Ana sayfa › Klinik Rehber › C. difficile Enfeksiyonu / Antibiyotik Sonrası Diare

ALT GİS / IBD

C. difficile Enfeksiyonu / Antibiyotik Sonrası Diare

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Hızlı Yaklaşım

Ne zaman düşünmeli?

Antibiyotik sonrası her ishal CDI değildir; önce 24 saatte ≥3 şekilsiz/sulu dışkı, laksatif/enteral beslenme açıklaması ve kolit bulgusu birlikte sorgulanır.

CDI lehine: son 8-12 haftada antibiyotik, hastane/uzun bakım merkezi teması, ileri yaş, PPI, immünsüpresyon, IBD, karın krampı, ateş, lökositoz, kreatinin artışı veya hipoalbüminemi.

CDI dışı antibiyotik ilişkili diare çoğu kez hafif-orta, ateşsiz, kolit bulgusu olmadan seyreder ve sorumlu antibiyotik kesilince/daraltılınca düzelir.

Acil uyarı: hipotansiyon/şok, ileus, toksik megakolon, peritonit, laktat/asidoz, AKI, WBC çok yüksekliği veya belirgin distansiyon varsa fulminan CDI kabul edilip yatış-yoğun bakım/cerrahi eşiği düşürülür.

Asemptomatik hastada, şekilli dışkıda veya test-of-cure amacıyla CDI testi yapılmaz; pozitif NAAT tek başına kolonizasyonu da gösterebilir.

Tanı

Tanım / İlk Ayrım

CDI, toksijenik Clostridioides difficile varlığı ile uyumlu klinik ishal/kolit tablosunun birlikte bulunmasıdır; laboratuvar pozitifliği tek başına hastalık değildir.

AAD, antibiyotik ilişkili diaredir; çoğu olguda spesifik patojen saptanmaz ve mikrobiyota/fekal metabolom değişikliği, safra asidi metabolizması, osmotik yük veya motilite etkisiyle oluşur.

AAD içinde CDI oranı azdır ama komplikasyon potansiyeli yüksek olduğu için ateş, kolit, lökositoz, AKI veya sağlık bakımı teması olan hastada aktif aranmalıdır.

Klindamisin, sefalosporinler, florokinolonlar, geniş spektrum penisilin/beta-laktam kombinasyonları CDI riskini artırır; amoksisilin-klavulanat, ampisilin ve bazı sefalosporinler CDI dışı AAD de yapabilir.

CDI dışı nadir nedenler: Klebsiella oxytoca ilişkili sağ kolon hemorajik kolit, Clostridium perfringens tip A, Salmonella, Staphylococcus aureus, eritromisin benzeri motilin etkisi ve ilaç alerjisi.

Antibiyotik Sonrası Diare: CDI mı Değil mi?

Test Öncesi Karar

Test et: 24 saatte ≥3 şekilsiz/sulu dışkı + açıklayıcı laksatif yoksa ve antibiyotik/sağlık bakımı teması, IBD alevlenmesi, immünsüpresyon veya kolit bulgusu varsa.

Test etme: asemptomatik hasta, şekilli dışkı, yalnız kolonizasyon taraması, tedavi sonrası kontrol veya son 7 gün içinde aynı epizodda tekrarlayan test.

Laksatif, enteral beslenme, magnezyum, kemoterapi, metformin, kolşisin, akut gastroenterit ve IBD alevlenmesi aynı anda gözden geçirilir; test kararı klinik tabloyla verilir.

İleus/fulminan kolitte dışkı alınamıyorsa görüntüleme, rektal örnek/kurum laboratuvar protokolü ve ampirik tedavi kararı geciktirilmez.

Pozitif test yalnız klinik ishal/kolit varsa tedavi kararına dönüşür; kolonizasyonu tedavi etmek hastaya fayda sağlamaz.

Test Algoritması

En temiz yaklaşım çok basamaklı algoritmadır: GDH antijen + toksin A/B EIA birlikte çalışılır; uyumsuz sonuçta NAAT/PCR ile toksijenik suş geni araştırılır.

GDH antijeni C. difficile varlığını tarar; toksijenik olup olmadığını ve aktif toksin üretimini tek başına söylemez.

Toksin A/B EIA, dışkıda C. difficile toksin A ve/veya toksin B varlığını gösterir; semptomlu hastada pozitifliği klinik hastalık lehine en güçlü pratik sinyaldir.

Toksin A/B negatifliği aktif CDI olasılığını azaltır ama testi tek başına tamamen dışlatmaz; duyarlılık sınırlı olduğu için GDH/NAAT ve klinik tabloyla birlikte okunur.

NAAT/PCR toksin genlerini gösterir; çok duyarlıdır, fakat canlı toksin üretimini kanıtlamaz. Bu nedenle NAAT pozitifliği tek başına kolonizasyonu da yakalayabilir.

GDH negatif + toksin A/B negatif: CDI olasılığı düşüktür; klinik çok güçlü değilse laksatif, ilaç, enteral beslenme, viral/bakteriyel ishal, IBD alevlenmesi ve diğer nedenler aranır.

GDH pozitif + toksin A/B pozitif: 24 saatte ≥3 şekilsiz dışkısı olan semptomlu hastada CDI güçlüdür; şiddeti sınıfla, izolasyon ve hedef tedaviye geç.

GDH pozitif + toksin A/B negatif + NAAT pozitif: toksijenik C. difficile kolonizasyonu, erken CDI veya düşük toksin düzeyi olabilir; tedavi kararı dışkı sayısı, ateş, WBC, kreatinin, karın bulgusu, BT/endoskopi bulgusu ve alternatif açıklamalarla verilir.

GDH pozitif + toksin A/B negatif + NAAT negatif: toksijenik CDI beklenmez; genellikle CDI tedavisi verilmez, başka neden araştırılır.

Toksin pozitif ama GDH negatif gibi uyumsuz/nadir sonuçta örnek-laboratuvar hatası, test tekrarı veya alternatif algoritma laboratuvar/enfeksiyon hastalıklarıyla doğrulanır; ağır klinikte tedavi geciktirilmez.

Tedavi yanıtı için kontrol testi yapılmaz; toksin/NAAT pozitifliği klinik düzelmeden sonra sürebilir.

İlk Tetkikler

Tam kan sayımı: lökosit ve nötrofili şiddet sınıflaması ve fulminan risk için kullanılır.

Üre, kreatinin, sodyum, potasyum, magnezyum ve bikarbonat: dehidratasyon, AKI ve elektrolit bozukluğu için.

Albümin ve CRP seçilmiş/ağır hastada prognoz ve kolit şiddetini destekler.

Laktat ve kan gazı: sepsis, hipotansiyon, şok, ciddi ağrı/distansiyon, toksik megakolon veya fulminan kolit şüphesinde.

Kan kültürü: ateş, sepsis, şok veya immünsüpresyonda.

Abdomen BT: toksik megakolon, ileus, perforasyon, peritonit, belirgin distansiyon, akut batın veya tanı belirsiz ağır kolitte.

Endoskopi rutin tanı testi değildir; psödomembran şüphesi, alternatif tanı, IBD/CMV/iskemi ayrımı veya test yapılamayan seçilmiş olguda düşünülür.

Şiddet Sınıflaması

Non-severe CDI: WBC ≤15.000/mm³ ve kreatinin <1.5 mg/dL; sistemik toksisite yoktur.

Severe CDI: WBC >15.000/mm³ veya kreatinin ≥1.5 mg/dL; yaşlı/komorbid hastada daha düşük eşikte yatış düşünülür.

Fulminan CDI: hipotansiyon, şok, ileus, toksik megakolon, peritonit, laktat/asidoz, organ yetmezliği veya ciddi sistemik toksisite.

Fulminan hastada test sonucu beklenirken tedavi, izolasyon, görüntüleme, cerrahi ve yoğun bakım değerlendirmesi birlikte başlatılır.

Rekürrens riski yüksek hasta: yaş ≥65, önceki CDI, ağır CDI, immünsüpresyon, kronik böbrek hastalığı, IBD, devam eden antibiyotik ihtiyacı veya 027/hipervirülan suş şüphesi.

Yatış Endikasyonları

Severe CDI, fulminan CDI veya hızlı klinik kötüleşme.

Hipotansiyon, şok, laktat yüksekliği, sepsis, bilinç değişikliği veya organ yetmezliği.

İleus, toksik megakolon, peritonit, perforasyon veya belirgin abdominal distansiyon.

Oral alamama, ağır dehidratasyon, AKI, ciddi elektrolit bozukluğu veya yakın izlem ihtiyacı.

İleri yaş/frailty, immünsüpresyon, IBD, siroz, ciddi komorbidite veya güvenli ev takibi olmaması.

Cerrahi, enfeksiyon hastalıkları, gastroenteroloji veya yoğun bakım değerlendirmesi gerektiren hasta.

Başlıca Kaynaklar

• IDSA/SHEA Focused Update on Management of Clostridioides difficile Infection in Adults, 2021. https://www.idsociety.org/practice-guideline/clostridioides-difficile-2021-focused-update/
• Kelly CR, Fischer M, Allegretti JR, et al. ACG Clinical Guidelines: Prevention, Diagnosis, and Treatment of Clostridioides difficile Infections. Am J Gastroenterol. 2021;116(6):1124-1147. https://doi.org/10.14309/ajg.0000000000001278
• CDC Clinical Guidance for C. diff Infection. https://www.cdc.gov/c-diff/hcp/clinical-guidance/index.html
• CDC C. diff Infection Control Guidance. https://www.cdc.gov/c-diff/hcp/infection-control/index.html
• Kullanıcı tarafından sağlanan antibiyotik ilişkili diare ve C. difficile metni.

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Aynı Kategoride

• Akut İshal / Akut Gastroenterit
• Crohn Hastalığı
• Hemoroidal Hastalık
• Kronik İshal
• Ülseratif Kolit
• Divertikülozis Koli / Divertiküler Hastalık
• Anal Fissür / Perianal Apse-Fistül