Ana sayfa › Klinik Rehber › Portal Hipertansiyon - 1. Genel Yaklaşım
HEPATOLOJI
Portal Hipertansiyon - 1. Genel Yaklaşım
Hızlı Yaklaşım
Ne zaman düşünmeli?
Siroz, splenomegali, trombositopeni, asit, karın duvarı kollaterali, özofagus/gastrik varis, portal ven trombozu veya açıklanamayan üst GİS kanama öyküsü varsa portal hipertansiyon akla gelir.
Portal hipertansiyon yalnız siroz değildir; prehepatik PVT/splenik ven trombozu, presinüzoidal PSVD veya şistozomiyazis, sinüzoidal siroz/alkolik hepatit ve posthepatik Budd-Chiari/sağ kalp yetmezliği ayrı düşünülür.
Hematemez, melena, instabilite veya aktif kanama varsa bu kartta oyalanma: Acil Değerlendirme > Varis Kanaması başlığına geç.
İlk Klinik Ayrım
Karaciğer hastalığı baskınsa siroz/MASLD, viral hepatit, alkol, otoimmün/kolestatik hastalık ve HCC riski birlikte değerlendirilir.
Karaciğer fonksiyonu korunmuş ama varis/splenomegali belirginse PVT, splenik ven trombozu, PSVD ve hematolojik-trombotik nedenler özellikle aranır.
Asit baskınsa SAAG ve total protein ile siroz, kardiyak asit, Budd-Chiari, portal ven trombozu ve malign/peritoneal neden ayrılır.
Radyolojik portal hipertansiyon bulgusu tek başına son tanı değildir; klinik, laboratuvar, Doppler ve endoskopiyle bağlanır.
Tanı
Tanı Akışı
1. Önce portal hipertansiyon bulgusunu tanımla: varis, asit, splenomegali/trombositopeni, kollateral, Doppler akım değişikliği veya HVPG yüksekliği.
2. Aynı turda yeri belirle: prehepatik, intrahepatik presinüzoidal, sinüzoidal, postsinüzoidal veya posthepatik.
3. Siroz var mı ayrımı yap: nodüler karaciğer, düşük albümin, INR yüksekliği, trombositopeni, elastografi ve kronik karaciğer hastalığı etiyolojisi birlikte okunur.
4. Siroz yok gibi görünüyorsa PVT/splenik ven trombozu, PSVD, Budd-Chiari, sağ kalp yetmezliği, şistozomiyazis ve hematolojik hastalıklar aktif aranır.
5. Varis veya dekompansasyon varsa tanı sadece görüntüleme raporunda bırakılmaz; endoskopi, asit analizi, etioloji ve tedavi planı aynı klinik notta bağlanır.
Sınıflama - Hekim Notuna Yazılacak Çerçeve
Portal hipertansiyon yerleşim ve neden haritası
| Yer | Tipik nedenler | Pratik ipucu |
|---|---|---|
| Prehepatik | PVT, splenik ven trombozu, ekstrahepatik portal ven obstrüksiyonu | Karaciğer fonksiyonu korunabilir; varis/splenomegali belirgin olabilir. Splenik ven trombozunda izole gastrik varis ve pankreas patolojisi aranır. |
| Presinüzoidal intrahepatik | PSVD, şistozomiyazis, sarkoidoz, PBC/PSC spektrumu | HVPG normal olabilir; karaciğer sertliği siroz kadar yüksek olmayabilir. |
| Sinüzoidal | Siroz, alkolik hepatit, MASLD/MASH, kronik viral hepatit, infiltratif hastalık | Batı pratiğinde en sık gruptur; CSPH ve varis taraması Baveno yaklaşımıyla yönetilir. |
| Postsinüzoidal/posthepatik | Budd-Chiari, sinusoidal obstrüksiyon sendromu, sağ kalp yetmezliği, konstriktif perikardit, IVC obstrüksiyonu | Hepatik ven/IVC ve kardiyak değerlendirme yapılmadan siroz diye kapatılmaz. |
Endoskopi Ne Zaman?
Dekompanse sirozda veya asit/ensefalopati/varis kanaması öyküsünde üst GİS endoskopi tanı konduğunda, hasta stabil hale gelir gelmez planlanır.
Kompanse hastada LSM <20 kPa ve trombosit >150.000/mm³ ise yüksek riskli varis olasılığı düşük olduğundan endoskopi ertelenebilir; yıllık LSM/trombosit ile yeniden karar verilir.
LSM ≥20 kPa, trombosit ≤150.000/mm³, belirgin splenomegali/kollateral, dekompansasyon veya radyolojik varis varsa endoskopi tanı sonrası geciktirilmez.
CSPH nedeniyle NSBB/karvedilol başlanmış ve tedavi kararı endoskopi sonucuna göre değişmeyecek kompanse hastada tarama endoskopisi bazı kılavuz yaklaşımlarında ertelenebilir; lokal protokol ve hasta riskiyle karar verilir.
Hematemez, melena veya instabilite varsa elektif tarama mantığı bırakılır; Acil Değerlendirme > Varis Kanaması algoritmasına geçilir.
Başlıca Kaynaklar
- Baveno VII consensus on portal hypertension, 2022: https://www.journal-of-hepatology.eu/article/S0168-8278(21)02299-6/fulltext
- AASLD portal hypertension and varices guidance / outpatient cirrhosis management resources.
- Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 12th edition; Portal Hypertension and Variceal Bleeding chapter.
Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.
Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.
Uygulamada aç Planları görAynı Kategoride
Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.
Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com
© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.