Ana sayfa › Klinik Rehber › Akut Şiddetli Ülseratif Kolit
ACİL ALGORİTMA
Akut Şiddetli Ülseratif Kolit — Acil Yaklaşım
Tanım / Truelove-Witts Tanısı
ASÜK: akut şiddetli ülseratif kolit; tıbbi acildir ve hasta yatırılarak izlenir.
Truelove-Witts tanısı: günde ≥6 kanlı dışkılama + sistemik toksisite bulgularından en az biri.
Sistemik toksisite: ateş >37.8°C, nabız >90/dk, Hb <10.5 g/dL, ESR >30 mm/saat veya pratikte CRP >30 mg/L.
Bu kriterleri karşılayan hastada gecikmeden enfeksiyon dışlama, IV steroid, tromboemboli profilaksisi ve erken cerrahi farkındalık başlatılır.
İlk Değerlendirme / Tetkik
Laboratuvar: tam kan sayımı, CRP/ESR, kreatinin, üre, elektrolitler, özellikle potasyum ve magnezyum, karaciğer testleri, albümin ve koagülasyon değerlendirilir.
Enfeksiyon dışlama: steroid öncesi veya steroidle aynı anda C. difficile toksin A/B ya da GDH/toksin/NAAT, dışkı kültürü ve klinik bağlama göre parazit/viral panel örnekleri alınır; sonuç beklenirken ağır ASÜK tedavisi boşta bırakılmaz.
Görüntüleme: toksik megakolon, perforasyon veya ileus şüphesinde ayakta direkt batın grafisi veya kontrastsız/uygun BT istenir; kolon çapı >5.5-6 cm megakolon lehinedir.
Endoskopi: hazırlıksız veya minimal lavmanla fleksibl sigmoidoskopi yapılır; ağır kolitte tam kolonoskopi ve yoğun hazırlıktan kaçınılır.
Biyopsi: özellikle steroid/immünsüpresyon öyküsü, dirençli atak veya derin ülserlerde CMV için histoloji, immünohistokimya ve gerekiyorsa PCR istenir.
İlk Tedavi / İlk 72 Saat
IV steroid: metilprednizolon 40-60 mg/gün veya hidrokortizon 300-400 mg/gün eşdeğeri başlanır; enfeksiyon örnekleri alınmışsa sonuç beklemek tedaviyi geciktirme gerekçesi değildir.
Steroid güvenlik freni: sepsis, peritonit, perforasyon, toksik megakolon veya kontrolsüz enfeksiyon şüphesi varsa steroid tek başına ilerletilmez; antibiyotik, görüntüleme, cerrahi ve gastroenteroloji kararı aynı anda alınır.
Daha yüksek steroid dozları rutinde ek fayda sağlamaz; 72. saatte dışkılama-kanama, CRP ve klinik yanıtla kurtarma tedavisi/cerrahi eşiği belirlenir.
Mesalazin ASÜK'te IV steroidin yerine geçmez; distal hastalık desteği veya taburculuk-idame planı için tutulum uzunluğuna göre seçilir.
Proktit: mesalazin 1 g rektal supozituvar gece 1 kez, genellikle 4-8 hafta; yanıt sonrası idame dozu bireyselleştirilir.
Rektosigmoid/sol kolon: mesalazin lavman 4 g rektal gece 1 kez, genellikle 4-8 hafta; daha proksimal tutulumda tek başına yeterli kabul edilmez.
Sol kolon ötesi/yaygın tutulum: oral mesalazin 2.4-4.8 g/gün + rektal mesalazin lavman/supozituvar kombinasyonu düşünülebilir; ASÜK'te sistemik tedavi ve 72. saat yanıt kararını geciktirmez.
DMAH profilaksisi: rektal kanama olsa bile kontrendikasyon yoksa venöz tromboemboli profilaksisi verilir; ASÜK belirgin prokoagülan durumdur.
Beslenme: toksik megakolon, perforasyon, ileus veya cerrahi hazırlık yoksa hasta rutin aç bırakılmaz; enteral/oral beslenme tolere ettiği ölçüde sürdürülür.
Kesilecekler: loperamid/antidiyareikler, opioidler, antikolinerjikler ve NSAİİ toksik megakolon ve kötüleşme riski nedeniyle kesilir.
Antibiyotik: rutin başlanmaz; ateş-sepsis, perforasyon, toksik megakolon, apseden şüphe veya kanıtlanmış enfeksiyon varsa kullanılır.
Oxford 3. Gün Yanıt
IV steroid yanıtı 72. saatte objektif değerlendirilir; bekle-gör yaklaşımı uzatılmamalıdır.
Oxford kriteri pozitif: 3. gün dışkılama >8/gün veya dışkılama 3-8/gün + CRP >45 mg/L.
Bu durumda aynı yatışta kolektomi riski yüksektir; medikal kurtarma tedavisi ve cerrahi karar aynı gün netleştirilir.
3. gün değerlendirmesinde dışkılama sayısı, kanama, CRP trendi, ateş, nabız, albümin, karın distansiyonu ve görüntüleme birlikte okunur.
Mayo Skoru / Aktivite
Mayo skoru ASÜK tanısı için Truelove-Witts'in yerine geçmez; hastalık aktivitesi ve endoskopik şiddeti ortak dille ifade etmek için kullanılır.
Parsiyel Mayo endoskopi olmadan klinik izlemde kullanılabilir; total Mayo için endoskopik alt skor gerekir.
Endoskopik Mayo 3, spontan kanama ve ülserasyonla ağır aktiviteyi düşündürür; CMV, derin ülser ve cerrahi eşiği açısından dikkat gerektirir.
Kurtarma Tedavisi
Steroid-refrakter ASÜK: 3. gün yetersiz yanıt varsa infliksimab veya siklosporin seçenekleri merkez deneyimi, kontrendikasyon ve önceki tedavilere göre seçilir.
İnfliksimab: standart indüksiyon 5 mg/kg 0, 2 ve 6. haftadır; ASÜK'te düşük albümin, yüksek CRP ve ağır ülserasyon varsa artmış klerens nedeniyle hızlandırılmış veya 10 mg/kg yaklaşımı merkez protokolüyle düşünülebilir.
Hızlandırılmış IFX ipucu: ilk dozdan sonra 3-5 gün içinde dışkılama/kanama ve CRP'de düzelme yoksa ikinci dozun erken verilmesi veya doz yoğunlaştırma uzman merkezde tartışılır.
Siklosporin: seçilmiş hastada 2 mg/kg/gün sürekli IV infüzyonla kullanılabilir; magnezyum, kolesterol, böbrek fonksiyonu, kan basıncı ve ilaç düzeyi/toksisite yakın izlenir.
Ardışık üçüncü ajan: infliksimab ve siklosporin başarısızlığında sırayla yeni bir ajan denemek enfeksiyon riskini artırır; rutin yaklaşım cerrahiye geçmektir.
Cerrahi Eşiği
Acil cerrahi: perforasyon/serbest hava, peritonit, kontrol edilemeyen masif alt GİS kanama, kötüleşen toksik megakolon veya sepsis/organ yetmezliği.
Genel cerrahi baştan dahil edilir; cerrahi konsültasyon kurtarma tedavisi başarısız olduktan sonra değil, erken dönemde yapılmalıdır.
Toksik megakolon medikal tedaviye 24-72 saatte yanıt vermiyorsa veya kötüleşiyorsa kolektomi geciktirilmez.
IV steroid 3-7 günde ve kurtarma tedavisi 5-7 günde klinik-laboratuvar yanıt vermiyorsa tıbbi tedavide ısrar cerrahi morbiditeyi artırabilir.
Standart acil cerrahi yaklaşım çoğu hastada subtotal kolektomi + end ileostomidir; IPAA genellikle elektif/stabil döneme bırakılır.
Yatış / Konsültasyon
ASÜK tanısı konan her hasta yatırılır; gastroenteroloji ve genel cerrahi aynı gün plana dahil edilir.
Hipotansiyon, sepsis, toksik megakolon, perforasyon şüphesi, organ yetmezliği, ağır elektrolit bozukluğu veya kötüleşen laktat varsa yoğun bakım değerlendirilir.
Taburculuk ancak klinik yanıt, enfeksiyon dışlama, oral tedavi planı, tromboz riski, biyolojik/idame stratejisi ve yakın kontrol tarihi netleşince düşünülür.
Nihai Konsültasyon Notu
Günde ≥6 kanlı dışkılama ve sistemik toksisite bulgusu olan hasta ASÜK kabul edilerek yatırılmalı; enfeksiyon dışlama, sıvı-elektrolit düzeltme ve cerrahi bilgilendirme ilk gün yapılmalıdır.
C. difficile, dışkı kültürü ve CMV için fleksibl sigmoidoskopi-biyopsi planlanmalı; toksik megakolon/perforasyon için direkt grafi veya BT değerlendirilmelidir.
IV steroid başlanır, antidiaretik-opioid-NSAİİ kesilir ve rektal kanamaya rağmen DMAH tromboemboli profilaksisi verilmelidir.
72. saatte Oxford kriterleriyle yanıt değerlendirilir; yanıtsızlıkta infliksimab/siklosporin kurtarma tedavisi veya kolektomi kararı geciktirilmemelidir.
Bu not karar desteği içindir; hasta özelindeki vital bulgular, komorbiditeler, ilaçlar, gebelik durumu, böbrek/karaciğer fonksiyonu ve kurum protokolü hekim tarafından ayrıca gözden geçirilir.
Başlıca Kaynaklar
- Sağlık & Bilim-2022: İç Hastalıkları Acilleri, akut şiddetli ülseratif kolit yaklaşımı.
- ACG Clinical Guideline Update: Ulcerative Colitis in Adults, 2025.
- AGA guideline: Medical management of moderate-to-severe ulcerative colitis, hospitalized ASUC recommendations, 2020.
- Truelove-Witts and Oxford day-3 criteria literature for acute severe ulcerative colitis.
Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.
Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.
Uygulamada aç Planları görDiğer Acil Algoritmalar
Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.
Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com
© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.