CNS GASTROClinical Navigation System

Ana sayfa › Klinik Rehber › Gebelikte GİS ve Karaciğer Hastalıkları

GENEL GASTROENTEROLOJI

Gebelikte GİS ve Karaciğer Hastalıkları

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı Yaklaşım

Ne zaman düşünmeli?

Gebede sarılık, kaşıntı, sağ üst kadran/epigastrik ağrı, persistan bulantı-kusma, hipertansiyon, proteinüri, trombosit düşüklüğü, INR yüksekliği veya açıklanamayan karaciğer test bozukluğu varsa gebelik ilişkili karaciğer hastalığı düşünülür.

Gebeliğe özgü ana tablolar zamana göre ayrılır: hiperemezis gravidarum çoğunlukla 1. trimester; gebeliğin intrahepatik kolestazı (GİK) 2-3. trimester; preeklampsi/HELLP 2-3. trimester ve postpartum; akut yağlı karaciğer çoğunlukla 3. trimester.

Gebelik dışı nedenler de unutulmaz: akut viral hepatit, safra taşı/koledok taşı-kolanjit, Budd-Chiari sendromu, DILI/toksik hepatit, otoimmün hepatit, Wilson hastalığı ve mevcut siroz/portal hipertansiyon.

Gebelikte normal değişen testler

ALT, AST, bilirubin, GGT, 5'-nükleotidaz ve protrombin zamanı normal gebelikte anlamlı yükselmez; bu testlerdeki yükselme fizyolojik kabul edilmemeli, etiyoloji aranmalıdır.

ALP plasental ve fetal kemik kaynaklı olarak özellikle 3. trimesterde 2-4 kata kadar yükselebilir; GGT normalse tek başına ALP yüksekliği hepatobiliyer hastalık anlamına gelmeyebilir.

Albümin, üre, ürik asit, hemoglobin ve total protein hemodilüsyonla azalabilir; lökosit, fibrinojen, trigliserit, kolesterol, transferrin ve alfa-fetoprotein artabilir.

USG gebelikte hepatobiliyer ilk görüntüleme yöntemidir; daha ileri değerlendirmede kontrastsız MR/MRCP kullanılabilir. BT veya direkt grafi, maternal yarar netse ve acil karar gerektiriyorsa uygun koruma ile tamamen dışlanmaz.

İki kritik tabloyu ayır

GİK: gebeliğin ikinci yarısında döküntüsüz kaşıntı, avuç içi/ayak tabanı tutulum eğilimi, gece artış ve total safra asidi yüksekliği ile düşünülür; doğumdan sonra kaşıntı ve biyokimya hızlı düzelmelidir.

HELLP: hemoliz, karaciğer enzim yüksekliği ve düşük trombosit birlikteliğidir; hipertansiyon/proteinüri olmayabilir, bu nedenle sağ üst kadran-epigastrik ağrı + trombosit düşüklüğü ciddiye alınır.

Gebelikte GİS hızlı karar soruları

Reflü/pirozis varsa önce alarm bulgusu sor: disfaji, odinofaji, GİS kanama, kilo kaybı, persistan kusma, demir eksikliği anemisi veya şiddetli göğüs ağrısı yoksa basamaklı semptom tedavisiyle başla.

Endoskopi gerekli mi? Elektif tarama/sürveyans gebelik sonrasına bırakılır; kanama, ciddi disfaji/odinofaji, obstrüksiyon, inatçı kusma-kilo kaybı veya malignite şüphesinde endoskopi gebelikte yapılabilir.

ERCP yapılır mı? Evet, kolanjit, obstrüktif koledok taşı veya biliyer pankreatitte devam eden obstrüksiyon gibi terapötik hedef varsa yapılır; yalnız tanısal amaçla ERCP seçilmez.

Stabil biliyer hastada sıralama: USG ilk testtir; kanal/dilatasyon sorusu sürüyorsa kontrastsız MRCP veya seçilmiş merkezde EUS ile haritala; drenaj/taş çıkarma gerekiyorsa ERCP terapötik basamaktır.

Hiperemezis gravidarum: ne zaman ayrı ele alınır?

Tanım: Hiperemezis gravidarum (HG), gebelikte bulantı-kusmanın ağır ucudur; genellikle 20. haftadan önce başlar, oral alımı bozar, günlük yaşamı belirgin etkiler ve sıklıkla kilo kaybı, dehidratasyon, elektrolit bozukluğu veya yatış gereksinimi ile seyreder.

Zamanlama: çoğu olgu 4-8. haftalarda başlar, 9. hafta civarı belirginleşir ve 16-20. haftalara doğru azalır. İlk kez 10-12. haftadan sonra başlayan, 20. haftadan sonra başlayan veya ateş/karın ağrısı/sarılık/nörolojik bulgu eşlik eden kusma HG kabul edilmeden önce başka tanılar dışlanır.

Ağırlaşma ipucu: pregebelik kilosunun >%5 kaybı, oral alamama, tekrarlayan başvuru, hipokalemi/hiponatremi/hipokloremik alkaloz, AKI, belirgin ketonüri, LFT yüksekliği, hematemez veya Wernicke bulguları yatış ve obstetrik değerlendirme gerektirir.

Ketonüri notu: ketonüri dehidratasyon ve açlığı destekleyebilir; ancak şiddeti tek başına keton düzeyiyle belirlemek doğru değildir, klinik ve laboratuvar birlikte yorumlanır.

Risk faktörleri: önceki gebelikte HG, çoğul veya molar gebelik, genç yaş/primigravida, aile öyküsü, hipertiroidi, diyabet, astım, migren, reflü/GİS hastalığı ve gebelik öncesi vitamin almama öyküsü sorgulanır.

Tanı

Tanı Yolu

İlk ayrım; gebelik haftası, kan basıncı, proteinüri, trombosit, hemoliz bulguları, INR, bilirubin, glukoz, kreatinin, safra asidi ve fetal durum üzerinden yapılır.

Temel panel: TKS-trombosit, AST/ALT, ALP/GGT, total-direkt bilirubin, INR/PT, fibrinojen, kreatinin, üre, elektrolit, glukoz, ürik asit, LDH, haptoglobin, periferik yayma ve idrar protein/kreatinin oranı.

Viral panel klinik bağlama göre genişletilir: HAV, HBV, HCV, HEV; ağır/fulminan seyir, gebelik, immünsüpresyon, lökopeni/trombositopeni veya mukokutanöz lezyonda HSV/VZV/CMV/EBV düşünülür.

Sağ üst kadran ağrısı, ateş, kolestaz veya safra yolu genişlemesi varsa USG ile taş-kolesistit-kolanjit aranır; gerekirse MRCP/EUS ile ERCP gereksinimi netleştirilir.

Asit, hepatomegali, sağ üst kadran ağrısı veya hiperkoagülabilite bağlamında Budd-Chiari için Doppler USG kritik tetkiktir.

GİK: tanı ve risk katmanı

Tanı, gebelikte döküntüsüz kaşıntı + artmış total safra asidi + başka kaşıntı/karaciğer hastalığı nedenlerinin dışlanması ile konur; biyopsi gerekmez.

Total safra asidi için birçok kaynakta >10 µmol/L tanıyı destekler; RCOG sınıflamasında hafif 19-39, orta 40-99, ağır ≥100 µmol/L kabul edilir. Açlık/tokluk ve laboratuvar üst sınırı birlikte yorumlanır.

Safra asidi ilk ve tek laboratuvar bozukluğu olabilir; kaşıntı varsa ve ilk sonuç normalse 1 hafta içinde LFT + total safra asidi tekrar edilir, semptom sürerse haftalık takip edilir.

Örnek pratikleri: açlık şart değildir; tokluk değerleri daha yüksek gelebilir. Numune oda sıcaklığında 1 gün, buzdolabında en fazla 3 gün bekletilmelidir.

AST/ALT hastaların çoğunda hafif-orta artar; ALT genellikle AST'den duyarlıdır. ALP gebeliğe bağlı yükselebileceği için tanıda tek başına güvenilir değildir; bilirubin genellikle <6 mg/dL kalır.

Fetal risk safra asidiyle artar; özellikle ≥40 µmol/L yakın obstetrik plan, ≥100 µmol/L yüksek riskli doğum zamanlaması görüşmesi gerektirir.

HELLP: tanı ve ayırıcı tanı

HELLP açılımı: Hemolysis, Elevated Liver Enzymes, Low Platelets; Türkçe karşılığı hemoliz, yükselmiş karaciğer enzimleri ve düşük trombosittir.

Tennessee yaklaşımı: hemoliz kanıtı + AST/ALT normal üst sınırın >2 katı + trombosit <100.000/µL birlikte aranır.

Hemoliz için periferik yaymada şistosit/burr cell, bilirubin >1.2 mg/dL, düşük haptoglobin veya LDH yüksekliği, kan kaybıyla açıklanmayan anemi destekleyicidir.

Kısmi HELLP tam tabloya ilerleyebilir; trombosit, AST/ALT, LDH, bilirubin, kreatinin ve koagülasyon trendi yakın izlenir.

PT/PTT ve fibrinojen HELLP'te genellikle normaldir; PT/PTT uzaması veya fibrinojen düşüklüğü DIC birlikteliğini düşündürür.

Ayırıcı tanı: preeklampsi + DIC, gebeliğin akut yağlı karaciğeri, TTP, gebelik ilişkili HUS, SLE/APS alevlenmesi, fulminan viral hepatit ve sepsis.

Tabloya göre ayırıcı tanı

Hiperemezis gravidarum: 4. haftadan itibaren başlayan ağır bulantı-kusma, yeme-içememe, dehidratasyon/ketozis ve günlük yaşamın belirgin etkilenmesi; çoğu olgu 18. haftaya kadar düzelir.

Gebeliğin intrahepatik kolestazı: gebeliğin ikinci yarısında kaşıntı ve safra asidi artışı; doğumla düzelme beklenir, sonraki gebeliklerde tekrarlama olasılığı yüksektir.

HELLP: hemoliz, karaciğer enzim yüksekliği ve düşük trombosit birlikteliği; hipertansiyon, proteinüri, sağ üst kadran/epigastrik ağrı, baş ağrısı veya görme bulguları eşlik edebilir.

Akut yağlı karaciğer: 3. trimesterde bulantı-kusma, karın ağrısı, hipoglisemi, koagülopati, AKI, ensefalopati veya laktat/asidoz ile gelir; Swansea kriterleri tanıyı destekler.

HEV: özellikle 3. trimesterde ağır/fulminan seyir riski nedeniyle akut hepatitte mutlaka akılda tutulur.

HSV hepatiti: sarılık belirgin olmayabilir; çok yüksek transaminaz, lökopeni/trombositopeni, koagülopati ve mukokutanöz lezyon varsa asiklovir geciktirilmez.

Hiperemezis Gravidarum: tanı ve şiddet

Tanı: gebelikle uyumlu erken başlangıçlı ağır bulantı-kusma + oral alım bozulması + kilo kaybı/dehidratasyon/elektrolit bozukluğu veya yatış gereksinimi birlikteliğiyle klinik konur; tek başına spesifik bir test yoktur.

PUQE: Pregnancy-Unique Quantification of Emesis and Nausea skorudur. Son 24 saatte bulantı süresi, kusma sayısı ve öğürme sayısı 1-5 puanlanır; toplam ≤6 hafif, 7-12 orta, ≥13 ağır kabul edilir.

İlk laboratuvar: TKS, üre/kreatinin, Na/K/Cl/Mg, glukoz, AST/ALT, bilirubin, ALP/GGT, TSH-serbest T4, tam idrar/keton, gerekirse kan gazı ve EKG istenir.

Karaciğer testleri: HG'de hafif-orta AST/ALT yüksekliği görülebilir; belirgin sarılık, INR yüksekliği, progresif bilirubin artışı, sağ üst kadran ağrısı, ateş veya hipertansiyon/proteinüri varsa tablo HG'ye bağlanmadan hepatobiliyer/obstetrik aciller araştırılır.

Görüntüleme: molar/çoğul gebelik ve fetal durum için obstetrik USG; karın ağrısı, ateş, kolestaz veya pankreatobilier şüphede batın USG ilk seçenektir.

Hiperemezis Gravidarum: ayırıcı tanı

Obstetrik: molar gebelik, çoğul gebelik, preeklampsi/HELLP, gebeliğin akut yağlı karaciğeri, gebeliğin intrahepatik kolestazı, over torsiyonu ve leiomyom dejenerasyonu düşünülür.

GİS/hepatobilier: gastroenterit, GERD/peptik ülser, kolesistit, koledok taşı-kolanjit, akut pankreatit, hepatit, apandisit, intestinal obstrüksiyon ve İBH alevlenmesi dışlanır.

Metabolik/endokrin: hipertiroidi, diyabetik ketoasidoz, Addison krizi, hiperkalsemi, üremi ve porfiri ağır/atipik kusmada akılda tutulur.

Nörolojik/vestibüler: baş ağrısı, fokal bulgu, görme bozukluğu, ataksi, nistagmus veya bilinç değişikliği varsa intrakraniyal patoloji, vestibüler hastalık ve Wernicke ensefalopatisi dışlanır.

İlaç/toksin: demir preparatları, opioidler, antibiyotikler, digoksin, kannabinoid kullanımı ve diğer ilaç intoleransları sorgulanır.

Başlıca Kaynaklar

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.

Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.

Uygulamada aç Planları gör

Aynı Kategoride

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com

© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.