Ana sayfa › Klinik Rehber › Peptik Ülser Hastalığı

ÜST GİS

Peptik Ülser Hastalığı

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Hızlı Yaklaşım

Şikayet - Ne Zaman Düşünelim?

Epigastrik yanma/ağrı, açlık-gece ağrısı, antasit/PPI ile rahatlama, bulantı veya dispepsi varsa peptik ülser akla gelir.

NSAİİ, ASA, antikoagülan, steroid + NSAİİ, önceki ülser/kanama, H. pylori, sigara ve ileri yaş riski artırır.

Melena, hematemez, senkop, açıklanamayan demir eksikliği, kilo kaybı, progresif disfaji, persistan kusma veya palpabl kitle varsa ampirik tedaviyle oyalanma.

Ani şiddetli yaygın karın ağrısı/peritonit perforasyon; tekrarlayan kusma-erken doyma GOO; ikisi de yatış/cerrahi-endoskopi yolu ister.

60 yaş üstü yeni dispepsi veya alarm bulgusu varsa ilk yol ÖGD; 60 yaş altı alarmsız hastada H. pylori test-et-tedavi-et yaklaşımı uygulanır.

İlk 60 Saniye - Karar

Kanama mı? Hematemez/melena/senkop/ortostaz varsa üst GİS kanama algoritmasına gir; TKS, üre-kreatinin, INR, kan grubu-cross ve IV yol aç.

Perforasyon mu? Peritonit/serbest hava şüphesinde ÖGD yapma; kontrastlı abdomen BT ve acil cerrahi iste.

Obstrüksiyon mu? Persistan kusma/retansiyon varsa yatır; NG dekompresyon, sıvı-elektrolit düzeltme, 24-48 saat içinde ÖGD + biyopsi planla.

Stabil dispepsi mi? Alarm yoksa H. pylori testi ve/veya 4-8 haftalık PPI denemesi; yanıtsızlıkta ÖGD.

Tanı

Tanıyı Netleştir - Ülserin Nedeni

Her ülserde 3 soru yaz: H. pylori var mı, NSAİİ/ASA var mı, malignite/başka neden şüphesi var mı?

Gastrik ülser malignite taklidi yapabilir; biyopsi ve 6-8 haftada kontrol ÖGD dosyada tarih olarak yer almalı.

Duodenal ülserde H. pylori ve NSAİİ baskındır; distal/multipl/refrakter ülser, ülser + ishal veya ailede MEN1 varsa ZES düşün.

H. pylori negatif, NSAİİ yoksa: gizli ASA/NSAİİ, sigara, kokain, Crohn, CMV, Behçet, malignite ve ZES yeniden sorgulanır.

Tedaviye rağmen iyileşmeyen ülser 'idiopatik' diye kapatılmaz; ilaç uyumu, test yalancı negatifliği ve biyopsi kalitesi kontrol edilir.

Kanamalı Ülser - Forrest Pratiği

Forrest Ia/Ib: aktif spurting/sızıntı kanama; endoskopik hemostaz gerekir.

Forrest IIa: görünür damar; endoskopik hemostaz gerekir.

Forrest IIb: yapışık pıhtı; yıkama-kaldırma denenir, altta damar/kanama varsa tedavi edilir.

Forrest IIc/III: hematin lekesi veya temiz taban; stabil hastada endoskopik tedavi gerekmez, erken taburculuk düşünülebilir.

Tek adrenalin enjeksiyonu yeterli tedavi değildir; klip/termal/koagülasyon gibi ikinci modaliteyle tamamlanır.

Tedavi

Komplike Olmayan Ülser - Net Reçete Mantığı

PPI: pantoprazol 40 mg PO sabah aç veya eşdeğer standart doz; duodenal ülserde 4 hafta, gastrik ülserde 8 hafta.

Büyük, derin, NSAİİ ilişkili veya semptomu belirgin ülserde: pantoprazol 40 mg PO 2x1 2 hafta, sonra 1x1 ile toplam süreyi tamamla.

H. pylori pozitifse eradikasyon şarttır; yalnız PPI ile semptomun geçmesi tedaviyi bitirmez.

Sukralfat: PPI alamayan seçilmiş hastada 1 g PO 4x1, 4-8 hafta düşünülebilir; kanamalı ülserin ana tedavisi değildir.

NSAİİ kesilemiyorsa: en düşük doz, mümkünse COX-2 seçimi + günlük PPI; önceki kanama varsa gastroenteroloji/kardiyolojiyle risk-yarar yaz.

H. pylori Eradikasyonu - İlk Seçim

Antibiyotik duyarlılığı bilinmiyorsa erişkinde 14 gün optimize BQT pratik ilk seçenektir.

BQT: PPI standart doz 2x1 + bizmut subsalisilat 524 mg 4x1 veya bizmut subsitrat 120-300 mg 4x1 + tetrasiklin 500 mg 4x1 + metronidazol 500 mg 3x1-4x1, toplam 14 gün.

Klaritromisin üçlü tedavi ampirik başlanmaz; ancak duyarlılık kanıtlıysa veya yerel direnç çok düşükse düşünülür.

Tedavi bitince PPI'ı gereksiz uzatma; ülser iyileşme süresi ayrı, eradikasyon kontrol testi ayrı planlanır.

Eradikasyon kontrolü: antibiyotik/bizmut bittikten ≥4 hafta sonra, PPI kesildikten ≥2 hafta sonra UBT veya GAT.

Kanamalı Ülser - İlk 72 Saat

Resüsitasyon: 2 geniş IV yol, kristalloid, kan grubu-cross; çoğu hastada eritrosit eşiği Hb <7 g/dL, aktif iskemi/şokta bireyselleştir.

Endoskopi öncesi PPI başlanabilir ama ÖGD'yi geciktirme: pantoprazol 80 mg IV bolus.

Yüksek riskli stigmata veya endoskopik hemostaz sonrası: pantoprazol 80 mg IV bolus + 8 mg/saat IV infüzyon 72 saat.

Pratik infüzyon hesabı: 200 mg pantoprazol 250 mL SF içinde hazırlanırsa 10 mL/saat = 8 mg/saat; kurum hazırlama protokolüyle doğrula.

72 saat sonrası: oral PPI 2x1 toplam 14 gün, sonra ülser tipine göre 1x1 ile duodenal 4 hafta/gastrik 8 haftayı tamamla.

Tekrar kanama: önce tekrar ÖGD ve endoskopik tedavi; başarısızsa TAE veya cerrahi.

ASA / Antikoagülan / Ağrı Kesici Planı

Primer korunma için ASA kullanıyorsa kanamada çoğu hastada kesilir; yeniden başlama endikasyonu yeniden sorgulanır.

Sekonder kardiyovasküler korunmada ASA genellikle erken yeniden başlanır: hemostaz sonrası 1-3 gün içinde, en geç 7 gün; kardiyoloji notu düşülür.

Antikoagülan/çift antiagregan hastada karar tromboz riski + kanama kontrolüne göre aynı gün ilgili branşla yazılır.

Ağrı için NSAİİ yerine parasetamol tercih edilir; zorunlu NSAİİ gerekiyorsa PPI koruması ve en düşük etkili doz.

Yatış ve Taburculuk Kararı

Yatış / Üst Merkez

Melena/hematemez, senkop, ortostaz, Hb düşüşü, transfüzyon ihtiyacı, antikoagülan kullanımı veya ciddi komorbidite varsa yatır.

Peritonit, serbest hava, penetrasyon, kontrolsüz ağrı veya sepsis varsa cerrahi acil değerlendirme.

Persistan kusma, sıvı-elektrolit bozukluğu veya GOO şüphesi varsa yatır; NG dekompresyon + BT/ÖGD planlanır.

Endoskopik hemostaz yapılamayan veya tekrar kanayan hastada deneyimli endoskopi, girişimsel radyoloji ve cerrahi erişimi olan merkeze geç.

Taburculukta Dosyada Yazacaklar

Ülser yeri/tipi, Forrest varsa sınıfı, biyopsi alındı mı, H. pylori testi ve sonucu yazılır.

PPI dozu ve bitiş tarihi; H. pylori rejimi gün/saat düzeni; NSAİİ/ASA/antikoagülan planı net yazılır.

Gastrik ülserse kontrol ÖGD tarihi 6-8 hafta içine randevulaştırılır.

Alarm: melena/hematemez, bayılma, şiddetli karın ağrısı, ateş, tekrarlayan kusma veya oral alamama olursa acil dönüş.

Takip ve İzlem

Endoskopik Takip

Gastrik ülser: 6-8 hafta sonra kontrol ÖGD; iyileşmediyse tekrar biyopsi ve malignite/NSAİİ/H. pylori hatası araştırılır.

Duodenal ülser: komplikasyon yok, semptom geçti ve H. pylori eradikasyonu doğrulandıysa rutin kontrol ÖGD gerekmez.

Kanamalı ülser: rutin ikinci bakı endoskopisi yapılmaz; yeniden melena/hematemez, Hb düşüşü veya instabilite varsa acil tekrar ÖGD.

GOO/stenoz: inflamasyon geriledikten sonra gerekirse balon dilatasyon; hedef genellikle kademeli 12-15 mm, seanslı ve perforasyon riskiyle yapılır.

Laboratuvar ve Klinik Kontrol

Kanama sonrası: taburculuktan 1-2 hafta içinde TKS; demir eksikliği varsa ferritin/TSAT 4-8 haftada kontrol.

H. pylori eradikasyon kontrolü: tedavi bitiminden ≥4 hafta sonra, PPI kesildikten ≥2 hafta sonra UBT veya GAT.

Semptom 4-8 haftada düzelmiyorsa: ilaç uyumu, devam eden NSAİİ/ASA, H. pylori yanlış negatifliği ve malignite açısından ÖGD/yeniden değerlendirme.

Refrakter ülser: 8-12 haftalık uygun PPI'a rağmen iyileşmeyen ülserdir; biyopsi, gastrin/ZES, Crohn/CMV/Behçet ve gizli ilaç kullanımı araştırılır.

Kaynak / Kılavuz

ACG Clinical Guideline: Upper Gastrointestinal and Ulcer Bleeding, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33929377/

ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection, 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39626064/

ACG/CAG Clinical Guideline: Management of Dyspepsia, 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28631728/

ESGE Guideline: Diagnosis and management of nonvariceal upper gastrointestinal hemorrhage, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33567467/

Başlıca Kaynaklar

• ACG Clinical Guideline: Upper Gastrointestinal and Ulcer Bleeding, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33929377/
• ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection, 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39626064/
• ACG/CAG Clinical Guideline: Management of Dyspepsia, 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28631728/
• ESGE Guideline: Diagnosis and management of nonvariceal upper gastrointestinal hemorrhage, 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33567467/

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Aynı Kategoride

• Akalazya / Özofagus Motilite Bozuklukları
• Barrett Özofagus
• Çölyak Hastalığı
• Fonksiyonel Dispepsi
• Gastrit / Atrofik Gastrit / İntestinal Metaplazi
• GERD / Reflü Hastalığı
• H. pylori Enfeksiyonu
• Mide Kanseri / Premalign Yaklaşım