Fonksiyonel Dispepsi

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı Yaklaşım

Ne zaman düşünmeli?

Araştırılmamış dispepsi: epigastrik ağrı/yanma, postprandiyal dolgunluk veya erken doyma ile gelen hastada önce alarm, ilaç, H. pylori ve organik nedenler aranır.

Fonksiyonel dispepsi; açıklayıcı organik, sistemik veya metabolik hastalık bulunmadan aynı yakınmaların kronikleşmesiyle düşünülür.

Kilo kaybı, GİS kanama, demir eksikliği anemisi, progresif disfaji, persistan kusma, palpabl kitle, sarılık veya ileri yaşta yeni başlangıç varsa fonksiyonel denmeden ÖGD/ileri değerlendirme planlanır.

Tedavide hedef fenotipi seçmektir: PDS baskınsa yemek sonrası dolgunluk/erken doyma; EPS baskınsa epigastrik ağrı/yanma üzerinden ilerlenir.

Rome V klinik profil mantığında aynı tanı hafif, orta veya şiddetli olabilir; karar yalnız semptom adıyla değil, günlük yaşam etkisi, kilo/yeme kısıtlanması, psikososyal modifiye edici ve fizyolojik test bağlamıyla verilir.

Tanı

Tanım ve Klinik Çerçeve

Dispepsi, gastroduodenal bölgeden kaynaklandığı düşünülen epigastrik ağrı/yanma, postprandiyal dolgunluk veya erken doyma semptom kompleksidir.

Fonksiyonel dispepsi/DGBI tanısı; bu semptomları açıklayacak organik, sistemik veya metabolik hastalık bulunmadığında konur; tanı bir dışlama refleksi değil, güvenlik taraması sonrası pozitif klinik tanıdır.

Roma V klinik kriterlerinde araştırma kriterindeki 6 aylık süre klinikte mutlak bekleme gerekçesi değildir; rahatsız edici PDS/EPS paterni, alarm dışlama ve organik nedenlerin yeterli değerlendirilmesi tedaviyi başlatmak için yeterlidir.

PDS yemek sonrası dolgunluk/erken doyma; EPS epigastrik ağrı/yanma baskın fenotiptir. İki fenotip aynı hastada birlikte bulunabilir.

Alarm Bulguları

İleri yaşta yeni başlayan dispepsi veya hızlı klinik değişim.

Açıklanamayan kilo kaybı, iştahsızlık, kaşeksi veya yeme kısıtlaması.

GİS kanama, melena, hematemez, demir eksikliği anemisi veya açıklanamayan Hb düşüşü.

Progresif disfaji, odinofaji, persistan kusma veya oral alamama.

Palpabl kitle, LAP, sarılık, asit, pankreatikobiliyer alarm bulgusu.

Ailede üst GİS malignite öyküsü, yüksek riskli coğrafya/göç öyküsü veya geçirilmiş mide cerrahisi.

Eforla artan epigastrik ağrı, terleme, dispne, sol kola/çeneye yayılım veya kardiyovasküler risk varsa AKS/inferior MI dışlanmadan dispepsi denmez.

Algoritmik Tanı Akışı

1. Önce güvenlik: vital bulgular, dehidratasyon, GİS kanama, akut batın, pankreatit/kolanjit, gebelik ve AKS bulguları hızlıca ayrılır.

2. İlaç-toksin taraması: NSAİİ/aspirin, demir, potasyum, bisfosfonat, opioid, antibiyotik, metformin, GLP-1 agonisti, digoksin, teofilin, levodopa, kolşisin, steroid ve alkol sorgulanır.

3. Alarm bulgusu veya yaş eşiği üzeri yeni başlangıç varsa ÖGD önceliklidir; biyopsi gereği H. pylori, çölyak, eozinofilik/infiltratif hastalık ve malignite sorusuna göre planlanır.

4. Alarm yok ve hasta genç/orta yaş grubundaysa H. pylori için UBT veya dışkı antijen testi istenir; pozitifse eradikasyon verilir.

5. H. pylori negatifse veya eradikasyona rağmen semptom sürüyorsa 4-8 haftalık standart doz PPI denemesi yapılır.

6. Yanıt yoksa, semptom dirençliyse veya tablo baştan tipik değilse ÖGD ve hedefe yönelik laboratuvar/görüntüleme ile organik dispepsi aranır.

7. ÖGD/laboratuvar/görüntüleme organik neden göstermiyorsa fenotip seçilir: PDS baskınsa yemek ve mide boşalması ekseni, EPS baskınsa asit/visseral hipersensitivite ekseni üzerinden tedavi planlanır.

8. Baskın kusma, ciddi erken doyma, kilo kaybı veya postprandiyal bulantı varsa fonksiyonel dispepsiyle oyalanmadan GES ve gastroparezi/mide çıkış obstrüksiyonu değerlendirilir.

Fenotip Kararı

PDS / EPS ayrımı ve klinik sonucu

Fenotip	Ana ipucu	Mutlaka ayır	Tedavi yönü
PDS	Yemek sonrası rahatsız edici dolgunluk ve/veya erken doyma; çoğu zaman öğün boyutunu azaltır.	Gastroparezi, mide çıkış obstrüksiyonu, ilaç etkisi, gebelik, diyabet, tiroid/renal hastalık.	Küçük-sık ve düşük yağlı öğün, H. pylori/PPI basamağı sonrası seçilmiş hastada güvenli prokinetik veya mide akomodasyonuna yönelik tedavi.
EPS	Epigastrik ağrı veya yanma; açlıkta, yemekle veya gece ortaya çıkabilir.	Peptik ülser, GERD, biliyer ağrı, pankreatit, AKS/inferior MI, NSAİİ hasarı.	H. pylori eradikasyonu, 4-8 hafta PPI; dirençli ağrı baskın hastada düşük doz TCA/nöromodülatör.
Overlap	PDS ve EPS birlikte; reflü/IBS/anksiyete eşlik edebilir.	Alarm bulgusu, organik hastalık, yoğun yeme kısıtlaması veya istemsiz kilo kaybı.	Baskın semptoma göre ilk basamak seçilir; yanıt yoksa sınıf değiştirilir, tek ilaca saplanılmaz.

Rome V 2.1-2.6 dispepsi klinik profil kartları

Profil	Klinik çekirdek	Pratik tedavi yönü
2.1 FD-PDS hafif	Yemek sonrası dolgunluk/erken doyma, şişkinlik veya yağlı öğünle bulantı; alarm yok, günlük yaşam belirgin kısıtlanmamış.	Tanıyı açıkla; küçük-sık düşük yağlı öğün, gazlı içecek azaltma; H. pylori kapısı ve gerekirse kısa PPI/motilite-odaklı deneme.
2.2 FD-PDS orta	PDS semptomları iş, yolculuk, sosyal yemek veya öğün toleransını kısıtlar; postinfeksiyöz başlangıç veya kaygı eşlik edebilir.	Diyetisyen/öğün planı; akomodasyon/motilite ekseni için buspiron veya seçilmiş prokinetik; kilo kaybı/iştahsızlık varsa mirtazapin düşün.
2.3 FD-PDS şiddetli	Yeme kaçınması, işe gidememe, belirgin kilo eğilimi veya akomodasyon bozukluğu kuşkusu.	Alarm ve gastroparezi/obstrüksiyon tekrar kapatılır; beslenme hedefi, GES gerektiğinde, buspiron/mirtazapin ve psikolojik destek aynı planda yazılır.
2.4 FD-EPS orta	Epigastrik ağrı/yanma haftalık veya daha sık; kardiyak, ülser, biliyer, pankreatik ve pH/endoskopi açıklaması yok; PDS kriteri baskın değil.	H. pylori/PPI basamağı; yanıtsız ağrı baskın hastada düşük doz TCA veya SNRI/TCA eksenli nöromodülasyon.
2.5 FD-EPS + fonksiyonel heartburn	Epigastrik ağrıya retrosternal yanma eşlik eder; ÖGD normal, PPI yanıtı sınırlı, aktif reflü kanıtı net değildir.	PPI artırma döngüsünü bırak; pH-impedans/HRM ile reflü ilişkisini netleştir, fonksiyonel heartburn/reflü hipersensitivitesi ve nöromodülasyon hattını aç.
2.6 FD PDS+EPS / sosyokültürel modifiye	PDS ve EPS birlikte; kaygı, kanser korkusu, aile/sosyokültürel bağlam veya gıda kaçınması tedaviyi belirgin etkiler.	Tanıyı ve güvenlik dışlamasını hastaya net anlat; baskın semptoma göre ilaç seç, beslenme hedefi ve psikolojik/CBT-hipnoterapi desteğini tedavinin parçası yap.

Fonksiyonel dispepsi heterojendir; tek diyet veya tek ilaç bütün hastaları düzeltmez. Bu nedenle yanıt 4-8 haftada ölçülür, günlük yaşam etkisi yeniden sorulur ve tedavi fenotipe göre değiştirilir.

Organik Neden Kontrol Listesi

Luminal: GERD/özofajit, peptik ülser, gastrit, H. pylori, çölyak, Giardia/parazit, eozinofilik/infiltratif hastalık, mide/özofagus malignitesi.

İlaç: NSAİİ/aspirin, demir, potasyum klorür, bisfosfonat, opioid, antibiyotik, GLP-1 agonisti, metformin, digoksin, teofilin, levodopa, kolşisin ve steroidler.

Pankreatikobiliyer: safra taşı/koledok taşı, fonksiyonel biliyer sfinkter bozukluğu / Oddi sfinkter disfonksiyonu klinik bağlamı, kronik pankreatit, pankreas tümörü; sfinkter manometrisi rutin destek testi değildir.

Sistemik: diyabet, tiroid hastalığı, renal yetmezlik, adrenal yetmezlik, hiperkalsemi/hiperparatiroidi, gebelik, kalp iskemisi ve mezenter iskemi.

Başlıca Kaynaklar

ACG/CAG Clinical Guideline: Management of Dyspepsia, 2017.
Rome Foundation Rome V / MDCP gastroduodenal clinical profile examples, 2026.
Rome V / Rome Foundation DGBI clinical criteria framework, 2026.
British Society of Gastroenterology guideline on functional dyspepsia, 2022.
Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 12th edition; Dyspepsia chapter and management algorithm.
H. pylori tedavisi için ACG 2024 ve Maastricht VI kaynakları ilgili başlıkta kontrol edilmelidir.

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.

Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.

Uygulamada aç Planları gör

Aynı Kategoride

Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com