Ana sayfa › Klinik Rehber › GİST / Gastrointestinal Stromal Tümör
GENEL GASTROENTEROLOJI
GİST / Gastrointestinal Stromal Tümör
Hızlı Yaklaşım
Ne zaman düşünmeli?
GİST, gastrointestinal sistemin en önemli mezenkimal/stromal tümörüdür; çoğu olguda KIT veya PDGFRA tirozin kinaz yolakları tedavi kararını belirler.
Endoskopide subepitelyal kitle, BT/MR'de mide-bağırsak duvarından kaynaklanan kitle, açıklanamayan GİS kanama, demir eksikliği anemisi, erken doyma, karın ağrısı, obstrüksiyon veya metastatik karaciğer/periton lezyonu varsa düşünülür.
En sık mide, ikinci sıklıkta ince bağırsak yerleşimlidir; özofagus, kolon, rektum, omentum, mezenter ve retroperiton daha nadirdir.
Hasta özelinde karar gastroenteroloji, cerrahi, tıbbi onkoloji, radyoloji ve patoloji konseyinde verilmelidir.
GİST Şüphesinde 60 Saniyelik Rota
GİST şüphesi → tanı → tedavi rotası
1Şüpheyi yakala
Subepitelyal kitle, negatif endoskopilere rağmen süren kanama/demir eksikliği, batın içi kitle, erken doyma veya obstrüksiyon varsa GİST ayırıcı tanıya alınır.
Aktif kanama, perforasyon, obstrüksiyon, tümör rüptürü veya ağır anemi varsa önce acil stabilizasyon ve yatış planlanır.
2Ön evreleme yap
Primer lezyon ve metastaz için kontrastlı batın-pelvis BT istenir; karaciğer, pelvis/rektum veya cerrahi plan belirsizse MR eklenir.
Mide/duodenum submukozal lezyonda üst GİS endoskopisi + EUS, kolon/rektumda kolonoskopi + rektal EUS/pelvik MR, ince bağırsakta kapsül/enteroskopi seçilir.
3Rezektabl ve düşük morbiditeli mi?
Evet: GİST güçlü düşünülüyor, kitle güvenle çıkarılabiliyor ve cerrahi morbidite kabul edilebilirse doğrudan cerrahi düşünülebilir.
Hayır: metastatik, unrezektabl, sınırda rezektabl, neoadjuvan tedavi adayı veya ayırıcı tanı belirsizse biyopsi + mutasyon analizi gerekir.
4Patoloji + mutasyonu netleştir
Patoloji raporunda morfoloji, KIT/CD117, DOG1/ANO1, CD34, ayırıcı tanı belirteçleri, mitotik indeks, boyut, lokalizasyon, rüptür ve cerrahi sınır yazılmalıdır.
Moleküler testte KIT, PDGFRA özellikle D842V, gerekiyorsa SDHB/SDH, NF1, BRAF, NTRK/FGFR füzyonları değerlendirilir.
5Tedaviyi sınıfa göre seç
Lokalize rezektabl GİST: cerrahi rezeksiyon → patoloji + mutasyon + risk sınıflaması → düşük riskte izlem, yüksek riskte imatinibe duyarlı mutasyonda genellikle 3 yıl adjuvan imatinib.
Sınırda rezektabl/morbid cerrahi riski: biyopsi + mutasyon → duyarlı mutasyon varsa neoadjuvan imatinib → yanıt sonrası cerrahi → risk/adjuvan plan.
Metastatik/unrezektabl/nüks: moleküler test zorunlu; KIT/PDGFRA duyarlı çoğu olguda imatinib, PDGFRA D842V'de avapritinib, progresyonda sunitinib → regorafenib → ripretinib/klinik çalışma.
Tanı
Tanım ve Klinik Çerçeve
GİST tanısı tek bir testle değil; klinik bağlam, görüntüleme, endoskopi/EUS, morfoloji, immünohistokimya ve moleküler analiz birlikte değerlendirilerek konur.
Klinik tablo asemptomatik tesadüfi kitle, GİS kanama, demir eksikliği anemisi, karın ağrısı, erken doyma, bulantı-kusma, obstrüksiyon veya metastatik hastalık olabilir.
Lenf nodu metastazı tipik KIT/PDGFRA-mutant GİST'te nadirdir; SDH-defisiyent GİST'te nodal tutulum daha sık olabilir.
İlk Klinik ve Laboratuvar Değerlendirme
Semptom, kanama, obstrüksiyon, performans durumu, komorbidite, önceki cerrahi ve ilaç kullanımı sorgulanır.
Temel laboratuvar: tam kan sayımı, ferritin-demir çalışmaları, üre/kreatinin, elektrolitler, AST/ALT/ALP/GGT/bilirubin, albümin ve koagülasyon profili.
TKI başlanacak hastada bazal tam kan sayımı, karaciğer-böbrek fonksiyonları, ilaç etkileşimi, gebelik/kontrasepsiyon ve seçilmiş ajana göre kardiyak/tiroid değerlendirme planlanır.
Endoskopik Tetkik Seçimi
Lezyon yerine göre pratik endoskopik yaklaşım
| Şüpheli bölge | İlk yaklaşım | Tanı notu |
|---|---|---|
| Özofagus, mide, duodenum | Üst GİS endoskopisi. | Submukozal görünüm varsa yüzeyel biyopsi yalancı negatif olabilir. |
| Mide/duodenum submukozal kitle | EUS; gerekiyorsa EUS eşliğinde biyopsi. | Tabaka, boyut, sınır, ülserasyon, kistik alan ve düzensiz kontur yazılır. |
| Jejunum/ileum | Kapsül endoskopi; gerekirse çift balon enteroskopi. | Kanama kaynağı veya ince bağırsak kitlesi araştırılır. |
| Kolon/rektum | Kolonoskopi, rektal muayene, rektal EUS veya pelvik MR. | Rektal GİST'te cerrahi morbidite yüksek olabileceği için neoadjuvan karar erken düşünülür. |
Görüntüleme ve Evreleme
Kontrastlı batın-pelvis BT, primer lezyonu değerlendirmek, metastaz aramak ve cerrahi plan yapmak için ana görüntüleme yöntemidir.
Karaciğer metastazı şüphesi, rektal/pelvik yerleşim veya cerrahi plan belirsizliğinde MR yararlıdır.
PET/BT rutin tanı aracı değildir; TKI tedavisine erken metabolik yanıtı göstermek veya BT/MR ile yanıt belirsizse seçilmiş olguda tamamlayıcı olabilir.
Metastaz en sık karaciğer, periton ve omentumda aranır; akciğer/kemik rutin ilk odak değildir ancak klinik bağlama göre değerlendirilir.
Biyopsi Kararı
Biyopsi gerekir: metastatik/nüks hastalık, unrezektabl veya sınırda rezektabl hastalık, neoadjuvan imatinib planı, görüntüleme tipik değilse veya lenfoma/sarkom/schwannom/leiomyom-karsinom ayırıcı tanısı varsa.
Biyopsi atlanabilir: GİST güçlü düşünülüyor, kitle güvenle çıkarılabiliyor ve cerrahi morbidite kabul edilebilir düzeydeyse.
Biyopside kanama, tümör rüptürü ve peritoneal ekim riski göz önünde bulundurulur; uygun olguda perkütan biyopsi yerine EUS eşliğinde örnekleme tercih edilebilir.
Biyopsi yapılacaksa patolojiye GİST şüphesi, lezyon yeri, boyut ve tedavi planı mutlaka bildirilir.
Tanı Netleştirme / Kriterler
Morfoloji: iğsi hücreli tip en sık; epiteloid ve mikst tip de görülebilir.
Tek başına morfoloji yeterli değildir; leiomyom, leiomyosarkom, schwannom, inflamatuvar myofibroblastik tümör, sarkomatoid karsinom ve metastazlardan ayrım gerekir.
İmmünohistokimya: KIT/CD117 ve DOG1/ANO1 temel belirteçlerdir; CD34 destekleyici olabilir; SMA/desmin/S100/SDHB ayırıcı tanı ve alt tip için kullanılır.
Moleküler analiz tanıyı güçlendirir ve tedaviyi belirler; KIT exon 11/9/13/17, PDGFRA exon 18-D842V, SDH-defisiyent, NF1 ilişkili ve nadir BRAF/NTRK/FGFR değişiklikleri aranır.
Tanı raporu tümör boyutu, lokalizasyon, mitotik indeks, rüptür, cerrahi sınır, immünohistokimya ve mutasyon sonucuyla tamamlanmadan tedavi kararı eksik kalır.
Yaygınlık ve Risk Sınıflaması
Lokalize rezektabl GİST: uzak metastaz yoktur, tümör güvenle çıkarılabilir.
Sınırda rezektabl/lokal ileri GİST: cerrahi mümkün olabilir ama total gastrektomi, abdominoperineal rezeksiyon veya multiviseral rezeksiyon gibi yüksek morbidite riski vardır.
Unrezektabl GİST: başlangıçta güvenli ve tam cerrahi mümkün değildir.
Metastatik/nüks GİST: en sık karaciğer, periton veya omentum tutulur.
Nüks riskini belirleyen ana faktörler: tümör boyutu, mitotik indeks, tümör yeri, tümör rüptürü/perforasyon, rezeksiyon sınırı ve moleküler tiptir.
Pratik '5'ler' yaklaşımı: mide GİST'te >5 cm ve >5 mitoz/50 HPF orta-yüksek risk lehinedir; mide dışı GİST'te >5 cm veya >5 mitoz/50 HPF orta-yüksek risk lehine kabul edilir.
Başlıca Kaynaklar
- NCI PDQ: Gastrointestinal Stromal Tumors Treatment, Health Professional Version. https://www.cancer.gov/types/soft-tissue-sarcoma/hp/gist-treatment-pdq
- British Sarcoma Group clinical practice guideline: Gastrointestinal stromal tumour (GIST), 2024. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11723931/
- ESMO-EURACAN-GENTURIS Clinical Practice Guideline for GIST, 2022. https://doi.org/10.1016/j.annonc.2021.09.005
- GİST tedavi kararları, ilaç dozları ve takip aralıkları tıbbi onkoloji konseyi, güncel kılavuz, prospektüs ve kurum protokolüyle doğrulanmalıdır.
Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.
Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.
Uygulamada aç Planları görAynı Kategoride
Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.
Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com
© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.