CNS GASTROClinical Navigation System

Ana sayfa › Klinik Rehber › Akut Pankreatit

ACİL ALGORİTMA

Akut Pankreatit — Acil Yaklaşım

Hasta başı karar akışı · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Tanım / Fenotip

Tanım: akut pankreatit; pankreasın akut inflamasyonu ve buna eşlik eden lokal/sistemik inflamatuvar yanıt tablosudur.

Tanı için 3 kriterden en az 2'si gerekir: tipik epigastrik-sırta yayılan ağrı, lipaz/amilaz ≥3 kat, görüntülemede akut pankreatit bulgusu.

Morfoloji: interstisyel ödematöz pankreatit nekroz içermez; nekrotizan pankreatit pankreas ve/veya peripankreatik nekrozla seyreder.

Şiddet: hafif AP'de organ yetmezliği ve komplikasyon yoktur; orta şiddetli AP'de geçici organ yetmezliği (<48 saat) veya lokal/sistemik komplikasyon vardır; ağır AP'de >48 saat persistan organ yetmezliği vardır.

İlk 10 Dakika

Klinik alarm: ani başlayan kalıcı epigastrik ağrı, sırta yayılım, kusma, hipotansiyon, hipoksi, oligüri, konfüzyon veya sepsis bulgusu varsa ağır AP açısından değerlendir.

İlk işlem: damar yolu, vital takip, oksijen satürasyonu, analjezi, antiemetik, NPO gereksinimi ve sıvı ihtiyacı aynı anda belirlenir.

Sıvı kararı: hipovolemi, taşikardi, hipotansiyon, BUN/kreatinin artışı veya hemokonsantrasyon varsa LR ile hedefe yönelik resüsitasyon başlatılır.

Biliyer alarm: ateş, sarılık, kolestaz, koledok dilatasyonu veya kolanjit bulgusu varsa erken ERCP gereksinimi için endoskopi ekibiyle görüşülür.

Ağır seyir alarmı: SIRS, persistan organ yetmezliği, hipoksi, laktat/asidoz, ileri yaş/komorbidite veya BISAP ≥3 varsa yoğun bakım eşiği düşürülür.

Kritik Tetkikler

Tanı: lipaz önceliklidir; amilaz destekleyicidir. Lipaz/amilaz ≥3 kat tanı kriterlerinden biridir; normal/az yüksek değer klinik uyumsuzsa geç başvuru, alkolik pankreatit veya HTGP akılda tutulur.

Şiddet/takip: TKS, hematokrit, BUN/üre, kreatinin, Na/K/Mg/Ca, glukoz, CRP, kan gazı/laktat ağır hastada seri izlenir.

Etiyoloji: AST/ALT, ALP/GGT, total-direkt bilirubin, TG, kalsiyum, ilaç/alkol öyküsü; gebelik ve travma bağlama göre sorgulanır.

Biliyer tarama: tüm hastada erken batın USG ile safra taşı, çamur, koledok genişliği ve kolelitiyazis aranır.

Risk skoru: BISAP ilk 24 saatte; SIRS yatak başında seri; APACHE II yoğun bakım hastasında günlük kullanılabilir.

Görüntüleme: tanı net ve klinik hafifse erken kontrastlı BT gerekmez; tanı belirsizliği, kötüleşme veya 48-72 saatte düzelmeme varsa kontrastlı BT/MR tercih edilir.

Etiyoloji / Tetikleyici

Biliyer: en sık nedenlerden biridir; ALT >150 U/L, bilirubin/ALP-GGT yüksekliği, safra taşı/çamur ve koledok dilatasyonu biliyer etiyolojiyi destekler.

Alkol: düzenli/aşırı alkol, önceki atak, kronik pankreatit bulguları ve genç-orta yaş erkek hasta profili sorgulanır.

Hipertrigliseridemi: TG genellikle >1000 mg/dL olduğunda etiyoloji güçlüdür; daha düşük değerler ağır seyri artırabilir ve açlık/tedaviyle hızla düşebilir.

ERCP sonrası: zor kanülasyon, pankreatik kanal manipülasyonu, Oddi sfinkter disfonksiyonu ve önceki post-ERCP pankreatit riski artırır.

İlaç/diğer: azatioprin/6-MP, valproat, tetrasiklin, diüretikler, östrojen, steroidler, hiperkalsemi, tümör, pankreas divisum, enfeksiyon ve travma seçilmiş hastada aranır.

Kılavuzdan Karar Noktaları

ACG 2024: kontrastlı BT rutin ilk test değildir; tanı belirsizse veya 48-72 saatte klinik düzelme yoksa/komplikasyon şüphesi varsa tercih edilir.

ACG 2024: erken dönemde orta-agresif, hedefe yönelik sıvı resüsitasyonu önerilir; yaşlı, kalp/böbrek hastası ve hipervolemi riski olanlarda dikkatli titrasyon gerekir.

ACG 2024: LR çoğu hastada tercih edilen başlangıç kristalloididir; ilk 6-12 saatte vital bulgular, idrar çıkışı, BUN, kreatinin ve hematokrit ile yeniden değerlendirme yapılır.

ACG/AGA: hafif AP'de oral beslenme tolere edildiği anda, genellikle ilk 24-48 saatte düşük yağlı solid/yarı solid diyetle başlanabilir.

AGA/ACG: profilaktik antibiyotik önerilmez; antibiyotik yalnız enfekte nekroz, kolanjit, pnömoni, İYE, kateter enfeksiyonu veya sepsis gibi kanıtlı/kuvvetli şüpheli enfeksiyonda kullanılır.

ACG/AGA: biliyer pankreatit + kolanjit varsa ERCP ilk 24 saat içinde planlanır; kolanjit yoksa erken rutin ERCP yapılmaz.

ACG 2024: hafif akut biliyer pankreatitte kolesistektomi tercihen aynı yatışta, taburculuk öncesi planlanır.

İdiopatik pankreatitte tekrar USG, MRCP veya EUS değerlendirilir; 40 yaş üstünde açıklanamayan olguda pankreas tümörü akılda tutulur.

Revised Atlanta

Tanı için 3 kriterden en az 2'si gerekir: tipik ağrı, lipaz/amilaz ≥3 kat, görüntüleme bulgusu

Hafif: organ yetmezliği ve komplikasyon yok

Orta: geçici organ yetmezliği veya lokal/sistemik komplikasyon

Ağır: >48 saat persistan organ yetmezliği

Lokal komplikasyonlar: akut peripankreatik sıvı koleksiyonu, psödokist, ANC ve WON; psödokist/WON genellikle 4 haftadan sonra duvar kazanır.

İlaç Dozları / İlk Tedavi

Sıvı - başlangıç: LR 1.5 mL/kg/saat pratik başlangıç hızı olarak düşünülebilir; hipovolemi varsa 10-20 mL/kg bolus 1-2 saatte verilip yeniden değerlendirilir.

Sıvı - hedef: MAP ≥65 mmHg, idrar çıkışı ≥0.5 mL/kg/saat, BUN/kreatinin ve hematokritte düşme, taşikardinin gerilemesi; raller, hipoksi, ödem veya yükselen oksijen ihtiyacı aşırı sıvı uyarısıdır.

Analjezi: opioidler güvenli ve etkilidir; örnek erişkin titrasyon fentanil 25-50 mcg IV 10-15 dakikada bir, hidromorfon 0.2-0.5 mg IV aralıklı veya morfin 2-4 mg IV titrasyon şeklindedir; solunum ve sedasyon izlenir.

Meperidin: Oddi sfinkteri tartışması nedeniyle tarihsel olarak kullanılmıştır; nörotoksik metabolit, nöbet ve böbrek yetmezliği riski nedeniyle rutin ilk tercih değildir.

Antiemetik: ondansetron 4 mg IV/PO 6-8 saatte bir veya metoklopramid 10 mg IV/PO 6-8 saatte bir klinik ve QT/ekstrapiramidal risklere göre kullanılabilir.

Hiperglisemi: ağır AP'de glukoz sık izlenir; kalıcı >180-200 mg/dL değerlerde insülin protokolü düşünülür.

Hipokalsemi: asemptomatik düşük total kalsiyum tek başına agresif düzeltilmez; iyonize kalsiyum düşükse veya tetani/aritmi/nöromüsküler irritabilite varsa IV kalsiyum ve Mg düzeltmesi planlanır.

Hipertrigliseridemik Pankreatit (HTGP) / Trigliserid (TG) Düşürme

Tanı eşiği: trigliserid (TG) >1000 mg/dL hipertrigliseridemik pankreatit (HTGP) için güçlü kabul edilir; 500-1000 mg/dL aralığında başka nedenlerle birlikte katkı sağlayabilir. TG açlık, sıvı ve insülinle hızla düşebileceği için erken ölçülür.

Akut hedef: klinik düzelme ile birlikte TG <500 mg/dL altına indirmek; uzun dönem hedef nüks önleme için genellikle <500 mg/dL, mümkünse <150-200 mg/dL aralığıdır.

İlk adım: NPO veya çok düşük yağlı beslenme, LR ile hedefe yönelik sıvı, analjezi, hiperglisemi/DKA tedavisi, alkol ve tetikleyici ilaçların kesilmesi birlikte yürütülür.

İnsülin - ne zaman: diyabet, DKA veya belirgin hiperglisemi varsa IV insülin güçlü seçenektir; normoglisemik hastada rutin zorunlu değildir, ağır HTGP/organ yetmezliği veya çok yüksek TG'de yoğun bakım protokolüyle düşünülebilir.

İnsülin dozu örneği: regular insülin 0.05-0.1 Ü/kg/saat IV infüzyon; glukoz saatlik, K+ 2-4 saatte bir izlenir. Glukoz <200 mg/dL olursa D5-D10 eklenerek glukoz genellikle 140-180 mg/dL bandında tutulur.

Hazırlama pratiği: 100 Ü regular insülin + 100 mL SF = 1 Ü/mL; örnek 70 kg hasta için 0.05-0.1 Ü/kg/saat = 3.5-7 mL/saat. Kurumun yoğun bakım/insülin protokolü esas alınır.

İnsülini sonlandırma/geçiş: TG <500 mg/dL, ağrı ve inflamasyon geriliyor, hasta oral/enteral alabiliyor ve fibrat/uzun dönem tedavi başlanabiliyorsa infüzyon azaltılarak kesilir.

Heparin: TG düşürmek amacıyla rutin heparin önerilmez; LPL salınımı sonrası tükenme, rebound TG artışı ve kanama riski olabilir. Heparin yalnız VTE, MVT, AF veya başka gerçek antikoagülasyon endikasyonu varsa kullanılır.

Fibrat: oral alım başlayınca ilk basamak fenofibrat 145 mg/gün veya renal fonksiyona göre ayarlanmış fenofibrat; alternatif gemfibrozil 600 mg günde 2 kez. Statinle kombinasyonda fenofibrat genellikle gemfibrozilden daha güvenlidir.

Omega-3: EPA/DHA toplam 2-4 g/gün TG düşürmeye eklenebilir; uzun dönem nüks önlemede diyet ve fibratla birlikte düşünülür.

Niasin: TG düşürür ancak flushing, hepatotoksisite, hiperglisemi ve sınırlı kardiyovasküler yarar nedeniyle rutin tercih değildir; seçilmiş refrakter hastada lipid uzmanı ile düşünülür.

Statin: ASCVD riski, diabetes mellitus veya miks dislipidemi varsa uzun dönem tedavide eklenir; tek başına ağır TG düşürme tedavisi değildir.

Plazmaferez/TPE: ilk basamak rutin tedavi değildir; ağır AP + organ yetmezliği, gebelik, çok yüksek TG ve 24-48 saatte düşmeyen TG/klinik kötüleşme varsa deneyimli merkezde tartışılır.

Diyet/nüks önleme: TG çok yüksekken çok düşük yağlı diyet (çoğu hastada <20-30 g/gün veya kalorinin <%10-15'i), alkolün kesilmesi, kilo kaybı, diyabet/hipotiroidi kontrolü ve sekonder ilaç nedenlerinin temizlenmesi gerekir.

Genetik ipucu: tekrarlayan HTGP, çocukluk-genç yaş, eruptif ksantom veya TG çok yüksek ve tedaviye dirençliyse familial chylomicronemia/LPL yolu bozukluğu açısından lipid/genetik değerlendirme planlanır.

Beslenme / İzlem

Hafif AP: bulantı-kusma/ileus yoksa ve ağrı geriliyorsa ilk 24-48 saatte düşük yağlı oral beslenme başlanabilir; sadece berrak sıvıyla başlamak şart değildir.

Orta-ağır AP: 5-7 gün içinde oral alamayacaksa enteral beslenme başlanır; NG veya NJ yol kullanılabilir, enteral yol parenterale tercih edilir.

Parenteral beslenme: enteral beslenme tolere edilemiyorsa veya 48-72 saatte hedefe ulaşılamıyorsa düşünülür; enteral + erken parenteral kombinasyon rutin değildir.

İlk 24-48 saat takip: vital bulgular, SpO2, idrar çıkışı, ağrı, kusma, BUN/kreatinin, hematokrit, elektrolit, glukoz ve kalsiyum klinik ağırlığa göre sık izlenir.

Hipoksi: SpO2 hedefi genellikle ≥95; SpO2 <90, plevral efüzyon/atelektazi/ARDS veya artan oksijen ihtiyacı varsa kan gazı ve yoğun bakım değerlendirmesi yapılır.

Tedavi / Karar

Kolanjit + biliyer pankreatit: ERCP ilk 24 saat içinde; antibiyotik ve kaynak kontrolü birlikte planlanır.

Koledok taşı şüphesi ama kolanjit yok: LFT 24-48 saat trendi, MRCP veya EUS ile taş doğrulanır; taş varsa terapötik ERCP yapılır.

Biliyer AP: hafif olguda aynı yatışta kolesistektomi; nekrotizan/ağır veya koleksiyonlu olguda zamanlama cerrahi ve endoskopiyle bireyselleştirilir.

Nekroz: steril nekrozda antibiyotik verilmez; enfekte nekroz şüphesinde gaz, sepsis, klinik kötüleşme veya pozitif kültür varsa pankreas penetrasyonu iyi antibiyotik ve step-up yaklaşım düşünülür.

Girişim: enfekte nekrozda mümkünse drenaj/debridman 4. haftaya kadar ertelenir; kontrolsüz sepsis, abdominal kompartman, kanama veya perforasyonda erken girişim gerekebilir.

Altta yatan neden: ilaç kesilir, alkol bırakma desteği verilir, hiperkalsemi düzeltilir, TG düşürme ve uzun dönem lipid tedavisi planlanır.

Yatış / Konsültasyon

Yatış: çoğu AP hastası en az kısa süreli gözlem/yatış gerektirir; oral alamama, kontrolsüz ağrı/kusma, SIRS, hipoksi, AKI, elektrolit bozukluğu, ileri yaş veya komorbidite varsa yatış netleşir.

Yoğun bakım: persistan organ yetmezliği, şok, vazopressör, SpO2 düşüklüğü/ARDS, oligüri-AKI, laktat/asidoz, konfüzyon veya BISAP ≥3 durumunda değerlendirilir.

Konsültasyon: biliyer etiyolojide gastroenteroloji/endoskopi ve genel cerrahi; nekroz/kolanjit/sepsis varsa yoğun bakım, enfeksiyon, girişimsel radyoloji ve cerrahi erken dahil edilir.

Taburculuk: ağrı kontrol altında, oral alım tolere ediliyor, vital bulgular stabil, böbrek fonksiyonu/elektrolitler güvenli ve etiyoloji planı yapılmış olmalıdır.

Nihai Konsültasyon Notu

Akut pankreatitte ilk hedef tanıyı doğrulamak kadar ilk 24-48 saatte organ yetmezliği riskini yakalamaktır; ağrı, volüm durumu, BUN/kreatinin, hematokrit, oksijenasyon ve laktat izlenmelidir.

Sıvı tedavisi hastanın hipovolemi-konjesyon dengesine göre hedeflenir; idrar çıkışı, BUN düşüşü, vital bulgular ve pulmoner ödem bulguları birlikte izlenmelidir.

Kolanjit veya kalıcı biliyer obstrüksiyon varsa ERCP geciktirilmez; yalnız safra taşı pankreatiti var diye rutin acil ERCP yapılmaz.

HTGP’de TG hedefi, insülin infüzyonu uygunluğu, hipoglisemi-potasyum izlemi, plazmaferez eşiği ve fibrat/omega-3/alkol-diyet planı notta açık yazılmalıdır.

Persistan organ yetmezliği, nekroz/enfeksiyon şüphesi, abdominal kompartman, sepsis veya solunum yetmezliği varsa yoğun bakım ve pankreatobiliyer ekip erken devreye alınmalıdır.

Bu not karar desteği içindir; hasta özelindeki vital bulgular, komorbiditeler, ilaçlar, gebelik durumu, böbrek/karaciğer fonksiyonu ve kurum protokolü hekim tarafından ayrıca gözden geçirilir.

Başlıca Kaynaklar

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.

Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.

Uygulamada aç Planları gör

Diğer Acil Algoritmalar

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com

© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.