CNS GASTROClinical Navigation System

Ana sayfa › Klinik Rehber › Asitli Hastaya Yaklaşım / SAAG

HEPATOLOJI

Asitli Hastaya Yaklaşım / SAAG

Kılavuz temelli klinik özet · Son içerik güncellemesi: Mayıs 2026 · Kanıt tabanı

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Hızlı Yaklaşım

Tanım / Ana Ayrım

Asit, periton boşluğunda patolojik sıvı birikimidir; erişkin gastroenteroloji pratiğinde en sık neden siroz ve portal hipertansiyondur, ancak malignite, kalp yetmezliği, tüberküloz ve pankreatik nedenler mutlaka ayrılır.

Sirozda asit ilk majör dekompansasyon bulgularından biridir; prognoz, SBP, AKI/HRS ve hiponatremi riski nedeniyle transplant uygunluğu erken düşünülür.

Hastalık kartında amaç asitin nedenini, evresini, kronik tedavisini, profilaksisini, refrakter asit/TIPS-transplant eşiklerini ve takip planını düzenlemektir.

Spontan bakteriyel peritonit (SBP), asitli hastanın akut enfeksiyöz komplikasyonudur; tanı ve antibiyotik-albümin tedavi ayrıntıları acil modüldeki SBP / Sepsis kartında tutulur.

Hızlı Karar

Yeni başlayan asit, hastaneye yatış, klinik kötüleşme, ensefalopati, AKI, ateş veya karın ağrısı varsa tanısal parasentez geciktirilmez.

SAAG, asitin portal hipertansiyonla ilişkili olup olmadığını belirleyen temel ayrımdır; eş zamanlı serum albümin ile hesaplanır.

Sirotik asitte uzun yönetim sayısal tuz kısıtlaması, diüretik titrasyonu, büyük hacimli parasentez-albümin, SBP profilaksisi, refrakter asit ve transplant/TIPS değerlendirmesidir.

Diyet ve ilaç planı yazılı verilir: günlük sodyum hedefi, günlük kilo hedefi, laboratuvar kontrol günü ve diüretik azaltma/kesme kriterleri açık olmalıdır.

Tanı

İlk Klinik Değerlendirme ve Laboratuvar

Önce güvenlik: ateş, karın ağrısı/hassasiyet, ensefalopati, hipotansiyon, oligüri, GİS kanama, dispne, belirgin hiponatremi veya AKI varsa yatış ve tanısal parasentez geciktirilmez.

İlk kan tetkikleri: tam kan sayımı, CRP, üre/kreatinin, sodyum, potasyum, magnezyum, AST/ALT/ALP/GGT, total/direkt bilirubin, albümin, INR/PT ve glukoz istenir.

Siroz şüphesinde etiyoloji aynı turda netleştirilir: HBV/HCV, alkol, MASLD/MASH, otoimmün hepatit, PBC/PSC, Wilson, hemokromatoz ve ilaç/toksin öyküsü klinik bağlama göre taranır.

Kardiyak asit şüphesinde BNP/NT-proBNP ve ekokardiyografi; nefrotik sendrom şüphesinde idrar protein/kreatinin oranı veya 24 saatlik idrar proteini istenir.

İlk dekompansasyonda MELD-Na/MELD 3.0 ve Child-Pugh değerlendirilir; asit gelişmesi transplant uygunluğu açısından erken uyarıdır.

Görüntüleme / Etiyoloji Tarama

Batın USG + portal/hepatik Doppler ilk pratik görüntülemedir; karaciğer morfolojisi, splenomegali, portal ven trombozu, Budd-Chiari, HCC bulgusu ve parasentez için güvenli cep değerlendirilir.

Düşük SAAG, malignite, tüberküloz, pankreatik/biliyer kaçak, loküle asit veya tanı belirsizliği varsa kontrastlı abdomen-pelvis BT veya MR planlanır.

Kardiyak asit veya konstriktif perikardit şüphesinde ekokardiyografi ve kardiyoloji değerlendirmesi eklenir.

Görüntüleme parasentezin yerine geçmez; yeni asit veya klinik kötüleşmede SBP dışlanmadan kronik tedaviye geçilmez.

Parasentez Endikasyonları

Yeni gelişen asitte tanısal parasentez yapılır.

Hastaneye yatan her siroz + asit hastasında semptom olmasa bile tanısal parasentez yapılmalıdır.

Ateş, karın ağrısı, hassasiyet, ensefalopati, AKI/HRS-AKI, hipotansiyon, lökositoz, hiponatremi, asidoz, GİS kanama veya açıklanamayan klinik kötüleşme SBP dışlama endikasyonudur.

Terapötik parasentez, gergin/semptomatik asitte dispne, ağrı, oral alım bozukluğu veya mobilizasyon kısıtlılığını azaltmak için yapılır.

Rutin Asit Sıvısı Testleri

Hücre sayımı ve PMN sayısı: SBP dışlamak için temel testtir.

Asit albümin + eş zamanlı serum albümin: SAAG hesabı için gerekir.

Asit total protein: SBP riski, kardiyak asit ve profilaksi kararında yardımcıdır.

Asit kültürü: enfeksiyon şüphesinde antibiyotik öncesi, tercihen yatak başında aerob ve anaerob kan kültürü şişelerine 10'ar mL inoküle edilir.

İlk parasentezde örnekler hücre sayımı/diferansiyel, albümin-total protein ve kültür için ayrılır; malignite, tüberküloz, pankreatik, biliyer veya üriner kaçak şüphesinde ek testler aynı seansta planlanır.

Seçilmiş ek testler: sitoloji/cell-block, ADA, mikobakteri kültürü/PCR, amilaz, trigliserid, bilirubin, kreatinin, LDH/glukoz ve Gram boyama klinik şüpheye göre eklenir.

SAAG ve Protein Yorumu

SAAG = serum albümin - asit albümin; 1.1 g/dL veya üzeri portal hipertansiyon lehinedir, 1.1 g/dL altı portal hipertansiyon dışı/peritoneal nedenleri düşündürür.

Asit total proteini <2.5 g/dL düşük, ≥2.5 g/dL yüksek proteinli asit olarak yorumlanır.

SAAG yüksek + asit protein <2.5 g/dL: siroz/portal hipertansif asit en olasıdır; asit protein <1.5 g/dL ise SBP riski belirgin artar.

SAAG yüksek + asit protein ≥2.5 g/dL: kardiyak asit, Budd-Chiari, sinüzoidal/post-sinüzoidal obstrüksiyon düşünülür; BNP/NT-proBNP, ekokardiyografi, hepatik-portal Doppler ve gerekirse BT/MR venografi planlanır.

SAAG düşük + asit protein ≥2.5 g/dL: peritoneal karsinomatozis, tüberküloz peritonit, pankreatik/biliyer asit veya inflamatuvar peritoneal nedenler önceliklidir.

SAAG düşük + asit protein <2.5 g/dL: nefrotik sendrom, ağır hipoalbüminemi veya sistemik serozit düşünülür; idrar protein/kreatinin oranı veya 24 saatlik idrar proteini eklenir.

Sonuç klinikle uyuşmuyorsa serum-asit örneklerinin aynı güne ait olduğu, ölçüm birimleri, çok düşük serum albümin ve laboratuvar hatası kontrol edilir; gerekirse parasentez tekrarlanır.

SAAG Düşük / Etiyolojiye Özel Yol

Peritoneal karsinomatozis: sitoloji için tercihen 50-100 mL asit gönderilir, cell-block istenir; negatif ama şüphe güçlü ise tekrar sitoloji, kontrastlı abdomen-pelvis BT ve görüntüleme eşliğinde/peritoneal biyopsi düşünülür.

Tüberküloz peritonit: lenfosit baskın asit, protein ≥2.5 g/dL ve ADA genellikle ≥30-40 U/L ise destekler; aside ARB yayması düşük duyarlıdır, mikobakteri kültürü/PCR ve gerekirse laparoskopik periton biyopsisi planlanır.

Pankreatik asit: asit amilazı çoğunlukla >1000 IU/L ve protein ≥3 g/dL olur; serum lipaz/amilaz, pankreas protokollü BT, MRCP veya EUS ile kanal kaçağı, psödokist ve kronik pankreatit araştırılır.

Şilöz asit: süt görünümü veya trigliserid >200 mg/dL varsa lenfatik kaçak, lenfoma/malignite, travma veya siroz ilişkili şilöz asit değerlendirilir.

Biliyer veya üriner kaçak: asit bilirubini serumdan yüksekse safra kaçağı; asit kreatinini serumdan yüksekse üriner kaçak lehinedir.

Nefrotik sendrom: belirgin proteinüri, hipoalbüminemi, ödem ve düşük SAAG-düşük protein paterni varsa idrar protein/kreatinin oranı, idrar sedimenti, lipid profili ve nefroloji değerlendirmesi yapılır.

İnflamatuvar/peritoneal nedenler: İBH, pankreatit, serozit veya bağ dokusu hastalığı düşünülüyorsa CRP, dışkı kalprotektin, kesitsel görüntüleme ve klinik bağlama göre ANA/kompleman gibi testler seçilir.

Asit Evresi / Klinik Derece

Grade 1: yalnız USG ile saptanan hafif asit; çoğu zaman yakın izlem ve neden yönetimi yeterlidir.

Grade 2: muayenede belirgin, orta derecede simetrik abdominal distansiyon; tuz kısıtlaması ve diüretik tedavi genellikle gerekir.

Grade 3: gergin veya masif asit; büyük hacimli parasentez, albümin ve diüretik stratejisinin yeniden düzenlenmesi gerekir.

Tekrarlayan asit: başlangıç tedavisiyle kaybolduktan sonra kısa aralıklarla yeniden belirginleşen asittir; diyet uyumu, idrar sodyumu, ilaç dozu ve altta yatan tetikleyici tekrar değerlendirilir.

Refrakter asit: sodyum kısıtlaması ve maksimum/tolere edilen diüretiklere rağmen kontrol edilemeyen veya diüretik komplikasyonu nedeniyle etkin tedavi verilemeyen asittir.

Refrakter asit pratik eşiği: en az 1 hafta spironolakton 400 mg/gün + furosemid 160 mg/gün eşdeğeri ve <2 g/gün sodyum diyetine rağmen yanıt olmaması, 4 günde <0.8 kg kilo kaybı, idrar sodyumunun alımdan düşük kalması veya Grade 2-3 asitin 4 hafta içinde nüks etmesi.

Diüretik komplikasyonu nedeniyle refrakter kabul: ensefalopati, AKI/kreatinin artışı, Na <125 mEq/L, K >6 veya <3 mEq/L, semptomatik hipotansiyon, ağır kramplar veya dehidratasyon tedaviyi sürdürmeyi engelliyorsa.

SBP İçin Kısa Eşik

Asit PMN 250/mm3 veya üzerinde ise SBP kabul edilir; akut tedavi için acil modüldeki SBP / Sepsis kartı kullanılır.

Kültür negatif nötrositik asit SBP gibi yönetilir.

Polimikrobiyal kültür, çok yüksek PMN, düşük glukoz/yüksek LDH, serbest hava, apse veya lokal akut batın bulguları sekonder peritonit lehinedir.

Başlıca Kaynaklar

Tam kanıt tabanı için kaynakça sayfasına bakın. CNS Gastro adı geçen kuruluşlarla bağlantılı değildir; adlar yalnızca atıf amaçlıdır.

Bu başlığın tamamı — skorlar, hesaplayıcılar ve dinamik semptom motoruyla — uygulamada.

Çevrimdışı çalışır; nöbette internetsiz erişilir. Ücretsiz başlayın, dilediğinizde Pro'ya geçin.

Uygulamada aç Planları gör

Aynı Kategoride

Bu sayfa hekimler ve sağlık profesyonelleri için hazırlanmış bir klinik karar destek özetidir; hasta bilgilendirmesi veya tedavi önerisi değildir ve hekimin klinik değerlendirmesinin yerine geçmez.

Ana sayfa · Klinik Rehber · Kaynakça · Gizlilik · info@cns-gastro.com

© NAVMED AI LIMITED — CNS Gastro. İçerik güncellemesi: Mayıs 2026.