CNS GASTROClinical Navigation System

Ana sayfa › Klinik Rehber › Akut Pankreatit

ACİL ALGORİTMA

Akut Pankreatit — Acil Yaklaşım

Hasta başı karar akışı · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Tanım / Fenotip

Tanım: akut pankreatit; pankreasın akut inflamasyonu ve buna eşlik eden lokal/sistemik inflamatuvar yanıt tablosudur.

Tanı için 3 kriterden en az 2'si gerekir: tipik epigastrik-sırta yayılan ağrı, lipaz/amilaz ≥3 kat, görüntülemede akut pankreatit bulgusu.

Morfoloji: interstisyel ödematöz pankreatit nekroz içermez; nekrotizan pankreatit pankreas ve/veya peripankreatik nekrozla seyreder.

Şiddet: hafif AP'de organ yetmezliği ve komplikasyon yoktur; orta şiddetli AP'de geçici organ yetmezliği (<48 saat) veya lokal/sistemik komplikasyon vardır; ağır AP'de >48 saat persistan organ yetmezliği vardır.

İlk 10 Dakika

Klinik alarm: ani başlayan kalıcı epigastrik ağrı, sırta yayılım, kusma, hipotansiyon, hipoksi, oligüri, konfüzyon veya sepsis bulgusu varsa ağır AP açısından değerlendir.

İlk işlem: damar yolu, vital takip, oksijen satürasyonu, analjezi, antiemetik, NPO gereksinimi ve sıvı ihtiyacı aynı anda belirlenir.

Sıvı kararı: hipovolemi, taşikardi, hipotansiyon, BUN/kreatinin artışı veya hemokonsantrasyon varsa LR ile hedefe yönelik resüsitasyon başlatılır.

Biliyer alarm: ateş, sarılık, kolestaz, koledok dilatasyonu veya kolanjit bulgusu varsa erken ERCP gereksinimi için endoskopi ekibiyle görüşülür.

Ağır seyir alarmı: SIRS, persistan organ yetmezliği, hipoksi, laktat/asidoz, ileri yaş/komorbidite veya BISAP ≥3 varsa yoğun bakım eşiği düşürülür.

Kritik Tetkikler

Tanı: lipaz önceliklidir; amilaz destekleyicidir. Lipaz/amilaz ≥3 kat tanı kriterlerinden biridir; normal/az yüksek değer klinik uyumsuzsa geç başvuru, alkolik pankreatit veya HTGP akılda tutulur.

Şiddet/takip: TKS, hematokrit, BUN/üre, kreatinin, Na/K/Mg/Ca, glukoz, CRP, kan gazı/laktat ağır hastada seri izlenir.

Etiyoloji: AST/ALT, ALP/GGT, total-direkt bilirubin, TG, kalsiyum, ilaç/alkol öyküsü; gebelik ve travma bağlama göre sorgulanır.

Biliyer tarama: tüm hastada erken batın USG ile safra taşı, çamur, koledok genişliği ve kolelitiyazis aranır.

Risk skoru: BISAP ilk 24 saatte; SIRS yatak başında seri; APACHE II yoğun bakım hastasında günlük kullanılabilir.

Görüntüleme: tanı net ve klinik hafifse erken kontrastlı BT gerekmez; tanı belirsizliği, kötüleşme veya 48-72 saatte düzelmeme varsa kontrastlı BT/MR tercih edilir.

Etiyoloji / Tetikleyici

Biliyer: en sık nedenlerden biridir; ALT >150 U/L, bilirubin/ALP-GGT yüksekliği, safra taşı/çamur ve koledok dilatasyonu biliyer etiyolojiyi destekler.

Alkol: düzenli/aşırı alkol, önceki atak, kronik pankreatit bulguları ve genç-orta yaş erkek hasta profili sorgulanır.

Hipertrigliseridemi: TG genellikle >1000 mg/dL olduğunda etiyoloji güçlüdür; daha düşük değerler ağır seyri artırabilir ve açlık/tedaviyle hızla düşebilir.

ERCP sonrası: zor kanülasyon, pankreatik kanal manipülasyonu, Oddi sfinkter disfonksiyonu ve önceki post-ERCP pankreatit riski artırır.

İlaç/diğer: azatioprin/6-MP, valproat, tetrasiklin, diüretikler, östrojen, steroidler, hiperkalsemi, tümör, pankreas divisum, enfeksiyon ve travma seçilmiş hastada aranır.

Kılavuzdan Karar Noktaları

ACG 2024: kontrastlı BT rutin ilk test değildir; tanı belirsizse veya 48-72 saatte klinik düzelme yoksa/komplikasyon şüphesi varsa tercih edilir.

ACG 2024: erken dönemde orta-agresif, hedefe yönelik sıvı resüsitasyonu önerilir; yaşlı, kalp/böbrek hastası ve hipervolemi riski olanlarda dikkatli titrasyon gerekir.

ACG 2024: LR çoğu hastada tercih edilen başlangıç kristalloididir; ilk 6-12 saatte vital bulgular, idrar çıkışı, BUN, kreatinin ve hematokrit ile yeniden değerlendirme yapılır.

ACG/AGA: hafif AP'de oral beslenme tolere edildiği anda, genellikle ilk 24-48 saatte düşük yağlı solid/yarı solid diyetle başlanabilir.

AGA/ACG: profilaktik antibiyotik önerilmez; antibiyotik yalnız enfekte nekroz, kolanjit, pnömoni, İYE, kateter enfeksiyonu veya sepsis gibi kanıtlı/kuvvetli şüpheli enfeksiyonda kullanılır.

ACG/AGA: biliyer pankreatit + kolanjit varsa ERCP ilk 24 saat içinde planlanır; kolanjit yoksa erken rutin ERCP yapılmaz.

ACG 2024: hafif akut biliyer pankreatitte kolesistektomi tercihen aynı yatışta, taburculuk öncesi planlanır.

İdiopatik pankreatitte tekrar USG, MRCP veya EUS değerlendirilir; 40 yaş üstünde açıklanamayan olguda pankreas tümörü akılda tutulur.

Revised Atlanta

Tanı için 3 kriterden en az 2'si gerekir: tipik ağrı, lipaz/amilaz ≥3 kat, görüntüleme bulgusu

Hafif: organ yetmezliği ve komplikasyon yok

Orta: geçici organ yetmezliği veya lokal/sistemik komplikasyon

Ağır: >48 saat persistan organ yetmezliği

Lokal komplikasyonlar: akut peripankreatik sıvı koleksiyonu, psödokist, ANC ve WON; psödokist/WON genellikle 4 haftadan sonra duvar kazanır.

İlaç Dozları / İlk Tedavi

Sıvı - başlangıç: LR 1.5 mL/kg/saat pratik başlangıç hızı olarak düşünülebilir; hipovolemi varsa 10-20 mL/kg bolus 1-2 saatte verilip yeniden değerlendirilir.

Sıvı - hedef: MAP ≥65 mmHg, idrar çıkışı ≥0.5 mL/kg/saat, BUN/kreatinin ve hematokritte düşme, taşikardinin gerilemesi; raller, hipoksi, ödem veya yükselen oksijen ihtiyacı aşırı sıvı uyarısıdır.

Analjezi: opioidler güvenli ve etkilidir; örnek erişkin titrasyon fentanil 25-50 mcg IV 10-15 dakikada bir, hidromorfon 0.2-0.5 mg IV aralıklı veya morfin 2-4 mg IV titrasyon şeklindedir; solunum ve sedasyon izlenir.

Meperidin: Oddi sfinkteri tartışması nedeniyle tarihsel olarak kullanılmıştır; nörotoksik metabolit, nöbet ve böbrek yetmezliği riski nedeniyle rutin ilk tercih değildir.

Antiemetik: ondansetron 4 mg IV/PO 6-8 saatte bir veya metoklopramid 10 mg IV/PO 6-8 saatte bir klinik ve QT/ekstrapiramidal risklere göre kullanılabilir.

Hiperglisemi: ağır AP'de glukoz sık izlenir; kalıcı >180-200 mg/dL değerlerde insülin protokolü düşünülür.

Hipokalsemi: asemptomatik düşük total kalsiyum tek başına agresif düzeltilmez; iyonize kalsiyum düşükse veya tetani/aritmi/nöromüsküler irritabilite varsa IV kalsiyum ve Mg düzeltmesi planlanır.

Hipertrigliseridemik Pankreatit (HTGP) / Trigliserid (TG) Düşürme

Tanı eşiği: trigliserid (TG) >1000 mg/dL hipertrigliseridemik pankreatit (HTGP) için güçlü kabul edilir; 500-1000 mg/dL aralığında başka nedenlerle birlikte katkı sağlayabilir. TG açlık, sıvı ve insülinle hızla düşebileceği için erken ölçülür.

Akut hedef: klinik düzelme ile birlikte TG <500 mg/dL altına indirmek; uzun dönem hedef nüks önleme için genellikle <500 mg/dL, mümkünse <150-200 mg/dL aralığıdır.

İlk adım: NPO veya çok düşük yağlı beslenme, LR ile hedefe yönelik sıvı, analjezi, hiperglisemi/DKA tedavisi, alkol ve tetikleyici ilaçların kesilmesi birlikte yürütülür.

İnsülin - ne zaman: diyabet, DKA veya belirgin hiperglisemi varsa IV insülin güçlü seçenektir; normoglisemik hastada rutin zorunlu değildir, ağır HTGP/organ yetmezliği veya çok yüksek TG'de yoğun bakım protokolüyle düşünülebilir.

İnsülin dozu örneği: regular insülin 0.05-0.1 Ü/kg/saat IV infüzyon; glukoz saatlik, K+ 2-4 saatte bir izlenir. Glukoz <200 mg/dL olursa D5-D10 eklenerek glukoz genellikle 140-180 mg/dL bandında tutulur.

Hazırlama pratiği: 100 Ü regular insülin + 100 mL SF = 1 Ü/mL; örnek 70 kg hasta için 0.05-0.1 Ü/kg/saat = 3.5-7 mL/saat. Kurumun yoğun bakım/insülin protokolü esas alınır.

İnsülini sonlandırma/geçiş: TG <500 mg/dL, ağrı ve inflamasyon geriliyor, hasta oral/enteral alabiliyor ve fibrat/uzun dönem tedavi başlanabiliyorsa infüzyon azaltılarak kesilir.

Heparin: TG düşürmek amacıyla rutin heparin önerilmez; LPL salınımı sonrası tükenme, rebound TG artışı ve kanama riski olabilir. Heparin yalnız VTE, MVT, AF veya başka gerçek antikoagülasyon endikasyonu varsa kullanılır.

Fibrat: oral alım başlayınca ilk basamak fenofibrat 145 mg/gün veya renal fonksiyona göre ayarlanmış fenofibrat; alternatif gemfibrozil 600 mg günde 2 kez. Statinle kombinasyonda fenofibrat genellikle gemfibrozilden daha güvenlidir.

Omega-3: EPA/DHA toplam 2-4 g/gün TG düşürmeye eklenebilir; uzun dönem nüks önlemede diyet ve fibratla birlikte düşünülür.

Niasin: TG düşürür ancak flushing, hepatotoksisite, hiperglisemi ve sınırlı kardiyovasküler yarar nedeniyle rutin tercih değildir; seçilmiş refrakter hastada lipid uzmanı ile düşünülür.

Statin: ASCVD riski, diabetes mellitus veya miks dislipidemi varsa uzun dönem tedavide eklenir; tek başına ağır TG düşürme tedavisi değildir.

Plazmaferez/TPE: ilk basamak rutin tedavi değildir; ağır AP + organ yetmezliği, gebelik, çok yüksek TG ve 24-48 saatte düşmeyen TG/klinik kötüleşme varsa deneyimli merkezde tartışılır.

Diyet/nüks önleme: TG çok yüksekken çok düşük yağlı diyet (çoğu hastada <20-30 g/gün veya kalorinin <%10-15'i), alkolün kesilmesi, kilo kaybı, diyabet/hipotiroidi kontrolü ve sekonder ilaç nedenlerinin temizlenmesi gerekir.

Genetik ipucu: tekrarlayan HTGP, çocukluk-genç yaş, eruptif ksantom veya TG çok yüksek ve tedaviye dirençliyse familial chylomicronemia/LPL yolu bozukluğu açısından lipid/genetik değerlendirme planlanır.

Beslenme / İzlem

Hafif AP: bulantı-kusma/ileus yoksa ve ağrı geriliyorsa ilk 24-48 saatte düşük yağlı oral beslenme başlanabilir; sadece berrak sıvıyla başlamak şart değildir.

Orta-ağır AP: 5-7 gün içinde oral alamayacaksa enteral beslenme başlanır; NG veya NJ yol kullanılabilir, enteral yol parenterale tercih edilir.

Parenteral beslenme: enteral beslenme tolere edilemiyorsa veya 48-72 saatte hedefe ulaşılamıyorsa düşünülür; enteral + erken parenteral kombinasyon rutin değildir.

İlk 24-48 saat takip: vital bulgular, SpO2, idrar çıkışı, ağrı, kusma, BUN/kreatinin, hematokrit, elektrolit, glukoz ve kalsiyum klinik ağırlığa göre sık izlenir.

Hipoksi: SpO2 hedefi genellikle ≥95; SpO2 <90, plevral efüzyon/atelektazi/ARDS veya artan oksijen ihtiyacı varsa kan gazı ve yoğun bakım değerlendirmesi yapılır.

Tedavi / Karar

Kolanjit + biliyer pankreatit: ERCP ilk 24 saat içinde; antibiyotik ve kaynak kontrolü birlikte planlanır.

Koledok taşı şüphesi ama kolanjit yok: LFT 24-48 saat trendi, MRCP veya EUS ile taş doğrulanır; taş varsa terapötik ERCP yapılır.

Biliyer AP: hafif olguda aynı yatışta kolesistektomi; nekrotizan/ağır veya koleksiyonlu olguda zamanlama cerrahi ve endoskopiyle bireyselleştirilir.

Nekroz: steril nekrozda antibiyotik verilmez; enfekte nekroz şüphesinde gaz, sepsis, klinik kötüleşme veya pozitif kültür varsa pankreas penetrasyonu iyi antibiyotik ve step-up yaklaşım düşünülür.

Girişim: enfekte nekrozda mümkünse drenaj/debridman 4. haftaya kadar ertelenir; kontrolsüz sepsis, abdominal kompartman, kanama veya perforasyonda erken girişim gerekebilir.

Altta yatan neden: ilaç kesilir, alkol bırakma desteği verilir, hiperkalsemi düzeltilir, TG düşürme ve uzun dönem lipid tedavisi planlanır.

Yatış / Konsültasyon

Yatış: çoğu AP hastası en az kısa süreli gözlem/yatış gerektirir; oral alamama, kontrolsüz ağrı/kusma, SIRS, hipoksi, AKI, elektrolit bozukluğu, ileri yaş veya komorbidite varsa yatış netleşir.

Yoğun bakım: persistan organ yetmezliği, şok, vazopressör, SpO2 düşüklüğü/ARDS, oligüri-AKI, laktat/asidoz, konfüzyon veya BISAP ≥3 durumunda değerlendirilir.

Konsültasyon: biliyer etiyolojide gastroenteroloji/endoskopi ve genel cerrahi; nekroz/kolanjit/sepsis varsa yoğun bakım, enfeksiyon, girişimsel radyoloji ve cerrahi erken dahil edilir.

Taburculuk: ağrı kontrol altında, oral alım tolere ediliyor, vital bulgular stabil, böbrek fonksiyonu/elektrolitler güvenli ve etiyoloji planı yapılmış olmalıdır.

Nihai Konsültasyon Notu

Akut pankreatitte ilk hedef tanıyı doğrulamak kadar ilk 24-48 saatte organ yetmezliği riskini yakalamaktır; ağrı, volüm durumu, BUN/kreatinin, hematokrit, oksijenasyon ve laktat izlenmelidir.

Sıvı tedavisi hastanın hipovolemi-konjesyon dengesine göre hedeflenir; idrar çıkışı, BUN düşüşü, vital bulgular ve pulmoner ödem bulguları birlikte izlenmelidir.

Kolanjit veya kalıcı biliyer obstrüksiyon varsa ERCP geciktirilmez; yalnız safra taşı pankreatiti var diye rutin acil ERCP yapılmaz.

HTGP’de TG hedefi, insülin infüzyonu uygunluğu, hipoglisemi-potasyum izlemi, plazmaferez eşiği ve fibrat/omega-3/alkol-diyet planı notta açık yazılmalıdır.

Persistan organ yetmezliği, nekroz/enfeksiyon şüphesi, abdominal kompartman, sepsis veya solunum yetmezliği varsa yoğun bakım ve pankreatobiliyer ekip erken devreye alınmalıdır.

Bu not karar desteği içindir; hasta özelindeki vital bulgular, komorbiditeler, ilaçlar, gebelik durumu, böbrek/karaciğer fonksiyonu ve kurum protokolü hekim tarafından ayrıca gözden geçirilir.

Başlıca Kaynaklar

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.

Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.

Uygulamada aç Planları gör

İlgili Skor Hesaplayıcıları

İlgili Klinik Başlıklar

Diğer Acil Algoritmalar

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Ana sayfa · Klinik Rehber · Skor Hesaplayıcıları · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com

Mesafeli Satış · İade ve Cayma · Teslimat · Hesap Silme

© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.