Ana sayfa › Klinik Rehber › Ülseratif Kolit
ALT GİS / IBD
Ülseratif Kolit
Hızlı Yaklaşım
Tanım / Klinik Çerçeve
Ülseratif kolit; rektumdan başlayıp proksimale doğru kesintisiz yayılım gösterebilen, kolon mukozası ağırlıklı kronik inflamatuvar bağırsak hastalığıdır.
Tipik yakınmalar kanlı-mukuslu diyare, ani dışkılama hissi, tenesmus, rektal kanama ve alt kadran karın ağrısıdır; proktitte diyare olmayabilir ve kabızlık baskın olabilir.
Hastalık yayılımı zaman içinde değişebilir; proktit sol kolite, sol kolit pankolite ilerleyebilir veya tedaviyle daha sınırlı fenotipe dönebilir.
Hızlı Karar
Tanı yalnız semptomla konmaz; klinik tablo, dışkı/enfeksiyon dışlama, laboratuvar, ileokolonoskopi ve biyopsi birlikte değerlendirilir.
Her hastada tutulum yeri ve aktivite şiddeti aynı anda yazılmalıdır; tedavi seçimi yayılım, şiddet, önceki tedavi yanıtı, steroid bağımlılığı ve ekstra-intestinal tutulumla belirlenir.
Günde 6 veya daha fazla kanlı dışkılama ve sistemik toksisite bulgusu varsa akut şiddetli ÜK kabul edilir; hasta yatırılır, enfeksiyon dışlanır, IV steroid ve erken cerrahi bilgilendirme planlanır.
Tanı
Klinik / Fenotip
Rektal kanama ÜK için karakteristiktir; dışkıyla karışık kan, mukus, sadece kan şeklinde dışkılama, tenesmus ve acil defekasyon hissi sorgulanır.
Karın ağrısı genellikle alt abdomen veya sol alt kadrandadır; ateş, kilo kaybı, halsizlik, anemi bulgusu, eklem-göz-cilt yakınmaları ve hepatobiliyer bulgular eşlik edebilir.
Perianal apse/fistül, belirgin ince bağırsak tutulumu, skip lezyon ve transmural komplikasyon Crohn hastalığı lehine düşünülür; ÜK'de terminal ileum tutulumu ancak backwash ileit şeklinde olabilir.
Ekstra-intestinal bulgular: aftöz stomatit, eritema nodozum, piyoderma gangrenozum, üveit/episklerit, periferik artropati, sakroileit, primer sklerozan kolanjit ve tromboembolik eğilim.
Aile öyküsü, sigara durumu, NSAİİ/antibiyotik kullanımı, enterik enfeksiyon öyküsü ve önceki atak tedavileri nüks riskini ve ayırıcı tanıyı etkiler.
Tetkik / Tanıyı Netleştirme
İlk değerlendirme: tam kan sayımı, CRP, albumin, elektrolitler, kreatinin, karaciğer testleri, ferritin/demir çalışmaları ve aktif kanama varsa koagülasyon parametreleri istenir.
Enfeksiyon dışlama: dışkı kültürü, C. difficile toksin/NAAT, parazit/amebiyaz riski ve seyahat/antibiyotik öyküsüne göre ek testler planlanır.
Fekal kalprotektin aktiviteyi ve nüksü destekler; 250 mikrogram/g üzerinde aktif inflamasyon/nüks lehine, 50 mikrogram/g altında remisyon lehine yorumlanır.
Tanı için ileokolonoskopi ve çoklu biyopsi esastır; akut şiddetli tabloda tam kolonoskopi yerine hazırlıksız veya minimal hazırlıklı fleksibl sigmoidoskopi tercih edilir.
Tedaviye dirençli veya ağır atakta CMV koliti için biyopsi, immünohistokimya ve PCR düşünülür; biyolojik veya JAK inhibitörü öncesi enfeksiyon ve bağışıklama güvenliği ayrıca tamamlanır.
BT/MR görüntüleme rutin tanı testi değildir; toksik megakolon, perforasyon, apse, şiddetli karın ağrısı, Crohn ayırımı veya cerrahi komplikasyon şüphesinde kullanılır.
Biyopsi / Patoloji Raporunu Okuma
ÜK tanısı patolojiyle desteklenir ama tek biyopsi cümlesiyle konmaz; klinik, enfeksiyon dışlama, endoskopik yayılım ve segment biyopsileri birlikte okunur.
ÜK lehine patoloji ipuçları
| Rapor ifadesi | Klinik anlamı | Doktor ne yapar? |
|---|---|---|
| Kronik aktif kolit/proktit | Kronisite + aktivite IBD lehinedir; aktivite nötrofil, kriptit, kript apsesi ve erozyon/ülserle ifade edilir. | Yayılımı endoskopik segmentlerle eşleştir; aktivite tedavi şiddeti ve takip hedefiyle birlikte yazılır. |
| Kript mimari bozulması, kript dallanması/kısalması, bazal plazmasitoz | Kronik mukozal hasarı gösterir; erken ÜK'de bazal plazmasitoz özellikle destekleyici olabilir. | Akut enfeksiyöz kolitten ayrımda kronisite bulgularını arar; kronisite yoksa enfeksiyon/ilaç/iskemi yeniden değerlendirilir. |
| Diffüz, yüzeyel, mukozal ağırlıklı inflamasyon | ÜK paternini destekler; rektumdan proksimale kesintisiz yayılım beklenir. | Segment raporlarını endoskopiyle karşılaştır; tedavi almış hastada yamalı iyileşme olabileceğini unutma. |
| Granülom yok / kript rüptürüne bağlı granülom | ÜK'de gerçek epiteloid granülom beklenmez; kript rüptürü çevresi granülom Crohn anlamına gelmeyebilir. | Kript rüptürüyle ilişkili olmayan granülom varsa Crohn, enfeksiyon, TB/Yersinia ve sarkoidoz açısından yeniden değerlendir. |
| Backwash ileit uyumlu hafif terminal ileit | Pankolit zemininde hafif yüzeyel ileit ÜK ile uyumlu olabilir. | Derin ülser, striktür, fistül veya segmental ileit varsa Crohn lehine yeniden düşün. |
Patoloji 'akut self-limited kolit/enfeksiyöz kolit lehine' diyorsa ve kronisite yoksa ÜK tanısı acele sabitlenmez; dışkı testleri, klinik seyir ve gerekirse tekrar biyopsi planlanır.
Ağır veya steroid-refrakter kolitte CMV için histoloji, immünohistokimya ve gerekirse doku PCR istenir; yalnız kan CMV PCR negatifliği kolonik CMV'yi her zaman dışlamaz.
Displazi raporu düşük dereceli, yüksek dereceli veya indefinite for dysplasia şeklinde gelirse aktif inflamasyon etkisi, örnek kalitesi ve lezyonun görünür/görünmez olması deneyimli gastrointestinal patolog ve yüksek kaliteli kromendoskopi ile doğrulanır.
Patoloji raporunda 'indefinite for dysplasia' varsa önce inflamasyon kontrol edilir; sonra hedefli tekrar değerlendirme yapılır, doğrudan kanser/displazi kararı gibi okunmaz.
Patoloji sonucu tedavi kararına çevrilirken üç soru sorulur: aktif inflamasyon var mı, kronik IBD lehine bulgu var mı, enfeksiyon/CMV/displazi gibi tedaviyi değiştiren ek bulgu var mı?
Tanıda Mutlaka Belirt
Tanı ifadesi yalnız 'ÜK' olmamalıdır; yayılım, aktivite, komplikasyon, enfeksiyon dışlama ve önceki tedavi yanıtı birlikte yazılır.
Montreal yayılımı: E1 proktit, E2 sol kolit, E3 yaygın kolit/pankolit; güncel en proksimal tutulum raporda belirtilir.
Şiddet: dışkılama sayısı, kanama, ateş, nabız, Hb, CRP/ESR, albümin, endoskopik Mayo ve gerekirse Truelove-Witts ile yazılır.
Ağır atakta endoskopi raporu CMV biyopsisi, ülser derinliği, spontan kanama, toksik megakolon/perforasyon riski ve Crohn lehine bulguları içermelidir.
Tedavi geçmişi: 5-ASA uyumu, rektal tedavi kullanımı, steroid yanıtı/bağımlılığı, biyolojik/JAK/S1P/IL-23 maruziyeti, ilaç düzeyi/antikor ve cerrahi öykü belirtilir.
Risk alanları: PSC, ailede kolorektal kanser, önceki displazi, psödopolip, striktür, uzun süreli yaygın kolit ve tromboz riski ayrıca not edilir.
Yayılım / Montreal Sınıflaması
E1 proktit: tutulum rektumla sınırlıdır; topikal tedavi belirleyici olur.
E2 sol kolit: tutulum splenik fleksuraya kadar uzanır; oral ve rektal 5-ASA kombinasyonu çoğu hafif-orta olguda temeldir.
E3 yaygın kolit/pankolit: tutulum splenik fleksuranın proksimaline uzanır; sistemik inflamasyon, kolektomi ve kolorektal kanser riski daha yüksektir.
Tutulumun güncel sınırı tedavi seçimi, rektal tedavi gerekliliği ve sürveyans zamanlaması için raporda net yazılmalıdır.
PSC eşlik ediyorsa kolorektal kanser riski artar; tanı anından itibaren sürveyans yaklaşımı ayrı planlanır.
Aktivite / Şiddet
Truelove-Witts Değerlendir düğmesi akut şiddetli ÜK eşiğini yakalamak için kullanılır; skor değildir, yatış gerektiren acil tabloyu ayırır.
Akut şiddetli ÜK tanımı: günde ≥6 kanlı dışkılama + ateş >37.8 C, nabız >90/dk, Hb <10.5 g/dL veya ESR/CRP yüksekliği kriterlerinden en az biri.
Mayo Hesapla düğmesi aktiviteyi ortak dille ifade eder; dışkılama, rektal kanama, endoskopik görünüm ve hekimin global değerlendirmesini 0-3 puanlar.
Parsiyel Mayo endoskopi olmadan poliklinik ve tedavi yanıtında kullanılır; total Mayo için endoskopik alt skor gerekir.
Endoskopik Mayo 3, derin ülser, spontan kanama veya ağır frajilite varsa CMV, toksik megakolon, kurtarma tedavisi ve cerrahi eşiği açısından daha dikkatli olunmalıdır.
ASÜK'te 72. saat Oxford karar noktasıdır: dışkılama >8/gün veya dışkılama 3-8/gün + CRP >45 mg/L ise steroid başarısızlığı/kolektomi riski yüksektir.
Klinik karar tek skora bağlanmaz; vital bulgular, hidrasyon, karın muayenesi, CRP-albümin, dışkı/enfeksiyon testleri, endoskopi ve görüntüleme birlikte okunur.
Ayırıcı Tanı
Enfeksiyöz kolit: Salmonella, Shigella, Campylobacter, Yersinia, EHEC, C. difficile, amebiyaz ve CMV klinik bağlama göre dışlanır.
Crohn koliti, iskemik kolit, radyasyon koliti, ilaç ilişkili kolit, mikroskopik kolit ve malignite ayırıcı tanıda düşünülür.
Ani başlangıç, belirgin riskli gıda/seyahat, ateşli salgın öyküsü veya antibiyotik sonrası tablo enfeksiyon lehine uyarıcıdır.
Yaşlı hastada ani sol taraflı ağrı-kanama, vasküler risk ve segmental tutulum iskemik koliti öne çıkarır.
Gözden Kaçırılmaması Gerekenler
Yeni veya ağır alevlenmede C. difficile mutlaka düşünülür; yalnız PCR pozitifliği kolonizasyon olabilir, klinik ve toksin algoritmasıyla yorumlanır.
Steroid/immünsüpresyon alan veya steroid-refrakter ağır kolitte CMV biyopsi ve immünohistokimya/PCR ile aranmalıdır.
Perianal fistül, belirgin skip lezyon, derin lineer ülser, ince barsak tutulumu veya striktür varsa Crohn koliti yeniden değerlendirilir.
Toksik megakolon bulguları: distansiyon, şiddetli ağrı, ateş-taşikardi, lökositoz, elektrolit bozukluğu ve kolon çapında artış; antidiaretik/opioid verilmez.
Akut şiddetli ÜK'de venöz tromboemboli riski yüksektir; rektal kanama var diye DMAH profilaksisi otomatik atlanmaz.
Sadece proktitte kabızlık baskın olabilir; kanama/tenesmus var ama ishal yok diye ÜK dışlanmaz.
Başlıca Kaynaklar
- Gastrointestinal Sistem Hastalıklarında Yeni Ne Var 2022: Ülseratif kolite genel bakış ve immünmodülatör tedaviye yanıtsız ülseratif kolitte tedavi yönetimi.
- ECCO Guidelines on Therapeutics in Ulcerative Colitis: Medical Treatment, 2022. https://academic.oup.com/ecco-jcc/article/16/1/2/6390052
- ECCO Guidelines on Therapeutics in Ulcerative Colitis: Surgical Treatment, 2022. https://academic.oup.com/ecco-jcc/article/16/2/179/6390023
- AGA Living Clinical Practice Guideline on Pharmacological Management of Moderate-to-Severe Ulcerative Colitis, 2024. https://gastro.org/clinical-guidance/living-guideline-for-moderate-to-severe-ulcerative-colitis/
- ECCO Guidelines on the Prevention, Diagnosis, and Management of Infections in Inflammatory Bowel Disease, 2021. https://academic.oup.com/ecco-jcc/article/15/6/879/6175313
- ACG Clinical Guideline Update: Preventive Care in Inflammatory Bowel Disease, 2025. https://journals.lww.com/ajg/fulltext/2025/07000/acg_clinical_guideline_update__preventive_care_in.15.aspx
- ACG Clinical Guideline Update: Ulcerative Colitis in Adults, 2025.
- ESGE/ECCO endoscopic assessment and dysplasia surveillance recommendations.
- Feakins RM; British Society of Gastroenterology. Inflammatory bowel disease biopsies: updated British Society of Gastroenterology reporting guidelines. J Clin Pathol. 2013;66(12):1005-1026. https://doi.org/10.1136/jclinpath-2013-201885
- British Society of Gastroenterology consensus guidelines on the management of inflammatory bowel disease in adults. Gut. 2019;68(Suppl 3):s1-s106. https://doi.org/10.1136/gutjnl-2019-318484
- Kullanıcı tarafından sağlanan IBH tanı ve sınıflama metni; Mayo, Truelove-Witts, Harvey-Bradshaw ve SES-CD görselleri/notları.
Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.
Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.
Uygulamada aç Planları görAynı Kategoride
Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.
Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com
© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.