CNS GASTROClinical Navigation System

Ana sayfa › Klinik Rehber › Akut İshal / Dehidratasyon / Sepsis

ACİL ALGORİTMA

Akut İshal / Dehidratasyon / Sepsis — Acil Yaklaşım

Hasta başı karar akışı · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Tanım / Giriş

Tanım: akut ishal, genellikle 14 gün veya daha kısa süren, günde en az 3 gevşek/sulu dışkılama ile seyreden tablodur; 14-30 gün persistan/subakut, 4 haftadan uzun süre kronik ishal olarak ele alınır.

Acil yaklaşımın hedefi etkeni hemen kesinleştirmek değil; dehidratasyon, sepsis, kanlı/invaziv ishal, HÜS riski, C. difficile, immünsüpresyon ve akut batın bulgularını hızlı ayırmaktır.

En sık neden enfeksiyondur; erişkinde norovirüs, çocukta rotavirüs sık etkenlerdir. Çoğu olgu yalnız sıvı-elektrolit replasmanı ve destek tedavisiyle düzelir.

Sulu ishal çoğu zaman ince barsak/sekretuar toksin-viral patern; kan-mukus, ateş, tenesmus ve küçük hacimli sık dışkılama kolonik inflamasyon/invaziv enfeksiyon lehinedir.

İlk 10 Dakika

ABC, vital bulgular, mental durum, idrar çıkışı, oral alım, kusma ve ortostatik hipotansiyon aynı anda değerlendirilir.

Ciddi dehidratasyon ipuçları: hipotansiyon, taşikardi, ortostaz, oligüri/koyu idrar, mukozal kuruluk, cilt turgor azalması, konfüzyon, laktat/asidoz veya kreatinin artışı.

Kırmızı bayraklar: kanlı veya mukuslu ishal, yüksek ateş, sepsis/toksik görünüm, şiddetli lokalize karın ağrısı, peritonit, belirgin distansiyon/ileus, gebelik, ileri yaş, immünsüpresyon, siroz, ciddi kalp-böbrek hastalığı.

Yakın antibiyotik, hastane/uzun bakım merkezi teması, PPI kullanımı veya İBH varlığı varsa C. difficile düşünülür; uygun izolasyon ve test planlanır.

Kanlı ishal + az ateş, kıyma/pastörize edilmemiş ürün/salgın teması veya bakım evi-kreş öyküsü STEC/EHEC olasılığını artırır; antibiyotik ve loperamid verilmez.

Kritik Tetkikler

Hafif, ateşsiz, kanamasız ve oral alabilen akut sulu ishalde rutin laboratuvar veya görüntüleme çoğu zaman gerekmez.

Kan testleri: elektrolitler, üre/kreatinin, glukoz; ağır, yaşlı, komorbid, oral alamayan veya dehidrate hastada TKS, CRP ve gerekirse kan gazı/laktat eklenir.

HÜS izlemi: STEC/EHEC veya kanlı ishal şüphesinde TKS/trombosit, kreatinin, LDH, bilirubin, haptoglobin ve idrar analizi klinik bağlama göre izlenir.

Dışkı kültürü veya çoklu PCR paneli: kanlı/mukuslu ishal, ateş, sepsis, şiddetli karın ağrısı, immünsüpresyon, ağır/persistan hastalık, salgın veya halk sağlığı riski varsa istenir.

STEC/Shiga toksin testi: kanlı ishal, az ateşli ağır kramp, kıyma/çiğ süt/pastörize edilmemiş ürün, salgın, bakım evi veya çocuk bakım merkezi teması varsa özellikle istenir.

C. difficile testi: 24 saatte ≥3 şekilsiz/sulu dışkı + açıklayıcı laksatif yoksa; son 8-12 haftada antibiyotik, hastane/uzun bakım teması, PPI, ileri yaş, kemoterapi veya İBH varsa düşünülür.

Parazit/O&P veya Giardia-Cryptosporidium antijen/PCR: 7-14 günü aşan ishal, seyahat, kamp/kuyu suyu, yüzme havuzu, kreş teması, immünsüpresyon veya tedaviye yanıtsızlıkta düşünülür.

Gebelik testi uygun hastada; kan kültürü sepsis, enterik ateş/tifo, immünsüpresyon veya sistemik toksisite şüphesinde alınır.

Görüntüleme rutin değildir; peritonit, toksik megakolon/ileus, ciddi distansiyon, iskemik kolit, apse/perforasyon veya ağır lokalize ağrı varsa kontrastlı abdomen BT düşünülür.

Etiyoloji İpuçları

Norovirüs: 24-48 saat inkübasyon, kusma baskın olabilir; restoran, okul, bakım merkezi, yolcu gemisi ve sağlık tesislerinde salgın yapabilir.

Gıda toksinleri: saatler içinde başlayan kusma/ishalde hazır gıda, et, tavuk, sos, ev konservesi ve aynı yemeği yiyenlerde benzer yakınma sorgulanır.

ETEC: kaynakları sınırlı bölgeye seyahat sonrası sulu ishalde öne çıkar; ateş/kan yoksa invaziv hastalık beklenmez.

Salmonella/Campylobacter/Shigella: ateş, kramp, kan-mukus, tenesmus veya dizanteri paterninde; tavuk-yumurta, pastörize edilmemiş süt, çiğ sebze, kreş/kalabalık yaşam, MSM ve seyahat öyküsü yönlendirir.

Yersinia: domuz eti/ürünleri, sağ alt kadran ağrısı, mezenterik adenit benzeri tablo ve demir yükü/siroz/hemokromatozis zemininde düşünülür.

Vibrio: çiğ deniz ürünü/kabuklu deniz ürünü, deniz suyu teması, kolera bölgesi seyahati; sirozda ağır Vibrio enfeksiyonu riski artar.

Giardia/Cryptosporidium/Cyclospora: uzayan sulu ishal, gaz-şişkinlik, kilo kaybı, havuz/kuyu suyu, kamp, kreş veya seyahat öyküsünde düşünülür.

Listeria: gebelik, ileri yaş veya immünsüpresyonda ateş/sistemik hastalık, şarküteri et-yumuşak peynir maruziyeti veya meningeal bulgular varsa akla gelir.

Nonenfeksiyöz ayırıcı tanı: İBH alevlenmesi, iskemik kolit, ilaç ilişkili ishal, laksatif kullanımı, akut radyasyon/immünoterapi koliti ve toksik megakolon klinik bağlama göre dışlanır.

Tedavi / Karar

GENEL TEDAVİ:

Temel tedavi hidrasyon ve elektrolit replasmanıdır.

Antibiyotik çoğu akut sulu ishalde gerekli değildir; viral etkenler en sık nedendir.

Antibiyotik kararı hastalık şiddeti, dışkıda kan, ateş, seyahat, immünsüpresyon, sepsis ve etken olasılığına göre verilir.

Antimotilite ilaçları kanlı ishal, yüksek ateş, invaziv hastalık, C. difficile veya toksik megakolon şüphesinde verilmemelidir.

Potasyum ve magnezyum kaybı sık olabilir; idrar çıkışı ve böbrek fonksiyonu görülmeden agresif potasyum replasmanından kaçınılır.

ORAL REHİDRASYON:

Hafif-orta dehidratasyonda ORS tercih edilir.

Küçük yudumlarla sık aralıklarla verilir; kusma varsa 5-10 dakikada bir az miktarda başlanır.

Sporcu içecekleri ve aşırı şekerli içecekler ORS yerine geçmez ve ishali artırabilir.

IV SIVI TEDAVİSİ:

Oral alamama, şok, ciddi dehidratasyon, AKI, inatçı kusma veya sepsis varsa izotonik IV kristalloid verilir.

Şiddetli dehidratasyon, hipotansiyon, oral alamama veya şokta IV kristalloid tedavi başlanır.

%0.9 NaCl veya laktatlı Ringer klinik ve elektrolit/asit-baz durumuna göre seçilir.

Hipotansiyon/şokta erişkinde 500-1000 mL kristalloid bolus verilip vital bulgular, idrar çıkışı ve akciğer bulgularına göre tekrarlanabilir.

Kalp yetmezliği, böbrek yetmezliği veya sirozda daha küçük boluslar ve sık yeniden değerlendirme gerekir.

ANTİEMETİK:

Ondansetron 4 mg PO/IV 8-12 saatte bir seçilmiş hastada kullanılabilir.

Metoklopramid 10 mg PO/IV 8 saatte bir alternatif olabilir; ekstrapiramidal yan etki ve QT riski açısından dikkat edilir.

ANTİMOTİLİTE TEDAVİ:

Loperamid yalnız ateşsiz, kanamasız, invaziv olmayan sulu ishalde kısa süreli kullanılabilir.

Loperamid başlangıç 4 mg PO, ardından her sulu dışkı sonrası 2 mg PO verilebilir; maksimum genellikle reçetesiz kullanımda 8 mg/gün, hekim kontrolünde 16 mg/gündür.

Kanlı ishal, yüksek ateş, şiddetli karın ağrısı, C. difficile şüphesi, toksik megakolon veya invaziv bakteriyel kolit şüphesinde kullanılmaz.

Racecadotril bazı ülkelerde destek olarak kullanılabilir; erişkin doz sıklıkla 100 mg PO günde 3 kez kısa süreli verilir. Erişim/prospektüs kontrol edilir.

Bizmut subsalisilat hafif olguda düşünülebilir; salisilat alerjisi, aspirin/antikoagülan kullanımı, gebelik, ciddi böbrek hastalığı ve çocuk/viral hastalık bağlamında dikkat gerekir.

Probiyotik rutin şart değildir; seçilmiş hafif enfeksiyöz ishalde süreyi kısaltabilir, ancak ağır immünsüpresyon veya santral kateterli kritik hastada dikkatli olunmalıdır.

AMPİRİK ANTİBİYOTİK - NE ZAMAN?:

Sepsis/toksik görünüm, ağır dizanteri, yüksek ateş ile invaziv patern, immünsüpresyon, ileri yaş/komorbiditeyle ağır seyir, kolera şüphesi veya ağır seyahat ishali varsa düşünülür.

STEC/EHEC şüphesinde antibiyotik verilmez; destek tedavisi, IV sıvı ihtiyacı ve HÜS izlemi önceliklidir.

Gereksiz antibiyotik kullanımı C. difficile, direnç ve bazı STEC olgularında HÜS riskini artırabilir.

ANTİBİYOTİK SEÇENEKLERİ:

Örnek erişkin ampirik seçenekler: azitromisin 1 g PO tek doz veya 500 mg PO/gün 3 gün; siprofloksasin 750 mg tek doz veya 500 mg PO 2x1 3 gün.

Lokal direnç, gebelik, QT riski ve ilaç etkileşimleri kontrol edilir.

Campylobacter veya ateşli/dizanterik seyahat ishali şüphesinde azitromisin florokinolona göre daha uygun olabilir; florokinolon direnci bölgeye göre değişir.

Gebelikte Listeria veya ağır bakteriyel enfeksiyon şüphesi varsa enfeksiyon/obstetri ile ampisilin temelli tedavi ve yatış değerlendirilir.

Kolera veya çok yüksek hacimli pirinç suyu benzeri ishalde rehidrasyon hayat kurtarıcıdır; antibiyotik seçimi seyahat bölgesi ve direnç bilgisine göre yapılır.

C. DIFFICILE ŞÜPHESİ:

Yakın antibiyotik, hastane/uzun bakım merkezi teması, PPI kullanımı, ileri yaş, kemoterapi veya İBH varlığında C. difficile düşünülür.

C. difficile şüphesinde ampirik toplum ishali antibiyotiği yerine C. difficile kartındaki fidaksomisin/vankomisin temelli algoritmaya geçilir.

Fulminan tabloda test sonucu beklenmeden hedef tedavi gerekebilir.

Antimotilite ilaçları C. difficile veya toksik megakolon şüphesinde verilmez.

BESLENME:

Oral alım tolere edildikçe sürdürülür.

Kısa süreli düşük yağlı, hafif gıdalar tercih edilir.

Aşırı şekerli içecekler ishali artırabilir; laktoz ve yağlı gıda geçici azaltılabilir.

Yatış / Konsültasyon

Yatış: ciddi dehidratasyon, AKI, belirgin elektrolit bozukluğu, oral alamama/inatçı kusma, sepsis, kanlı ishal + ağır klinik, immünsüpresyon, gebelik, ileri yaş/komorbidite veya sosyal takip güvensizliği varsa düşünülür.

YBÜ: şok, vazopressör ihtiyacı, laktat/asidoz, mental durum değişikliği, çoklu organ yetmezliği, ağır HÜS veya fulminan C. difficile/toksik megakolon şüphesinde değerlendirilir.

Cerrahi: peritonit, perforasyon, toksik megakolon, ilerleyen distansiyon/ileus veya iskemik kolit şüphesinde erken çağrılır.

Enfeksiyon/halk sağlığı: salgın, gıda kaynaklı küme, sağlık çalışanı/gıda çalışanı, kreş/bakım evi teması, kolera/tifo/Listeria veya dirençli patojen şüphesinde erken dahil edilir.

Kontrol: semptomlar hızla düzelirse test-of-cure yapılmaz; gıda/sağlık/kreş çalışanı gibi bulaştırıcılık riski yüksek mesleklerde Salmonella, Shigella veya STEC sonrası işe dönüş için yerel halk sağlığı kuralları geçerlidir.

Geri başvuru uyarısı: kanlı dışkı, ateş, idrar azalması, baş dönmesi/senkop, bilinç değişikliği, şiddetlenen karın ağrısı, distansiyon, 48-72 saatte düzelmeme veya 14 günü aşan ishal.

Nihai Konsültasyon Notu

Akut ishalde ilk karar enfeksiyon etkeninden önce dehidratasyon, sepsis, kanlı ishal, AKI, elektrolit bozukluğu ve immünsüpresyon riskidir.

Ağır dehidratasyon veya sepsiste sıvı-resüsitasyon, elektrolit ve böbrek fonksiyonu takibi başlanır; dışkı testi antibiyotik kararını geciktirmemelidir ancak gereksiz antibiyotik de verilmemelidir.

Kanlı ishal/STEC şüphesinde antibiyotik ve antimotilite ilaçları HÜS riski nedeniyle dikkatle değerlendirilir; C. difficile şüphesinde izolasyon ve hedef tedavi erkendir.

Yaşlı, gebelik, ağır komorbidite, immünsüpresyon, hipotansiyon, laktat/AKI, yüksek ateş veya oral alamama yatış ve yakın izlem gerekçesidir.

Bu not karar desteği içindir; hasta özelindeki vital bulgular, komorbiditeler, ilaçlar, gebelik durumu, böbrek/karaciğer fonksiyonu ve kurum protokolü hekim tarafından ayrıca gözden geçirilir.

Başlıca Kaynaklar

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.

Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.

Uygulamada aç Planları gör

Diğer Acil Algoritmalar

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com

© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.