinimi, kan grubu/cross-match, seri hemoglobin ve gerekirse masif transfüzyon protokolü hazırlığıdır.

4. Masif hematemez, ensefalopati, bilinç bozukluğu, aktif kusma veya aspirasyon riski varsa endoskopi öncesi havayolu güvenliği/entübasyon değerlendirilir.

5. Siroz, portal hipertansiyon, asit, trombositopeni, bilinen varis veya ağır karaciğer hastalığı varsa varis kanaması olasılığı öne alınır; vazoaktif tedavi + antibiyotik geciktirilmez.

6. Peptik ülser, NSAİİ/aspirin, antikoagülan, önceki ülser kanaması, H. pylori, malignite, kusma atağı, büyük hiatal herni ve yatan hasta/stres ülseri öyküsü aynı turda sorgulanır.

7. Hemodinamik stabilizasyon sonrası varis dışı üst GİS kanamada özofagogastroduodenoskopi genellikle ilk 24 saat içinde planlanır; aktif/masif kanamada daha erken ve daha yüksek izlem düzeyinde yapılır.

8. Endoskopi sonrası karar lezyona göre verilir: peptik ülserde Forrest, variste band ligasyonu/varis algoritması, Dieulafoy/Mallory-Weiss/GAVE/malignitede lezyona özgü tedavi ve takip uygulanır.

Antikoagülan / Antiagregan Değerlendirmesi

Warfarin, direkt oral antikoagülan, heparin, aspirin, klopidogrel, prasugrel, tikagrelor ve NSAİİ kullanımı; son doz zamanı, endikasyon ve tromboz riskiyle birlikte yazılır.

Yaşamı tehdit eden kanamada antikoagülanın tersine çevrilmesi ajan, son doz, böbrek fonksiyonu, kanama şiddeti ve işlem gerekliliğine göre planlanır.

Aspirin primer koruma için kullanılıyorsa çoğu durumda kesilir; sekonder kardiyovasküler korumada kanama kontrolü sonrası erken yeniden başlama kardiyovasküler riskle birlikte değerlendirilir.

Çift antiagregan tedavide özellikle yakın stent/akut koroner sendrom öyküsü varsa kardiyolojiyle birlikte karar verilmelidir.

NSAİİ ilişkili ülser kanamasında NSAİİ mümkünse kesilir; zorunlu kullanımda gastroproteksiyon ve alternatif analjezi planı yapılır.

Ayırıcı Tanılar

Peptik ülser: en sık ciddi üst GİS kanama nedenlerinden biridir; NSAİİ/aspirin, H. pylori ve önceki ülser öyküsü özellikle sorgulanır.

Eroziv gastrit/duodenit ve eroziv özofajit: çoğu olguda medikal tedavi ön plandadır; fokal yüksek riskli stigma yoksa endoskopik hemostaz gerekmeyebilir.

Mallory-Weiss yırtığı: kusma/öğürme sonrası hematemez tipiktir; çoğu kendini sınırlar, aktif kanama veya yüksek risk stigmada klips/termal/injeksiyon tedavisi düşünülür.

Dieulafoy lezyonu: ülser olmadan büyük submukozal arter kanaması yapabilir; özellikle proksimal mide dikkatle incelenir, tedavi edilen alan tekrar kanama için işaretlenebilir.

Özofagus veya gastrik varis: siroz/portal hipertansiyon bulgusu varsa ayrı varis kanaması algoritması uygulanır; özofagus varisinde band ligasyonu, gastrik variste doku yapıştırıcı veya radyolojik seçenekler gündeme gelir.

Portal hipertansif gastropati ve GAVE: yaygın oozing/kronik anemi yapabilir; akut masif kanamada odaklı hemostazdan çok portal basınç, endoskopik ablasyon ve uzun dönem plan önemlidir.

Üst GİS malignitesi: büyük ülserovejetan kitle veya açıklanamayan ülser kanaması varsa biyopsi/evreleme planlanır; endoskopik tedavi çoğu zaman geçici hemostaz sağlar.

Cameron lezyonları: büyük hiatal hernide lineer erozyon/ülserler akut veya kronik kanama ve demir eksikliği yapabilir; PPI-demir ve dirençli olguda herni cerrahisi değerlendirilir.

Anjioektazi: yaşlı, böbrek hastalığı veya kardiyak komorbiditede düşünülür; argon plazma koagülasyon gibi endoskopik ablasyon seçenekleri kullanılır.

Hemobili/pankreatobiliyer kanama: ampulladan kan gelmesi, yakın karaciğer biyopsisi, ERCP, travma veya hepatobiliyer girişim öyküsü varsa akla gelir.

Endoskopi Zamanlaması ve Endoskopik Risk

Endoskopi hastanın başında değil, resüsitasyonla birlikte planlanır: hemodinamik stabilizasyon, havayolu güvenliği, kan hazırlığı ve deneyimli ekip koşulları sağlanır.

Varis dışı üst GİS kanamada özofagogastroduodenoskopi çoğu hastada ilk 24 saat içinde yapılır; devam eden hematemez, şok veya yoğun transfüzyon ihtiyacında daha erken endoskopi düşünülür.

Siroz/portal hipertansiyon ve aktif kanama şüphesinde endoskopi geciktirilmez; ancak vazoaktif tedavi ve antibiyotik endoskopiyi beklemeden başlanır.

Mide kanla doluysa seçilmiş hastada endoskopiden 30-90 dakika önce prokinetik düşünülebilir; görünüm yetersizse lavaj, pozisyonlama veya stabilize hastada 24 saat içinde tekrar endoskopi planlanabilir.

Peptik ülser görüldüğünde Forrest Yorumla düğmesiyle endoskopik stigma seçilir; sonuç hemostaz gereği, PPI yoğunluğu, yatış ve tekrar kanama izlemini önerir.

Forrest yalnız peptik ülser içindir; varis, malignite, Dieulafoy, Mallory-Weiss, GAVE veya anjioektazi için lezyona özgü karar verilir.

Endoskopi yapılamıyor, kanama sürüyor veya endoskopik tedavi başarısızsa BT anjiyografi, girişimsel radyoloji embolizasyonu ve cerrahi değerlendirme sırası klinik şiddete göre hızlandırılır.

Endoskopik Lezyon Tarifi / Tedaviye Bağlayan Bulgular

Peptik ülser: aktif kanama, görünür damar ve uygun yapışık pıhtı tedavi gerektirir; temiz taban veya düz pigmente leke düşük riskli kabul edilir.

Adheran pıhtı: pıhtı yıkama/kaldırma sonrası altta görünür damar veya aktif kanama varsa hemostaz yapılır; posterior duodenum veya küçük kurvatur gibi riskli lokalizasyonda deneyimli endoskopist gerekir.

Mallory-Weiss yırtığı: temiz taban ve kanama yoksa medikal izlem yeterli olabilir; aktif kanamada klips öncelikli, gerekirse enjeksiyon/termal veya band ligasyonu düşünülür.

Dieulafoy lezyonu: normal mukozadan çıkan görünür damar, pıhtı veya aralıklı masif kanama şeklinde olabilir; klips/termal/band/over-the-scope clip seçenekleri kullanılır ve alan tekrar kanama için işaretlenebilir.

Varis: özofagus varisinde band ligasyonu temel endoskopik tedavidir; gastrik variste doku yapıştırıcı, endoskopik/radyolojik seçenekler ve TIPS/BRTO değerlendirmesi gündeme gelir.

Malignite: oozing veya ülserovejetan kitlede endoskopik hemostaz çoğu zaman köprü tedavidir; biyopsi, evreleme, girişimsel radyoloji, radyoterapi veya cerrahi/onkoloji planı gerekir.

GAVE/anjioektazi: kronik kanama veya oozingde argon plazma koagülasyon gibi ablasyon seçenekleri düşünülür; tekrarlayan seans ve demir replasmanı gerekebilir.

Cameron lezyonu: büyük hiatal herninin diyafram seviyesinde lineer ülser/erozyonları aranır; PPI-demir tedavisi ve dirençli/tekrarlayan kanamada herni onarımı değerlendirilir.

İlk Laboratuvar ve Hazırlık

İlk kanlar: tam kan sayımı, hemoglobin/hematokrit, üre, kreatinin, elektrolitler, glukoz, karaciğer testleri, albümin, PT/INR ve aPTT birlikte istenir.

Kan hazırlığı: kan grubu ve cross-match erken yapılır; aktif/masif kanama veya şokta kan ürünü hazırlığı skor sonucunu beklemez.

Seri izlem: ilk hemoglobin akut kan kaybını düşük gösterebilir; vital bulgular, kanama devamı ve hemoglobin/hematokrit trendi birlikte yorumlanır.

Hipoperfüzyon/şok şüphesinde laktat ve kan gazı; ileri yaş, kardiyak hastalık, göğüs ağrısı veya iskemi bulgusunda EKG ve troponin eklenir.

Siroz/varis şüphesinde trombosit, INR, bilirubin, albümin, kreatinin/sodyum ve enfeksiyon taraması aynı anda değerlendirilir.

Ülser saptanırsa H. pylori testi planlanır; kanama hızlı üreaz testini yalancı negatif yapabileceği için negatif sonuç klinik şüphe yüksekse dışkı antijeni/üre nefes testiyle tekrar doğrulanır.

Nazogastrik aspirasyon/lavaj rutin tanı testi değildir; seçilmiş belirsiz olguda yardımcı olabilir, negatif aspirat üst GİS kanamayı dışlamaz.

Ne zaman düşünmeli?

Melena, hematemez, kahve telvesi kusma, açıklanamayan senkop/şok, üre yüksekliğiyle giden anemi veya masif hematokezya üst kaynak açısından değerlendirilir.

Kırılgan hasta, ileri yaş, kalp/böbrek/karaciğer hastalığı, antikoagülan/antiagregan kullanımı, siroz ve önceki ülser kanaması kötü seyir riskini artırır.

Hematokezya ile gelen hastada hemodinamik instabilite varsa hızlı üst kaynak dışlanmadan yalnız alt GİS kanama yoluna girilmez.

Yatış Endikasyonları

Hemodinamik instabilite, senkop, ortostatik hipotansiyon, şok veya devam eden aktif hematemez

Hızlı hemoglobin düşüşü, transfüzyon ihtiyacı, masif kanama veya kan ürünlerine rağmen stabil olmama

Siroz/portal hipertansiyon, varis kanaması şüphesi, koagülopati veya ağır karaciğer hastalığı

Antikoagülan/antiagregan kullanımı, ciddi kardiyak/renal/hepatik komorbidite, ileri yaş veya frajilite

Yüksek riskli endoskopik stigma: Forrest Ia/Ib/IIa, uygun IIb, aktif varis kanaması, malign kitle kanaması veya Dieulafoy

Güvenli ayaktan izlem, erken endoskopi erişimi veya tekrar başvuru koşulları yoksa düşük risk skoru tek başına taburculuk gerekçesi yapılmaz.

Başlıca Kaynaklar

• ACG (American College of Gastroenterology) Clinical Guideline: Upper Gastrointestinal and Ulcer Bleeding, 2021
• ESGE (European Society of Gastrointestinal Endoscopy) non-variceal upper gastrointestinal hemorrhage guideline, 2021
• AASLD Practice Guidance on risk stratification and management of portal hypertension and varices in cirrhosis, 2023
• Baveno VII consensus: vasoactive drugs should be started as soon as possible in suspected variceal bleeding and continued 2-5 days.
• International Consensus Group recommendations on non-variceal upper gastrointestinal bleeding
• Bu başlıktaki ilaç dozları, kullanım süreleri, kontrendikasyonlar ve takip aralıkları v1.0 öncesi güncel kılavuz ve kurum protokolü ile tekrar doğrulanmalıdır.
• Böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği, gebelik, ileri yaş, immünsüpresyon ve çoklu ilaç kullanımı olan hastalarda doz/ajan seçimi bireyselleştirilmelidir.
• Bu program klinik karar destek aracıdır; nihai karar hastayı değerlendiren hekime aittir.

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Aynı Kategoride

• Akut Karaciğer Yetmezliği
• Akut Kolanjit
• Alt GİS Kanama
• Gastrik Varis Kanaması